42
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 15-SON (YOʻITJ)
K.SMAMUTOVTIŃ «SIZLERGE AYTIP
KETEJAQPAN...»ROMAN- ESSESINIŃ BAYANLAW USILI
Allambergenova Mafruza
Qaraqalpaq mámleketlik universiteti magistrantı
Allamuratov Ǵayrat
Qaraqalpaq mámleketlik universiteti Filologiya ilimleriniń filosofiya
doktorı
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 11-dekabr 2024 yil
Ma’qullandi: 13-dekabr 2024 yil
Nashr qilindi: 17-dekabr 2024 yil
Bul maqalada biz bayanlaw kompoziciyasınıń
teoriyalıq
áhmiyetin
sonday-aq,
qollanılıw
ózgesheliklerin jazıwshı Keńes Smamutovtıń
«Sizlerge
aytıp
ketejaqpan...»
roman-essesi
tiykarında kórip shıǵıldı. Sonıń menen birge,
roman-essede bayanlaw usılları túrlerine roman-
esseden mısallar menen tallaw jasaldı.
roman-esse, dialog, monolog, naqıl-
maqal,
avtor
sózi,
bayanlaw
kompoziciyası, qaharman.
Házirgi qaraqalpaq ádebiyatında kórkem shıǵarmalarda bayanlaw usılı úlken áhmiyetke iye
máselelerdiń biri bolıp esaplanadı. Sonlıqtan da, bayanlaw usılı boyınsha birqansha ilimpazlar
ilimiy jumıslar, maqalalar jazdı. Solardan qaraqalpaq ádebiyattanıwında P.Nurjanov,
Z.Bekbergenovalar, izertlew júrgizgen bolsa ózbek ádebiyatında H.Umurov, D.Tórayev,
Y.Solijonov sıyaqlı ilimpazlar izertlew jumısların alıp bardı. Házirgi kúnde kórkem
shıǵarmanıń bayanlaw usılın keńirek izertlew avtor sheberligin ashıp beretuǵın máselelerdiń
biri. Bul máseleni K.Smamutovtıń shıǵarmalarında izertlew oǵada úlken áhmiyetke iye.
Óytkeni, K.Smamutovtıń «Sizlerge aytıp ketejaqpan...» roman-essesiniń bayanlaw usılı
ózgeshe usıllarda berilgeni seziledi. Bul roman-esse 5 bólimge bólingen. Usı bólimlerde
bayanlaw usılları túrlishe kompoziciyalıq qurılısta berilgen.
K.Smamutov óziniń ocherkleri, gúrriń hám birqansha povestleri menen oqıwshılarǵa tanıs.
«Sizlerge aytıp ketejaqpan...» roman-essesi arqalı jazıwshı ótken táriyxqa jáne bir názer
awdaradı. Oqıwshıda bul roman-esseni oqıw arqalı búgingi ǵárezsiz zamanımızǵa shúkirshilik
sezimlerin oyata aladı.
Y.Solijonov XX ásirdiń 80-90-jılları ózbek ádebiyatında kórkem sóz poetikası boyınsha
izertlew alıp barar eken, prozalıq sóz tipleri, túr hámde formaları haqqında ózine jarasa
qaraslardı ilgeri súrgen. Dıqqatqa ılayıq tárepi sonda, ilimpaz XX ásirdiń sońǵı jigirma
jıllıǵında dóretilgen «ózbek kórkem prozası»nıń kórkem sóz tipleri hám formalarınıń ráń-
báreńligi tárepinen tómendegishe bólip qaraydı:
1. Avtor sózi. 2. Dialog. 3. Monolog. 4. Ishki sóz. 5. Ózlestirilgen gáp.
Bayanlaw usılı, bayanlaw tipologiyası kórkem proza stiliniń eń baslı problemalarınıń biri
bolıp tabıladı. Sebebi, turmıs waqıyaların qalay bayanlawı, onı oqıwshıǵa qalay jetkeriwi,
1
Солижонов Й. Нутқ ва услуб. – Тошкент: Чўлпон, 2002. – Б. 6.
43
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 15-SON (YOʻITJ)
onda qanday stillik qurallardı qollanıwı jaǵınan hár bir dóretiwshi tulǵanıń, kórkem shıǵarma
avtorınıń ózinshelligi jarıqqa shıǵadı.
Monologlar K.Smamutov shıǵarmalarında jetekshi orın iyeleydi. Monologlar óziniń kólemi
hám súwretlew múmkinshikiklerine qaray dialoglar menen bir qatarda turadı. Ádebiyatshı
T.Boboev monologti kórkem súwretlew qurallarına jatqarıp, ishki monolog, sırtqı monolog
dep eki túrge bólip kórsetse de, monologtıń ishki túrine kóbirek itibar qaratadı hám
monologlar mazmunına qaray monolog-eslew, monolog-talqılaw, monolog-arzıw sıyaqlı bir
neshe túrlerge bólinedi.
Monologlarda aytılıp atırǵan sózge basqa adamlardıń aralaspawı
menen ózgeshelenedi. Roman-essede avtor tárepinen berilgen qaratpa monologtı alıp qarayıq:
Dúnya táshwishi dım túwesilmeytuǵın biymaza úyge uqsas nárse eken. Endi sonıń jarma
qapısın áste-aqırın ashıp shıǵıp kete beriw ǵana qalıp tur. Artqa aylanıwǵa pursat berilmeydi.
Miywalı daraqtıń shaqasınan kóterilip ushqan qustay ǵayıp bolamız da ketemiz. Sonnan qaytıp
tiri adamlardıń átirapına darımaymız. Ata-analarımız da sonday bolǵan hasla darımastan
ketken. Endi sol halat shıǵırdıń tisindey aylanıp kelip ózimizdiń basımızǵa túseyin dep tur. Nebir
iske aspaǵan arzıw-ármanlar sóylenbegen sózler ózlerimiz benen birge ketejaq. Sózge sheber
adamlar ayı-kúni birotala batarınıń aldında «Meniń qosıǵım aytıp bolındı» deydi. Al qosıq degen
sadaǵań keteyinniń bir de bir sózin alıp taslawǵa bolmaydı ǵoy.
Kúni pitken kúnde ketip baratır
Tań sáhárde túnde ketip baratır
Ájel naymıt qáterege qaramas
Demi pitken demde ketip baratır.
Usınday bolıp qalmastan burın kókiregimniń tereńinde qayır tewip atırǵan gáplerimdi
sizlerge aytıp ketejaqpan.
Bul keltirilgen mısalda avtor óziniń qaratpa monologı arqalı kitap oqıwshısın tereń oy
júritiwge iytermeleydi. Avtor óziniń bul monologı arqalı bul dúnya táshwishleri haqqında onı
biymaza úyge uqsatatuǵınlıǵın iske aspaǵan arzıw ármanları sóylenbegen sózlerin bayan
etiwdi qáleydi. Avtor usı arqalı aytılmaǵan sózlerin aytıp bermekshi boladı.
Roman-essesiniń «Apatlı aqıbet» bóliminde keltirilgen monologtı alıp qarayıq:
Ózi menen ushıraspastan aldın onıń mámleketlik qáwipsizlik komitetinde saqlawlı turǵan
«jeke isi» menen tanısıp shıqtım. Qızıl partizan, qızıl gvardiyashı, qızıl komandir OGPU dıń qızıl
tergewshisi. Gileń usınday qızıllardı oqıp shıqqanda qolları shıǵanaqlarına shekem insannıń
qırmızı qanına bılǵanǵan insan kóz aldıma keldi.
Bunda avtor óziniń ishki monologı arqalı qaharmanǵa bolǵan ishki keshirmeleri, oǵan
degen jek kóriwshilik sezimlerin bere otırıp, insanıylıq, adamgershilik sıyaqlı pazıyletlerdiń
joq ekenligin bayanlap, qaharmanǵa xarakteristikalıq baha beredi.
Jánede bul bólimde avtor tárepinen usı qaharman yaǵnıy Begjan Babajanov tuwralı
monologi berilgen:
2
Нуржанов П. Көркем прозаның баянлау усылы хәм оны изертлдиң айырым теориялық мәселелери //
Әмиударья. – Нөкис, 2002. - №5. Б. 94.
3
Бобоев Т. Адабиетшунослик асослари. – Т.:Ўзбекистон, 2002, - Б.175.
4
Смамутов К. Сизлерге айтып кетежақпан... – Нөкис, 2017. – Б. 4.
5
Смамутов К. Сизлерге айтып кетежақпан...- Нөкис, 2017. – Б.17.
44
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 15-SON (YOʻITJ)
Maqpalday jumsaq dawısında sırıńdı ashqızbay qoymaytuǵın náziklik, sonıń menen birge
aytqanınan qaytpaytuǵın polattay qattılıq bar.
Bunda avtor ishki monologında qaharmannıń psixologiyasın ashıp beriwge sonday-aq,
qaharmannıń qanday insan ekenligin sıpatlap beriwge umtıladı.
Bul roman-essede dialoglar júdá keń túrde orın alǵanlıǵın kóremiz. Dialoglar tiykarınan
ishki, sırtqı, real hám basqa bir neshe túrlerge bólinedi. Bunday dialoglar tiykarınan
shıǵarmada waqıyalardı rawajlandırıwda, waqıttı jedel tárizde beriwde, sonday-aq
qaharmannıń ishki psixologiyasın ashıwda qollanadı. Dialoglar shıǵarma tiliniń tartımlıǵın
támiynlep bayanlaw stilin túrlendirip janlandırıp barıwǵa xızmet etedi. Dialogtı avtorlıq
bayanlawlar menen qarım-qatnasqa túsirip, bir tutas kompoziciyalıq birlikti payda etiw
jazıwshıdan ayrıqsha sheberlikti talap etedi.
Roman-essedegi «Mońǵolsha usıl» bóliminde berilgen Turman dilmash hám Xalmurat
baydıń dialogin kórip shıǵamız:
-
Omırtqası omırılıp, julını úzilip ketken eken,- dedi dawısı dirildep. – Áy, aǵajanım-ay!
-
Attan túse bergende ayaǵı ańlawsızda záńginiń ishine kirip ketip, sonı jazdırıp almaqshı
bolǵanda tómen qaray qulaǵan-ǵoy, – dedi Turman.
-
Sen, ózi, ne dep tursań?! – dedi Xalmurat bay. - Attıń shılbırınıń badar aǵashqa baylawlı
turǵanın kórgeniń joq pa?! Sonda ne, Nasrulla aǵa atın baylap bolıp, erdiń ústine qaytadan
minip, sonnan keyin ayaǵın záńginiń ishine suǵıp turıp, boyın tómen taslay ma.
-
Aytpaqshı solay eken aw!
-
Sonnan keyin, taǵı bir aytajaǵım adam attıń shep jaǵındaǵı záńgisine ayaǵın salıp tómen
túsedi. Atqa oń jaǵınan minip, oń jaǵınan túsip atırǵanlardı ele kórgenimiz joq. Al, Nasrulla
aǵanıń ayaǵı attıń oń jaǵındaǵı záńgisine ilinip tur. Sonda ómirinshe at minip júrgen adam
úyrenshikli ádetinen bul saparı birden jańılısıp attıń oń jaǵınan túspekshi bolǵanı ma?
-
Bir jerde qozǵalmay turǵan attan jıǵılǵan adam qattı jıǵılmaydı, áste jıǵıladı, – dedi
Xalmurat bay.
-
Sonlıqtan bas kiyimi de alısqa ushıp ketpeydi. Attıń ayaqlarınıń astına, yamasa qaptalına
túsedi. Solay emes pe?
Bunda Turman dilmash hám Xalmurat bay bir-biri menen dialog arqalı sóylesedi.
Dialogta Xalmurat bay jetekshi orın iyelegen. Sebebi, ol Nasrulla biydiń ólimi qalay
bolǵanlıǵın tereń oy-pikir júritiwi arqalı biledi.
-
Keshe keshte siziń úyge kimler keldi, – dedi Xalmurat bay.
-
Toqımbet, Basbay, Qurban, Buyra ... – dedi.
-
Nasrulla baiy haqqında aytıstı ma?
-
Aytıstı... – dedi ólpeń dawıs penen. – Máselen...
-
Arjaǵın aytpay-aq qoy, - dedi birden surlanıp sala bergen Xalmurat bay. – Arjaǵın sol
tórtewiniń ózlerine aytqızaman... Házir solardı jerdiń astınan bolsa da tawıp meniń aldıma
ákeleseń. Kelmese oyazǵa aytıp, strajniklerge aydatıp aldıraman.
Bul dialogta tiykarınan bul bólimde ne aytılmaqshı ekenligi waqıya qalay bolǵanlıǵın
túsindirmekshi boladı. Dialog arqalı Xalmurattıń sınshıl hám zeyinli xarakterge iye
ekenligi avtor tárepinen sheberlik penen ashıp berilgen. Álbette, bulda jazıwshıdan úlken
dóretiwshilik sheberlikti talap etedi.
6
Бекбергенова З. Қарақалпақ романларында көркем сөз поэтикасы // Нөкис, 2017. Б. 20.
7
Смамутов К. Сизлерге айтып кетежақпан...- Нөкис, 2017. – Б. 49.
45
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 15-SON (YOʻITJ)
Ádebiyatshı Izzat Sultan dialog haqqında bılayınsha pikir bildiredi: «Dialogtıń mazmunı
personajlardıń ishki dúnyasın ashadı, olardıń qarım-qatnasındaǵı qarama-qarsılıqtı kórsetedi
hám rawajlandıradı, syujettiń bárhama ilgerilep barıwına xızmet etedi»
.
Roman-esseniń «Bulǵarı qara kurtka» bólimindegi dialogtı alıp qarasaq:
-
Seniń bulǵarı qara kurtka kiyip júretuǵın mınaday tanıslarıń da bar ma edi? – dedi. – Bul
biziń awılda ne jep júr?!
-
Kolxozdı kinoǵa túsirip alajaq eken, – dedi Bekbay Óteniyazov… - Atı Málik Qayumov…
Tashkentten … Kinooperator…
-
Bolsa boladı-dá, – dedi ákem. – Kinosın túsirip, óz jónine júre bermey me? Meniń menen ne
jumısı bar?!
-
Biziń awıl pútkil Ózbekstanǵa belgili bardamlı xojalıqlardıń biri. Xorezm oypatındaǵı
birinshi miynet qaharmanı Shamurat Muwsaev ta usı ózimizdiń Axunbabaev atındaǵı
kolxozdan shıǵıp otır. Shıbınǵa shekem shireli jerge jıynalǵısh boladı ǵoy. Geyde adamlar da
solarǵa uqsap ketedi. Abıroyı asıp dáwleti tasıp turǵan elatlardı kóriwge qushtar boladı.
Biziń kolxozdı da kóriwge qumar adamlar kóp. Mine búgin Tashkentten bir topar kinoshılar
kelip otır. Biziń awıldıń adamların, paxta atızların bastan-ayaq súwretke túsirip alajaq.
Báriniń basshısı meniń qasımda turǵan mına Málik inimiz…
- Máyli solay-aq bolsın, – dedi ákem. – Sonda meniń mınaǵan …, - ol operator Málik
Qayumovtıń tulaboyına úlken ala kózlerin bir juwırtıp ótti, – ne keregim bar eken?
Bul avtordıń óz ákesi yaǵnıy Smamut hám Bekbay Óteniyazov óz-ara dialogqa túsedi.
Dialogta qarama-qarsılıq seziledi. Smamut Bekbay Óteniyazov penen dialogında qopal minez-
qulqta bolıwı kórinedi. Qaharmannıń bunday qopal minez-qulq kórsetiwi tikkeley
Tashkentten kelgen kinooperator Málik Qayumovqa qaratıladı. Anıǵıraq aytqanda onıń
ústindegi bulǵarı qara kurtkada boladı. Sebebi, Smamut bunday bulǵarı qara kurtka
kiygenlerdi kórse sovet dáwiri, sol waqıtlarda awıllarǵa «Studebeker» degen mashina menen
keletuǵın adamlar yadına túsetuǵın edi. Awıl adamları bolsa bul mashinanı «qara quzǵın»
geyde «Marusya» dep ataytuǵın edi. Sonlıqtan da ol biraz seskendi. Bul dialog arqalı sovet
dáwirinde bolǵan hár túrli is-háreketlerdi, biybastaqlıqlardı jazıwshı «bulǵarı qara kurtka»
detalı arqalı bayanlaydı.
Kórkem shıǵarmalarda avtor sózi ádebiyattanıw iliminde táriyxıy-ádebiy, estetikalıq hám
social-psixologiyalıq kóz-qaraslar aspektinde, kórkem ádebiyat stilistikasında sózlik-
kompoziciyalıq baǵdarda izertlenedi.
K.Smamutovtıń roman-essesinde áne usınday bayanlaw usılınıń ushırasatuǵınıń gúwası
bolamız. Máselen roman-esseniń «Apatlı aqıbet» bólimin alıp qarasaq:
Junaytqandı táriyxtan xabarı bar qaraqalpaqtıń bári biledi. Onıń azan aytıp qoyılǵan shın atı
Qurban-Mámed (1837-1938) Tashawız wálayatınıń Bádirkent awılında tuwılǵan. Qızıl baslarǵa
qarsı jiyi-jiyi alıp barılıp turatuǵın sawashlarǵa jaslayınan qatnasıp, elden erek mártlik
kórsetkeni ushın júrek jutqan batır atanǵan.
Bunda avtor bizge qaharman haqqında jay maǵlıwmat berip ótedi. Jáne bul
maǵlıwmatlardıń táriyxıylıǵı oǵada áhmiyetli xızmet atqaradı.
Roman-essede avtor tárepinen personajlarǵa xarakteristika beredi. Mısalı: «Bulǵarı qara
kurtka» bóliminde:
8
Султон Иззат. Адабиет назарияси. – Т.:Уқитувчи, 1980. – Б. 220.
46
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 15-SON (YOʻITJ)
Sizler ataqlı oftalmolog Svyatoslov Fedorov haqqında esitken shıǵarsızlar. Eger esitpegen
bolsańızlar aytıp qoyayın: Svyatoslov Fedorovtıń xalıq den sawlıǵın bekkemlew jolında atqarıp
ketken qalıs xızmetleri kimdi bolsa da tásiyin qaldıradı. Svyatoslov Fedorov qolı shıpalı xirurg,
ónerli ilimpaz, omırawlı basshı, lalawlasqan alamandı awzına qaratıp shiyrin sózi menen
siltidey tındırıp taslaytuǵın tili maylı shólkemlestiriwshi boldı. Geyde zárúrlik talap ete qoysa,
finansist bolıp ta kete beretuǵın edi.
Bul bólimde avtor birinshi betinen-aq waqıyaǵa qatnasıwshı qaharmannıń minez-
qulqınan oqıwshını xabardar etiwdi maqset etedi. Sonday-aq, avtor qaharmannıń qanday
insan ekenligin ondaǵı insanıylıq pazıyletlerin ele de tereń bayanlawǵa háreket etedi.
Sonıń menen birge, bayanlaw usılında naqıl-maqallarda jetekshi rol oynaydı. Qaraqalpaq
esseshiliginde avtordıń alǵa qoyǵan ideyasın oqıwshıǵa ıqsham hám tásirli etip jetkeriwde
jazıwshılarımızdıń naqıl-maqallardan sheber túrde qollanıwı úlken áhmiyetke iye. Esseniń
janrlıq tábiyatına say derlik hár bir qaraqalpaq essesinde tábiyiy túrde awızeki ádebiyattıń
bul túrine dóretiwshilik penen qatnas jasaladı. Bul esseniń filosofiyalıq tábiyatı menen de
belgilenedi.
Naqıl-maqallardı qollanıwda hár bir avtordıń ózinshelligin seziw qıyın emes. Sol
qatarı K.Smamutovtıń bul roman-essede naqıl-maqallardan qay dárejede paydalana alǵanlıǵın
kórip ótpekshimiz.
Roman-esseniń «Mońǵolsha usıl» dep atalǵan bóliminde usınday naqıl keltiriledi:
«Jaqsıdan jaman tuwadı ıssı nanǵa alǵısız, jamannan jaqsı tuwadı sap altınǵa bergisiz».
Bunda avtor qurılısında antonimlik mánige iye sózleri bar naqıldan paydalanǵan. Bul naqıl
arqalı avtor shıǵarmadaǵı qaharmandı yaǵnıy Toqımbetti sóz etpekshi boladı. Bul naqılǵa
avtor sıpatlama bere otırıp, qaharmannıń qanday insan ekenligin ashıwǵada háreket etedi:
Júregi taza jaqsı Qulımbetten qalǵan jalǵız zúriyadtıń júrisi mınaw. Ákesinen qalǵan dúnya
azlıq etkendey qayaqtaǵı bir urı-qaraqshılar menen awız jalasıp júrgenine qara?! Sózin jerde
qaldırıwǵa bolmaytuǵın jası úlkenlerdiń «óziń bolsań jaqsı adamnıń áwladısań, qudaydan
qorıqpaysań ba?!» degen táwellesine de turajaq emes.
Jáne de shıǵarmadaǵı «Kún jamanı keter, adam jamanı ketpes» degen naqılda mine usı
mazmunda berilgenin kóriwimizge boladı.
Avtor tárepinen naqıl-maqallardı ornı-ornında sheber qollanıwı onıń pikiriniń jáne de
aydınlasıwına, oqıwshıǵa jaqsı tásir kórsete alıwına alıp kelgen.
Shıǵarmanıń «Bulǵarı qara kurtka» bóliminde usınday naqıl keltirilgen:
«Quwırdaqtıń úlkenin túye soyǵanda kóreseń» degen. Sol aytqanday ómirimde kórmegenimdi
kóretuǵın kúnler ele aldımda eken.
Bul keltirilgen naqıl arqalı avtor bul naqıldıń túp negizinde qanday da bir mánis-
mazmunnıń bar ekenligin bayanlaydı. Yaǵnıy insan ómirinde bolatuǵın hár qıylı waqıyalardı,
hádiyselerdi túsindirmekshi boladı.
Bunday naqıl-maqallar avtordıń bul shıǵarmasında bir qansha jerlerde ushırasadı.
Máselen, «Jaman úydi qonaǵı biyleydi», «Az-azdan úyrenip dana bolar», «Iyt iytke aytadı, iyt
quyrıǵına aytadı», «Eki jaqsı qosılsa birin-biri qıymaydı, eki jaman qosılsa bir elatqa
sıymaydı», «Túyeni samal ushırsa, eshkini aspanda kór».
Naqıl-maqallar bul roman-essede derlik kópshilik bóliminde qollanılıp, olar shıǵarmanıń
filosofiyalıq mazmunın tereńlestiriwge, avtorlıq poziciyanıń jáne de anıǵıraq sáwleleniwine,
shıǵarmanıń kórkem qurılısında jasırınǵan oy-pikirdiń artıwına xızmet etedi.
9
Палуанов Б. Хәзирги қарақалпақ әдебиятында эссе жанры. - Нөкис, 2007, - Б. 129.
47
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD, 15-SON (YOʻITJ)
Juwmaqlap aytqanda, bayanlaw usılı házirgi qaraqalpaq ádebiyatında eń áhmiyetli másele
bolıwı menen birge, K.Smamutovtıń shıǵarmalarında ásirese onıń «Sizlerge aytıp
ketejaqpan...» roman-essesinde bayanlaw usılınıń joqarı dárejede berilgenligi bizlerdiń
dıqqatımızdı ózine tarttı. Onıń bul shıǵarmasında berilgen bunday bayanlaw usılı biraz keń
ekenligin kóremiz. Álbette, shıǵarmada bunday bayanlaw usılınıń keń beriliwinde shayırdıń
sheberligi ayrıqsha orın iyeleydi. Bul óz gezeginde shıǵarmanıń dóretiliwi sonıń menen birge,
bayanlaw usılınıń anıq beriliwinde yaǵnıy kórkem shıǵarmanıń mazmunlıq, kórkem-
estetikalıq ózgesheliklerinde júzege shıqpaqta.
PAYDALANILǴAN ÁDEBIYATLAR
1. Бекбергенова З. Қарақалпақ романларында көркем сөз поэтикасы. - Нөкис, 2017. Б.20.
2. Бобоев Т. Адабиётшунослик асослари. – Т.:Ўзбекистон, 2002, - Б.175.
3. Móminova T. Ózbek adabiyotshunosligida badiiy nutq masalalari. - www.oriens.uz. 2023. -
B. 516.
4. Нуржанов П. Көркем прозаның баянлау усылы хәм оны изертлеўдиң айырым
теориялық мәселелери // Әмиударья. – Нөкис, 2002. - №5. Б.94.
5. Палуанов Б. Хәзирги қарақалпақ әдебиятында эссе жанры. - Нөкис, 2007, - Б. 129.
6. Смамутов К. Сизлерге айтып кетежақпан... -Нөкис, 2017.- Б. 50.
7. Солижонов Й. Нутқ ва услуб. - Тошкент: Чўлпон, 2002. - Б. 6.
8. Султон Иззат. Адабиёт назарияси. – Т.:Уқитувчи, 1980. – Б. 2
