YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
39
ENDOKRIN KASALLIKLARNI DAVOLASH PRINSEPLARI
PhD
Xudoyarova G.N.
Maxmudov Baxtiyor
(Davolash fakulteti talabasi)
SAMARQAND ZARMED UNIVERSITETI
https://doi.org/10.5281/zenodo.14173148
Annotatsiya
: Maqolada bugungi kunning eng dolzarb muommolaridan biriga
aylanayotgan ichki sekretsiya bezlarini ishlash faoliyatini yaxshilash va davolash pirinsiplarini
ishlab chiqish haqida qisqacha bayon etilgan.
Kalit so‘zlar:
endokrinolog, ichki sekretsiya bezlari, gormonlar, nervlar, endokrinologiya,
zamonaviy texnologiyalar, endokrinopatiyalar.
Enokirn tizim tuzilmalar yig'indisidir. Ular organlar, organlarning qismlariga, qon va limfa
qon tomirlarga gamonlar ishlab chiqaradigan alohida hujayralar hisoblanadi. Garmonlar
birinchi navbatda tananing asosiy funktsiyalariga ogohlantiruvchi yoki tushkunlikka olib
keladigan omillar: metobalizm, samotik o‘sish, reproduktiv funksiyalar. Endokrin tizim asab
tizimi bilan birgalikda tana funktsiyalarini tartibga soladi va muvofiqlashtiradi. Inson tanasida
ichki sekretsiya bezlari bilan bir qatorda ulkan bezlar ham mavjud. Masalan jigar umumiy
bezlar ichida eng yirigi hisoblanadi. Kimyoviy tuzilishiga ko‘ra garmonlar, aminokislatalar va
peptidlar hosilalariga bo‘linadi. Ular alohida - alohida o‘z funktsiyalarini bajaradi. Endokrin
tizim faqatgina asab va garmonlar bilan birga ishlabgina qolmasdan nerv faoliyati bilan ham
aloqada bo‘ladi. Nerv va endokrin hujayralar uchun umumiy bo'lgan gumoral tartibga soluvchi
omillarni ishlab chiqarishdir. Endokrin hujayralar garmonlarni sintez qiladi va ularni qonga
chiqaradi. Neytronlar esa neyrotransmitterlarni yoki kalitlarni (ularning ko'pchiligi
neyroaminlar) sintez qiladi.
Masalan: noepinefrin, serotanin va boshqalar. Bu garmonlar sinaptik yo'riqlarga
chiqariladi. Yangi kashfiyotlar natijasida asab va endokrin tizimlarining strukturaviy
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
40
elementlarning imun tizimi bilan tashkil etilishi va faoliyatida katta o'xshashliklar ko'rsatiladi.
Endokrin tizim doirasida ushbu tizimning markaziy va periferik organlari o'rtasida murrakab
o‘zaro ta'sirlari mavjud. Bu ta'sirlarni o'rganuvchi o‘ziga xos soha mavjud bo'lib bu soha
Endokrinologiya - ichki sekretsiya bezlarining tuzilishi va faoliyati, ular tomonidan ishlab
chiqariladigan moddalar, garmonlar va ularning inson organizmidagi roli to‘g‘risidagi fan.
Endokrin kasalliklarni davolovchi shifokorlar Endokrinologlar hisoblanadi.
Endokrinologlar ichki sekretsiya bezlari kasalliklarini; gipofiz, oshqozon osti bezi, qalqonsimon
bez, paritiroid va erkak, ayol bezlarini tashxislaydi. Garmonlar ishi buzilishi oqibatida boshqa
kasalliklarning holatini og'irlashtiradi va sog'liqga katta zarar yetkazadi. Endokrin kasalliklari
paydo bo'lmasligi uchun ratsional ovqatlanish, mehnat va dam olish rejimiga rioya qilish,
vazinni nazorat qilish, har yili tibbiy ko'rikdan o‘tib turish kerak. Endokrinopatiyalar endokrin
bezlar ishining buzilishi natijasida kelib chiqadigan kasalliklar. Bu patologiyalar ham irsiy, ham
ortirilgan bo‘lishi mumkin . Ular endokrin bezlarning barcha funktsiyalariga (total) yoki ta‘sir
qilish mumkin. Ko'pincha endokrinapatiyalarni kelib chiqish sabablari: qon quyilishi,
jarohatlar, yuqumli kasalliklar va intokatkatsiya kabi organik shikastlanishlar tufayli yuzaga
kelishi mumkin. Hozirda yurtimizda ham endokrin kasalliklarini davolash va ularni zamonaviy
texnologiyalar orqali oson va sifatli jarrohlik amaliyotlarini o'tkazishmoqda. Bu soha
yurtimizda ham keng yo'lga qo'yilmoqda.
Xulosa
: Xulosa qilib aytganda endokrin kasalliklar yuzaga chiqmasligi va paydo
bo'lmasligi uchun o'zimizga va kunlik barcha qilayotgan ishlar va ovqatlanish ratsionlariga
kuchli e'tibor qaratishimiz lozim. Hozirgi vaqtda O'zbekistonda tug‘ma anamolyalar skrening
bo'yicha maxsus dasturlar yo'lga qo'yilgan. Neyroendokrinologiya endokrinologiya bo'limning
eng asosiy sohalaridan biri bo‘lib rivojlanmoqda va bu sohaga ko‘plab malakali kadrlar va
shifokorlar jalb qilinmoqda. Bu kasallik yutimida ham avj olganligi tufayli bu soha
kengaytirilmoqda va yosh malakali kadrlar yetishib chiqishi uchun ko‘plab shart - sharoitlar
yaratilmoqda.
References:
1.
Гисталогия Под редакцией Ю.И. Афанасьевич, Н.А. Юриной. (436-472бет).
2.
To'raqulov .Y. X, Islombekov R.Q, Buqoq va uni davolash T. 1962;
3.
Islombekov R.Q, Radioaktiv "му йод ифункцийа шитовидной железн,T.1971.
4.
ГН Худоярова, И Баротов, МА Мамадиярова.
СРАВНИТЕЛЬНАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА МЕЖДУ МЕДИКО-ПЕДАГОГИЧЕСКОГО И МЕДИКО-
ПРОФИЛАКТИЧЕСКОГО ФАКУЛЬТЕТА
. Journal of new century innovations 24 (2), 30-35
5.
Худоярова Г. Н., Хасанова Дурдона, Ибрагимов Сохиб, & Асроржонова Зулфизар.
(2023). ПИТАНИЯ СТУДЕНТОВ СРАВНИТЕЛЬНАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА МЕЖДУ
ФАКУЛЬТЕТАМИ. Ta’lim Innovatsiyasi Va Integratsiyasi, 8(1), 59–64. Retrieved from
