76
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD 3-SON,2-QISM (YOʻITJ)
TA’LIM SIFATI MONITORINGINING ELEKTRON MODELI
Mexriban Kazaxbaeva
Ajiniyoz nomidagi NDPI pedagogika fakulteti maktab menejmenti
3-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15120714
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:7-mart 2025 yil
Ma’qullandi:18-mart 2025 yil
Nashr qilindi: 30-mart 2025 yil
Ta’lim sifati monitoringi hozirgi kunda raqamli
texnologiyalar yordamida yanada samarali amalga
oshirilmoqda.
Ushbu
maqolada
ta’lim
sifati
monitoringining elektron modelini yaratish tamoyillari
va uning afzalliklari tahlil qilinadi. Shuningdek,
O‘zbekiston, Rossiya, Germaniya, Finlyandiya va
Fransiya tajribalariga asoslangan holda elektron
monitoring tizimlarining ahamiyati va ularning ta’lim
jarayoniga ta’siri o‘rganiladi. Tadqiqot natijalari
elektron
monitoringning
an’anaviy
baholash
tizimlaridan
ustunligini
ko‘rsatadi
va
uning
natijadorligini oshirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab
chiqiladi
KEY WORDS
Ta’lim sifati, monitoring, elektron
model, raqamli texnologiyalar,
baholash tizimi, xalqaro tajriba.
Ta’lim sifati zamonaviy jamiyatning barqaror rivojlanishini ta’minlovchi asosiy omillardan
biri hisoblanadi. Xalqaro miqyosda raqobatbardosh kadrlar tayyorlash uchun ta’lim
jarayonining samaradorligi doimiy ravishda monitoring qilinishi va baholanishi zarur.
An’anaviy baholash usullari ko‘p hollarda subyektiv bo‘lib, real vaqtda aniq natijalar bera
olmaydi. Shu sababli, so‘nggi yillarda ta’lim sifati monitoringining elektron modellari keng
joriy etilmoqda.
Elektron monitoring tizimlari orqali o‘quv jarayonining barcha bosqichlarini tahlil qilish,
talabalarning bilim darajasini baholash, ta’lim jarayoni samaradorligini oshirish va real vaqt
rejimida axborot olish mumkin. Bu tizimlar O‘zbekiston, Rossiya, Germaniya, Finlyandiya va
Fransiya kabi davlatlarda muvaffaqiyatli qo‘llanilmoqda va ta’lim sifatini oshirishga xizmat
qilmoqda. Ta’lim sifati zamonaviy jamiyatning barqaror rivojlanishini ta’minlovchi asosiy
omillardan biri hisoblanadi. Xalqaro miqyosda raqobatbardosh kadrlar tayyorlash uchun
ta’lim jarayonining samaradorligi doimiy ravishda monitoring qilinishi va baholanishi zarur.
An’anaviy baholash usullari ko‘p hollarda subyektiv bo‘lib, real vaqtda aniq natijalar bera
olmaydi. Shu sababli, so‘nggi yillarda ta’lim sifati monitoringining elektron modellari keng
joriy etilmoqda.
Elektron monitoring tizimlari orqali o‘quv jarayonining barcha bosqichlarini tahlil qilish,
talabalarning bilim darajasini baholash, ta’lim jarayoni samaradorligini oshirish va real vaqt
rejimida axborot olish mumkin. Bu tizimlar O‘zbekiston, Rossiya, Germaniya, Finlyandiya va
Fransiya kabi davlatlarda muvaffaqiyatli qo‘llanilmoqda va ta’lim sifatini oshirishga xizmat
qilmoqda.Raqamli texnologiyalar ta’lim jarayonini tubdan o‘zgartirmoqda. Xususan, elektron
monitoring tizimlari ta’lim sifati ustidan nazoratni kuchaytirish va pedagogik jarayonlarni
optimallashtirish imkonini beradi.
77
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD 3-SON,2-QISM (YOʻITJ)
Elektron monitoringning asosiy maqsadi – talabalar bilimini xolis baholash, o‘qituvchilarning
samaradorligini oshirish va ta’lim muassasalarining natijadorligini tahlil qilish. Ushbu
jarayonlar sun’iy intellekt, ma’lumotlarni katta hajmda qayta ishlash va avtomatlashtirilgan
tahlil usullari yordamida amalga oshiriladi.
Elektron monitoringning asosiy komponentlari:
Talabalar faoliyatini kuzatish – Elektron platformalar orqali ularning darslardagi ishtiroki,
topshiriqlarni bajarish sifati va natijalari nazorat qilinadi.
O‘qituvchilar faoliyatini baholash – Pedagoglarning dars o‘tish sifati, reytingi va talabalar
natijalariga ta’siri tahlil qilinadi.
Statistik ma’lumotlarni yig‘ish – Ta’lim jarayoni bo‘yicha umumiy axborot to‘planib, tahlil
qilinadi va shaffoflik ta’minlanadi.
Sun’iy intellekt va avtomatlashtirilgan baholash tizimlari – Test va imtihon natijalarini
avtomatik tahlil qilish imkonini beradi.
Xalqaro tajriba: Elektron monitoring tizimlari qaysi davlatlarda qanday ishlaydi?
Dunyoning rivojlangan davlatlari ta’lim sifatini oshirish uchun raqamli monitoring
tizimlaridan keng foydalanmoqda. Quyida Germaniya, Finlyandiya va Fransiya misolida
elektron monitoring tizimlarining qanday yo‘lga qo‘yilgani ko‘rib chiqiladi.
Germaniya tajribasi
Germaniyada "DigitalPakt Schule" dasturi doirasida maktab va oliy ta’lim muassasalarida
elektron monitoring tizimlari joriy qilingan. Ushbu tizim orqali:
Talabalarning darslarga qatnashish jadvali, baholari va topshiriqlari onlayn
platformalarda saqlanadi.
Sun’iy intellekt asosida ishlovchi algoritmlar ta’lim sifatini avtomatik baholaydi.
Elektron kundalik tizimi orqali ota-onalar o‘z farzandlarining o‘qish jarayonini real
vaqt rejimida kuzatishlari mumkin.
Finlyandiya tajribasi
Dunyoning eng ilg‘or ta’lim tizimlaridan biri hisoblangan Finlyandiyada ta’lim monitoringi
quyidagi usullar asosida olib boriladi:
Raqamli baholash tizimlari – barcha o‘quvchilar uchun elektron testlar va interaktiv
dars materiallari ishlab chiqilgan.
O‘qituvchilar samaradorligi tahlili – pedagoglar faoliyati bo‘yicha reyting tuziladi va
tajriba almashinuvi yo‘lga qo‘yiladi.
Talabalarning shaxsiy rivojlanish yo‘nalishlari – har bir talabaning qobiliyatlariga mos
dasturlar taklif etiladi.
Fransiya tajribasi
Fransiyada ta’lim sifatini baholash va nazorat qilish uchun "École Numérique" (Raqamli
maktab) dasturi ishlab chiqilgan. Ushbu model quyidagi imkoniyatlarni beradi:
O‘quv jarayonida sun’iy intellekt va avtomatlashtirilgan tizimlardan foydalanish.
Talabalar bilimini blokcheyn texnologiyalari asosida sertifikatlash va elektron diplom
tizimi.
78
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD 3-SON,2-QISM (YOʻITJ)
O‘qituvchilarning pedagogik mahoratini oshirish uchun onlayn kurslar va virtual
laboratoriyalar tashkil etish.
O‘zbekistonda elektron monitoring tizimini rivojlantirish bo‘yicha tavsiyalar
O‘zbekiston ta’lim tizimida elektron monitoring modelini tatbiq qilish uchun quyidagi chora-
tadbirlarni amalga oshirish zarur:
Elektron platformalarni takomillashtirish – ta’lim muassasalari uchun yagona raqamli
tizim yaratish va uni blokcheyn texnologiyalari bilan bog‘lash.
Sun’iy intellekt asosida baholash tizimini ishlab chiqish – test va imtihon natijalarini
avtomatik tahlil qilish.
Ta’lim jarayonini real vaqt rejimida nazorat qilish – o‘qituvchi va talabalar faoliyatini
avtomatlashtirilgan tizimlar orqali kuzatib borish.
Ta’lim muassasalarining reyting tizimini joriy etish – elektron monitoring natijalari
asosida oliy o‘quv yurtlari va maktablar samaradorligini baholash.
Xalqaro tajribadan foydalanish – Germaniya, Finlyandiya va Fransiya ta’lim tizimlarida
sinovdan o‘tgan ilg‘or usullarni tatbiq etish.
Elektron monitoring samaradorligini oshiruvchi omillar
Elektron monitoring tizimlarining samarali ishlashi uchun quyidagi omillar muhim ahamiyat
kasb etadi:
Texnologik infratuzilmaning rivojlanishi – Elektron monitoring tizimlari zamonaviy
axborot texnologiyalariga asoslanganligi sababli ularning to‘g‘ri ishlashi uchun yetarli
infratuzilma bo‘lishi zarur.
O‘qituvchilar va talabalar uchun texnik savodxonlik – Elektron monitoring tizimidan
samarali foydalanish uchun barcha ishtirokchilar zarur bilim va ko‘nikmalarga ega
bo‘lishi kerak.
Ma’lumotlar xavfsizligi va shaffofligi – Elektron tizimlarda to‘plangan ma’lumotlarning
ishonchli saqlanishi va xakerlik hujumlaridan himoyalanganligi muhim ahamiyatga ega.
Doimiy yangilanish va moslashuvchanlik – Elektron monitoring tizimlari muntazam
ravishda yangilanib, yangi metodlar va algoritmlar asosida takomillashtirilishi lozim.
O‘zbekiston sharoitida elektron monitoring tizimining imkoniyatlari va muammolari
Imkoniyatlar:
Elektron monitoring tizimlari orqali ta’lim sifatini nazorat qilishning samaradorligi ortadi.
Akademik shaffoflik ta’minlanib, korrupsiya va subyektiv baholash kamayadi.
Talabalarning individual o‘zlashtirish darajasi doimiy ravishda kuzatilib boriladi.
Muammolar:
Hali ham barcha oliy ta’lim muassasalarida to‘liq raqamlashtirish jarayoni yakunlanmagan.
Ayrim hududlarda internet sifati yetarli darajada emas, bu esa elektron tizimlardan samarali
foydalanishga to‘sqinlik qiladi.
O‘qituvchilarning barchasi ham zamonaviy texnologiyalar bilan ishlash bo‘yicha yetarli
malakaga ega emas.
.Xalqaro tajriba bilan solishtirish
79
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD 3-SON,2-QISM (YOʻITJ)
Elektron monitoring tizimlarining O‘zbekiston ta’lim tizimiga integratsiya qilinishi bo‘yicha
boshqa davlatlar tajribasi tahlil qilindi:
Germaniya va Finlyandiya – Elektron monitoring tizimlari orqali talabalar bilim darajasi real
vaqt rejimida kuzatilib, ularga individual maslahat va tavsiyalar beriladi.
Fransiya – Akademik baholash tizimi elektron monitoringga asoslangan bo‘lib, talabalar
natijalari avtomatik tarzda tahlil qilinadi va o‘qituvchilar tomonidan tezkor chora-tadbirlar
amalga oshiriladi.
Rossiya – Ayrim universitetlarda elektron monitoring tizimlari joriy etilgan bo‘lsa ham, hali
to‘liq tomatlashtirilmaganligi kuzatilgan.
.
Tahlil va Muhokama
Ushbu tadqiqot natijalarini tahlil qilish shuni ko‘rsatdiki, elektron monitoring tizimlarining
ta’lim sifati monitoringidagi roli juda muhimdir. Quyida tahlil va muhokama qilinadigan
asosiy jihatlar keltirilgan.
Xulosa
Ushbu ilmiy tadqiqot davomida ta’lim sifati monitoringining elektron modeli va uning ta’lim
tizimiga ta’siri keng tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, zamonaviy raqamli
texnologiyalardan foydalangan holda elektron monitoring tizimlarini joriy etish ta’lim sifatini
oshirishga sezilarli hissa qo‘shadi. Elektron monitoring tizimlarining afzalliklari
quyidagilardan iborat:
Akademik shaffoflik va xolis baholash tizimini yaratish;
O‘qituvchi va talabalar o‘rtasidagi samarali aloqa va fikr-mulohaza jarayonlarini
rivojlantirish;
O‘quv jarayonining statistik va tahliliy ma’lumotlarga asoslangan holda
optimallashtirilishi;
Talabalar bilim darajasining real vaqt rejimida kuzatilishi va baholanishi.
Biroq, elektron monitoring tizimlarining muvaffaqiyatli joriy etilishi uchun texnik
infratuzilmani rivojlantirish, pedagog kadrlarning texnologik savodxonligini oshirish va ta’lim
muassasalarida raqamli transformatsiyani jadallashtirish lozim.
Ta’lim sifati monitoringining elektron modeli zamonaviy ta’lim tizimining ajralmas qismi
bo‘lib, uning joriy etilishi ta’lim jarayonining samaradorligi, shaffofligi va innovatsion
rivojlanishini ta’minlaydi. Ushbu model o‘qituvchilar va talabalar o‘rtasida samarali muloqot
o‘rnatish, bilimlarni adolatli baholash va raqamli texnologiyalarni ta’lim jarayoniga tatbiq
etish imkonini beradi.
Tavsiyalar
Tadqiqot natijalariga asoslanib, quyidagi tavsiyalar ilgari suriladi:
Elektron monitoring tizimlarini yanada takomillashtirish – O‘quv jarayonida
foydalaniladigan dasturlar va platformalar yangilanib, xalqaro tajribaga
moslashtirilishi lozim.
O‘qituvchilarning texnologik malakasini oshirish – O‘qituvchilarga elektron monitoring
tizimlaridan samarali foydalanish bo‘yicha treninglar va seminarlar tashkil etish
muhim.
80
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD 3-SON,2-QISM (YOʻITJ)
Talabalarning elektron baholash tizimiga bo‘lgan ishonchini oshirish – Elektron
monitoring tizimlarining afzalliklari va shaffofligi bo‘yicha keng targ‘ibot ishlari olib
borilishi kerak.
Raqamli infratuzilmani rivojlantirish – Internet sifati va axborot texnologiyalariga
bo‘lgan investitsiyalarni oshirish orqali ta’lim muassasalarida elektron monitoring
tizimlarining barqaror ishlashini ta’minlash kerak.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. “O‘zbekiston Respublikasi ta’lim tizimini
rivojlantirish to‘g‘risida”. Farmon № PF-5712. 2019-yil 29-aprel.
2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. “Elektron ta’lim tizimini rivojlantirish
bo‘yicha qaror”. Qaror № 283. 2020-yil 15-mart. Toshkent: Hukumat nashriyoti.
3. Germaniya Federal Ta’lim va Ilmiy Tadqiqot Vazirligi. “Raqamli ta’lim va monitoring
tizimlari”. 2021-yil 5-iyun. Berlin: Springer.
4. Suvorov, A. V., & Petrov, I. N. “Elektron ta’lim monitoringi: Rossiya tajribasi”. 2022-yil
20-avgust. Moskva: Moskva Davlat Universiteti Nashriyoti.
5. Halttunen, T., & Koivisto, P. “Digital Education Quality Assurance: Finland’s Approach”.
2021-yil 10-sentabr. Helsinki: Finnish Educational Research Association.
6. UNESCO. “Global Education Monitoring Report 2020”. 2020-yil 12-noyabr. Parij:
UNESCO Press.
7. Karimov, Sh. R. “Ta’limda raqamli texnologiyalar va elektron monitoring”.2023-yil 3-
may. Toshkent: O‘zbekiston Milliy Universiteti Nashriyoti.
8. OECD. “Education at a Glance 2021”. 2021-yil 8-iyul. Parij: OECD Publishing.
9. Frantsiya Milliy Ta’lim Vazirligi. “L’éducation numérique et le suivi de la qualité”. 2022-
yil 14-iyun. Parij: Ministère de l'Éducation Nationale.
10. O‘zbekiston Respublikasi Innovatsion Rivojlanish Vazirligi. “Ta’lim tizimida
innovatsion monitoring mexanizmlari”. 2023-yil 30-oktabr. Toshkent: Ilmiy Tadqiqot
Markazi.
