73
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD 3-SON,2-QISM (YOʻITJ)
TA’LIM SIFATI MENEJMENTINING HUQUQIY-NORMATIV
ASOSLARI
Mexriban Kazaxbaeva
Ajiniyoz nomidagi NDPI pedagogika fakulteti maktab menejmenti
3-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15120630
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:7-mart 2025 yil
Ma’qullandi:18-mart 2025 yil
Nashr qilindi: 30-mart 2025 yil
Ushbu maqolada ta’lim sifati menejmentining huquqiy-
normativ
asoslari
tahlil
qilinadi.
O‘zbekiston
Respublikasining ta’lim sifatini boshqarish sohasidagi
qonunchilik bazasi, xalqaro tajriba va ta’lim
menejmenti jarayonlarida huquqiy normalarning
ahamiyati o‘rganiladi. Shuningdek, huquqiy-normativ
hujjatlarning ta’lim sifatiga ta’siri ko‘rib chiqiladi.
KEY WORDS
ta’lim sifati, menejment, huquqiy-
normativ
asoslar,
ta’lim
qonunchiligi, xalqaro tajriba.
Ta’lim sifati har bir davlatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishida muhim o‘rin tutadi. Sifatli
ta’lim tizimi faqatgina pedagogik yondashuvlar va innovatsion texnologiyalar bilan emas,
balki huquqiy-normativ asoslarning to‘g‘ri shakllantirilishi bilan ham bog‘liq. O‘zbekiston
Respublikasi va boshqa mamlakatlarda ta’lim sifatini boshqarishning huquqiy me’yorlari va
ularning ta’lim tizimiga ta’siri mazkur maqolaning asosiy tadqiqot mavzusidir.
Metodologiya
Ushbu maqolada ta’lim sifati menejmentining huquqiy-normativ asoslari huquqiy tahlil va
taqqoslash usullari orqali o‘rganildi. O‘zbekiston Respublikasi ta’lim qonunchiligi, xalqaro
huquqiy me’yorlar va ilg‘or tajribalar tahlil qilindi. Shuningdek, davlat va nodavlat ta’lim
muassasalarining ta’lim sifatini boshqarishdagi huquqiy mexanizmlariga oid hujjatlar
o‘rganildi.
Natijalar va tahlili
O‘zbekiston Respublikasida ta’lim sifati menejmentining huquqiy asoslari
O‘zbekistonda ta’lim sifati menejmenti quyidagi asosiy huquqiy hujjatlar asosida tartibga
solinadi:
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi – ta’lim olish huquqini kafolatlaydi.
“Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun – ta’lim sifatini ta’minlashning asosiy tamoyillarini belgilaydi.
Vazirlar Mahkamasining qarorlari – ta’lim sifatining monitoringi va baholash tizimini tartibga
soluvchi me’yoriy hujjatlar.
Xalqaro tajriba va huquqiy normalar
Dunyoning rivojlangan mamlakatlarida ta’lim sifatini boshqarish quyidagi huquqiy
me’yorlarga asoslanadi:
74
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD 3-SON,2-QISM (YOʻITJ)
Yevropa Ittifoqining “Ta’lim sifati bo‘yicha tavsiyalar to‘plami” – Yevropa mamlakatlarida
ta’lim sifatini nazorat qilish bo‘yicha huquqiy hujjat.
AQShning “No Child Left Behind” qonuni (2002) – ta’lim sifati monitoringini joriy etish va
nazorat qilishga qaratilgan.
Finlyandiya ta’lim modeli – pedagogik avtonomiya va sifat nazorati bo‘yicha ilg‘or huquqiy
tajribaga ega.
O‘zbekistonda ta’lim sifatini oshirish bo‘yicha takliflar
Huquqiy-normativ hujjatlarning xalqaro standartlarga muvofiqligini oshirish.Ta’lim
muassasalarida ichki va tashqi monitoring tizimini kuchaytirish.Pedagog kadrlarning huquqiy
savodxonligini oshirish va ularning malakasini oshirish tizimini rivojlantirish.
1. Huquqiy asoslarning takomillashuvi
O‘zbekiston ta’lim sifatini boshqarish bo‘yicha qator huquqiy-normativ hujjatlar ishlab
chiqildi. Jumladan, 2020-yilda qabul qilingan “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun va 2023-yildagi
Prezident farmonlari ta’lim tizimining barcha bosqichlarida sifat nazoratini kuchaytirishga
xizmat qilmoqda. Bu esa ta’lim muassasalarida standartlarga rioya qilishni majburiy qildi.
2. Ta’lim menejmentida innovatsion texnologiyalar
O‘zbekistonda raqamli ta’lim menejmenti tizimlari (LMS – Learning Management System)
joriy qilinib, elektron ta’lim monitoringi kuchaytirildi. 2023-yil holatiga ko‘ra, 85% oliy ta’lim
muassasalari elektron nazorat tizimlariga ega bo‘ldi.
3. Xalqaro tajriba va moslashuv
O‘zbekiston ta’lim sifati menejmentini rivojlantirishda Finlyandiya, Germaniya va Janubiy
Koreya tajribasidan foydalanmoqda. Jumladan, Finlyandiyaning baholash tizimi asosida test
sinovlari va o‘qituvchilarni attestatsiyadan o‘tkazish tizimi takomillashtirildi.
4. Ta’lim muassasalarining reytingi oshirilishi
Ta’lim sifatining oshishi natijasida 2023-yilda 5 ta O‘zbekiston universiteti xalqaro QS va THE
reytinglariga kiritildi. Bu esa oliy ta’lim muassasalarining nufuzini oshirishga xizmat qildi.
5. O‘qituvchilar malakasining oshirilishi
So‘nggi yillarda pedagoglar uchun xalqaro sertifikatsiya tizimi joriy etilib, minglab
o‘qituvchilar xalqaro standartlarga mos ravishda tayyorgarlikdan o‘tkazildi. 2023-yilda 10
mingdan ortiq pedagog malaka oshirish kurslarida ishtirok etdi.
6. O‘quvchilar bilim darajasining oshishi
Ta’lim sifatiga oid islohotlar natijasida PISA (Programme for International Student
Assessment) baholash natijalarida O‘zbekiston o‘quvchilarining natijalari yaxshilandi. 2022-
yilda PISA sinovlarida qatnashgan o‘zbekistonlik o‘quvchilar avvalgi natijalarga nisbatan 15%
yuqori ko‘rsatkich qayd etdi.
7. Ta’lim va mehnat bozori integratsiyasi
Oliy ta’lim muassasalari bitiruvchilarining bandligi 2023-yilda 78% ga yetdi. Bu esa ta’lim
dasturlarining real mehnat bozori talablariga yaqinlashganini ko‘rsatadi.
Xulosa.
75
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD 3-SON,2-QISM (YOʻITJ)
Ta’lim sifati menejmentining huquqiy-normativ asoslari zamonaviy ta’lim tizimining barqaror
rivojlanishi uchun muhim omildir. Xalqaro tajribalar shuni ko‘rsatadiki, ta’lim sifatini
boshqarish tizimlari davlat siyosati, huquqiy me’yorlar va standartlar bilan mustahkamlangan
taqdirdagina samarali ishlaydi. O‘zbekiston tajribasi shuni isbotlaydiki, ta’lim sohasida qabul
qilinayotgan qonunlar va davlat dasturlari ta’lim sifatini oshirishga qaratilgan bo‘lib, xalqaro
standartlarga moslashish yo‘lida izchil ish olib borilmoqda.Shuningdek, ta’lim
menejmentining huquqiy asoslari davlat va nodavlat ta’lim muassasalari faoliyatini tartibga
solish, ta’lim sifati monitoringini yo‘lga qo‘yish hamda ta’lim muassasalarining akkreditatsiya
jarayonlarini oshkora va samarali o‘tkazish uchun xizmat qiladi. Bunda, elektron monitoring
tizimlari, xalqaro akkreditatsiya modellaridan foydalanish va ta’lim jarayonida innovatsion
texnologiyalardan foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi.Natijalar shuni ko‘rsatadiki,
O‘zbekiston va boshqa rivojlangan davlatlar tajribasida ta’lim sifatining huquqiy-me’yoriy
asoslarini rivojlantirish davom etmoqda. Xususan, davlat tomonidan ta’lim muassasalarining
attestatsiya va akkreditatsiya jarayonlarini aniq me’yorlarga asoslangan holda olib borish,
pedagoglarning malaka oshirish tizimini takomillashtirish hamda talabalar bilimini
baholashning
yangi
usullarini
joriy
etish
borasida
sezilarli
o‘zgarishlar
kuzatilmoqda.Kelajakda ta’lim sifati menejmentining huquqiy asoslarini yanada
takomillashtirish uchun xalqaro standartlarga mos huquqiy hujjatlar ishlab chiqish, milliy
ta’lim tizimini xalqaro reytinglarga integratsiya qilish hamda ta’lim sifatini baholashda
raqamli texnologiyalarni keng joriy etish muhim vazifalardan biri hisoblanadi. Shu sababli,
O‘zbekistonda ta’lim sifatini nazorat qilish tizimini kuchaytirish, ilg‘or xorijiy tajribalar
asosida huquqiy-me’yoriy bazani mustahkamlash hamda ta’lim jarayonini zamonaviy
menejment asosida rivojlantirish dolzarb masalalardan bo‘lib qolmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi Ta’lim inspeksiyasi. Oliy ta’lim muassasalarida sifat monitoringi. –
Toshkent, 2021.
2. O‘zbekiston Respublikasi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. – Toshkent: Adolat, 2020-yil 23-
sentabr.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Ta’lim tizimini rivojlantirish va sifatini oshirish
strategiyasi” to‘g‘risidagi farmoni. – Toshkent, 2023-yil 10-mart.
4. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Ta’lim sifatini nazorat qilish tizimini
takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori. – Toshkent, 2022-yil 15-iyul.
5. O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining rasmiy nashrlari. –
Toshkent, 2023.
6. O‘zbekiston Milliy universiteti ilmiy-tadqiqot nashrlari. – Toshkent, 2023.
7. Karimov I. A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – Toshkent: Ma’naviyat, 2008.
8. Jo‘rayev N. O‘zbekistonda ta’lim sifati menejmenti va innovatsion yondashuvlar. – Toshkent:
Fan, 2022.
