YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
36
ENDOKRIN KASALLIKLARNI ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA
ANIQLASH
PhD
Xudoyarova G.N.
G’aybullayeva Shodona
(Davolash fakulteti talabasi)
SAMARQAND ZARMED UNIVERSITETI
https://doi.org/10.5281/zenodo.14172661
Annotatsiya
: Maqolada bugungi kunning eng dolzarb muommolaridan biriga
aylanayotgan ichki sekretsiya bezlarini ishlash faoliyatini yaxshilash va davolash
pirinsiplarini ishlab chiqish haqida qisqacha bayon etilgan.
Kalit so‘z
: ichki sekretsiya bezlari, endokrinolog, gormonlar, nervlar, endokrinologiya,
zamonaviy texnologiyalar, endokrinopatiyalar.
Maqsad:
endokrin kasalliklarni zamonaviy texnologiyalar asosida aniqlash.
Tadqiqot materiallari va usullari:
Enokirn tizim tuzilmalar yig'indisidir. Ular organlar,
organlarning qismlariga, qon va limfa qon tomirlarga gamonlar ishlab chiqaradigan alohida
hujayralar hisoblanadi. Garmonlar birinchi navbatda tananing asosiy funktsiyalariga
ogohlantiruvchi yoki tushkunlikka olib keladigan omillar : metobalizm, samotik o‘sish,
reproduktiv funksiyalar . Endokrin tizim asab tizimi bilan birgalikda tana funktsiyalarini
tartibga soladi va muvofiqlashtiradi. Inson tanasida ichki sekretsiya bezlari bilan bir qatorda
ulkan bezlar ham mavjud. Masalan jigar umumiy bezlar ichida eng yirigi hisoblanadi.
Kimyoviy tuzilishiga ko‘ra garmonlar, aminokislatalar va peptidlar hosilalariga bo‘linadi. Ular
alohida - alohida o‘z funktsiyalarini bajaradi. Endokrin tizim faqatgina asab va garmonlar
bilan birga ishlabgina qolmasdan nerv faoliyati bilan ham aloqada bo‘ladi. Nerv va endokrin
hujayralar uchun umumiy bo'lgan gumoral tartibga soluvchi omillarni ishlab chiqarishdir.
Endokrin hujayralar garmonlarni sintez qiladi va ularni qonga chiqaradi. Neytronlar esa
neyrotransmitterlarni yoki kalitlarni ( ularning ko'pchiligi neyroaminlar ) sintez qiladi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
37
Masalan: noepinefrin, serotanin va boshqalar. Bu garmonlar sinaptik yo‘riqlarga
chiqariladi. Yangi kashfiyotlar natijasida asab va endokrin tizimlarining strukturaviy
elementlarning imun tizimi bilan tashkil etilishi va faoliyatida katta o'xshashliklar ko'rsatiladi.
Endokrin tizim doirasida ushbu tizimning markaziy va periferik organlari o‘rtasida murrakab
o‘zaro ta'sirlari mavjud. Bu ta'sirlarni o‘rganuvchi o‘ziga xos soha mavjud bo'lib bu soha
Endokrinologiya - ichki sekretsiya bezlarining tuzilishi va faoliyati, ular tomonidan ishlab
chiqariladigan moddalar, garmonlar va ularning inson organizmidagi roli to‘g‘risidagi fan.
Endokrin kasalliklarni davolovchi shifokorlar Endokrinologlar hisoblanadi. Endokrinologlar
ichki sekretsiya bezlari kasalliklarini; gipofiz, oshqozon osti bezi, qalqonsimon bez, paritiroid
va erkak, ayol bezlarini tashxislaydi. Garmonlar ishi buzilishi oqibatida boshqa kasalliklarning
holatini og‘irlashtiradi va sog‘liqga katta zarar yetkazadi. Endokrin kasalliklari paydo
bo'lmasligi uchun ratsional ovqatlanish, mehnat va dam olish rejimiga rioya qilish, vazinni
nazorat qilish, har yili tibbiy ko'rikdan o‘tib turish kerak. Endokrinopatiyalar endokrin bezlar
ishining buzilishi natijasida kelib chiqadigan kasalliklar. Bu patologiyalar ham irsiy, ham
ortirilgan bo‘lishi mumkin. Ular endokrin bezlarning barcha funksiyalariga (total) yoki
(alohida funktsiyalariga (parsial) ta‘sir qilish mumkin. Ko‘pincha endokrinapatiyalarni kelib
chiqish sabablari: qon quyilishi, jarohatlar, yuqumli kasalliklar va intoksikatsiya tufayli
yuzaga kelishi mumkin. Hozirda yurtimizda ham endokrin kasalliklarini davolash va ularni
zamonaviy texnologiyalar orqali oson va sifatli jarrohlik amaliyotlarini o‘tkazishmoqda. Bu
soha yurtimizda ham keng yo‘lga qo‘yilmoqda.
Xulosa
: Xulosa qilib aytganda bezkasalliklarini yuzaga chiqmasligi va paydo bo'lmasligi
uchun o'zimizga va kunlik barcha qilayotgan ishlar va ovqatlanish ratsionlariga kuchli e'tibor
qaratishimiz lozim. Hozirgi vaqtda O'zbekistonda tug‘ma anamolyalar skrening bo'yicha
maxsus dasturlar yo'lga qo'yilgan. Neyroendokrinologiya endokrinologiya bo'limning eng
asosiy sohalaridan biri bo‘lib rivojlanmoqda va bu sohaga ko‘plab malakali kadrlar va
shifokorlar jalb qilinmoqda. Bu kasallik yutimida ham avj olganligi tufayli bu soha
kengaytirilmoqda va yosh malakali kadrlar yetishib chiqishi uchun ko‘plab shart - sharoitlar
yaratilmoqda.
References:
1.
Гисталогия Под редакцией Ю.И. Афанасьевич, Н.А. Юриной. (436-472бет).
2.
To'raqulov .Y. X, Islombekov R.Q, Buqoq va uni davolash T. 1962;
3.
Islombekov R.Q, Radioaktiv "му йод ифункцийа шитовидной железн,T.1971.
4.
Khudoyarova Gavhar Nurmamatovna, Vakhidova Adolat Mamatkulovna. THE VALUE OF
THE BLOOD GROUP IN ECHINOCOCCOSIS. Teikyo Medical Journal 1 (Volume 46, Issue 01),
7611-7616
5.
А.М Вахидова. МИКРОБИОЛОГИЧЕСКИЕ ИССЛЕДОВАНИЕ ПРИ ДЕТСКОМ
ГОРОДСКОМ БОЛЬНИЦЕ С ДИАГНОЗОМ КАНДИДОЗ. Journal of new century innovations
24 (2), 21-29
6.
Г.Н Худоярова, И Баротов, М.А Мамадиярова. ПИТАНИЯ СТУДЕНТОВ САМГМУ
СРАВНИТЕЛЬНАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА МЕЖДУ МЕДИКО-ПЕДАГОГИЧЕСКОГО И МЕДИКО-
ПРОФИЛАКТИЧЕСКОГО ФАКУЛЬТЕТА. Journal of new century innovations 24 (2), 30-35
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
38
7.
Худоярова Г. Н., Хасанова Дурдона, Ибрагимов Сохиб, & Асроржонова Зулфизар.
(2023). ПИТАНИЯ СТУДЕНТОВ СРАВНИТЕЛЬНАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА МЕЖДУ
ФАКУЛЬТЕТАМИ. Ta’lim Innovatsiyasi Va Integratsiyasi, 8(1), 59–64. Retrieved from.
