YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
23
MOLIYAVIY SAVODXONLIKNING MUHIMLIGI VA UNI OSHIRISH YO’LLARI
Sharobiddinov Ahrorbek Qosimjon o‘g‘li
Andijon iqtisodiyot va qurilish instituti Iqtisodiyot fakulteti 3-kurs talabasi
Akramov Xurshidbek Bahrom o‘g‘li
Andijon iqtisodiyot va qurilish instituti Iqtisodiyot fakulteti 3-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.11178391
Annotatsiya
: Iqtisodiy qiyinchiliklar va texnologik taraqqiyot bilan tavsiflangan davrda
moliyaviy savodxonlik odamlarga moliyaviy muhitda ishonch va malaka bilan harakat qilish
imkonini beradigan muhim mahoratga aylanmoqda. Ushbu maqola moliyaviy savodxonlikni
oshirish, ta'lim, byudjetlashtirish, qarzlarni boshqarish va texnologiya integratsiyasi
sohalarini o'rganish bo'yicha keng ko'lamli strategiyalarni o'rganadi. Doimiy o'zgarib
turadigan moliyaviy muhitda o'zlarining moliyaviy tushunchalari va imkoniyatlarini
mustahkamlashga yordam berish uchun amaliy ko'rsatmalar berishga qaratilgan.
Kalit so’zlar
: Moliyaviy savodxonlik, ta'lim, byudjetlashtirish, qarzlarni boshqarish,
texnologiya integratsiyasi.
KIRISH
Globallashuv, texnologik innovatsiyalar va o'zgaruvchan bozor dinamikasi bilan tavsiflangan
doimiy o'zgaruvchan iqtisodiy muhitda moliyaviy savodxonlikka bo'lgan ehtiyoj doim oshib
boradi. Sababi, moliyaviy savodxonlik odamlarning shaxsiy mablag'lari, investitsiyalar va
pensiya rejalashtirish bo'yicha asosli qarorlar qabul qilishlari hamd o’z mablag’larini himoya
qila olishlari uchun uchun zarur bo'lgan bilim va ko'nikmalarni qamrab oladi. Moliyaviy
savodxonlik sohasi keng va ko'p qirrali bo'lib, byudjetlashtirishning asosiy tamoyillaridan
tortib ilg'or investitsiya strategiyalarigacha bo'lgan ko'plab tushunchalarni o'z ichiga oladi.
Shunday qilib, moliyaviy savodxonlik sari yo'l shunchaki maqsad emas, balki davom etayotgan
ta'lim, izlanish va imkoniyatlarni kengaytirish jarayonidir Iqtisodiy muammolar chuqurlashib,
moliyaviy mahsulotlar murakkablashib borar ekan, ushbu murakkabliklarni ishonchli va
malakali tarzda boshqarish qobiliyati muhim ahamiyatga ega.
ASOSIY QISM
Moliyaviy savodxonlik
- bu moliyaviy ko'nikmalarni tushunish va undan samarali
foydalanish qobiliyatidir. Ushbu moliyaviy ko'nikmalar byudjet tuzish, investitsiya qilish,
kreditni boshqarish va moliyaviy boshqaruv kabilarni o’z ichiga oladi. Boshqacha qilib
aytganda, moliyaviy savodxonlik pulni boshqarish qobiliyatidir. Ushbu moliyaviy
ko'nikmalarning mustahkam poydevori pensiya, ta'lim va hatto ta'tilga chiqish kabi turli xil
hayotiy maqsadlarga erishishda yordam beradi. Bizda doimiy ravishda turli davlatlarga
sayohat qilish, uy-avtomobil olish, ma’naviy hamda madaniy hordiq chiqarish kabi cheksiz
ehtiyojlarimiz bor. Lekin bularni amalga oshirish uchun biz moliyaviy tomondan
cheklanishimiz mumkin va biz faqatgina oylik maoshga qarab yashar yoki daromadlarimizni
noto’g’ri taqsimlar ekanmiz bu to’siqdan o’tib ketishimiz juda qiyindir. Moliyaviy savodhonlik
esa, bizga aynan shunday vaziyatlardan chiqish uchun kalit hisoblanadi. Moliyaviy
savodxonlik bizga quyidagi muhim afzalliklarni taqdim etadi:
to’g’ri moliyaviy qarorlar qabul qilish
harajatlarni kamaytirish yo’llarini bilish
ko’proq daromad olish imkoniyatlarni o’rganish
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
24
kamroq molliyaviy charchoq va tashvish
qarzlarni hamda pullarni samarali boshqarish
Moliyaviy savodlikni oshirish turli yo’llar va usullarni o’z ichiga oladi, ya’ni byudjet tuzish uni
kuzatish va boshqarish, investitsiya va kreditlarni yaxshi tushunish, qarzlarni boshqarish,
mablag’larni xavfsiz saqlash choralarini bilsh hamda moliyavif biribgarliklardan ogoh bo’lish
va hokazo. Moliyaviy savodxonlik ko'nikmalarini oshirishga quyidagilar yordam beradi:
•
Shaxsiy byudjetingizni tuzing: Hhar oyda ularning daromadlari va xarajatlarini
kuzatishni boshlash kerak. Byudjetlashtirish daromadlar va xarajatlarni diqqat bilan kuzatib
borishni o'z ichiga oladi, bu esa odamlarga o'zlarining moliyaviy odatlari haqida tushunchaga
ega bo'lish, yaxshilash yo'nalishlarini aniqlash va xarajatlarini moliyaviy maqsadlariga
moslashtirish imkonini beradi. Bu kirib kelayotgan daromadlar, joriy va kelasi harajatlarni
aniq bilish va tejamkorlikni o’z ichiga olishi kerak. Intizomli byudjetlashtirish odatlarini
rivojlantirish orqali odamlar o'zlarining moliyaviy resurslarini optimallashtirishlari,
moliyaviy risklarni kamaytirishlari va uzoq muddatli moliyaviy muvaffaqiyatlarga yo'l
ochishlari mumkin.
•
Mavjud qarzlarni boshqarish: bu ma’suliyatni kamaytirishga yordam beradigan qarni
birinchi bo’lib to’lashni anglatadi, masalan birinchi navbatda yuqori foizli kredit to’lovlarini
to’lash.
Jamg’arish va investitsiya qilishni boshlang: mablag’larni tejash qiyin emas agar ular to’g’ri
va samarali boshqariladigan bo’lsa. To'g'ri byudjetlashtirishdan so'ng, moliyaviy maqsadlarni
aniqlash va ularning moliyaviy resurslaridan optimal foydalanishga yo'naltirish kerak. Tejab
qolingan mablag’larni omonat sifatida jamg’arib borish yoki sarmoyaga yo’naltirish mumkin.
Maqsadga sarmoya kiritish odamlarga ularga osonlik bilan erishishga yordam beradi. Kichik
va muntazam jamg'armalar ko'p stresssiz hayot maqsadlarini amalga oshirishga yordam
beradi. Shuning uchun moliyaviy maqsadlarni aniqlash, ularni qisqa, o'rta va uzoq muddatli
maqsadlarga ajratish va investitsiya qilish uchun yaxshi strategiyaga ega bo'lishi kerak.
Bundan tashqari, investitsiyalar bilan sabr-toqatli bo'lish va bozor o'zgaruvchanligidan
vahima qo'ymaslik kerak. Bundan tashqari, investitsiyalarni rejalashtirish uchun moliyaviy
maslahatchi bilan maslahatlashish mumkin.
•
Doimiy ravishda ta’lim oling: Ta'lim moliyaviy savodxonlikning asosi bo'lib, oqilona
qarorlar qabul qilish va moliyaviy menejment uchun katalizator bo'lib xizmat qiladi.
Seminarlar, seminarlar, onlayn kurslar va axborot materiallari kabi mavjud resurslar
odamlarga moliyaviy muammolarni samarali hal qilish uchun zarur bo'lgan bilimlarni taqdim
etishda muhim rol o'ynaydi. Butun umr davomida ta'lim olish va ta'lim imkoniyatlarini izlash
orqali shaxslar moliyaviy tushunchalar va tamoyillarni chuqurroq tushunishlari mumkin va
shu bilan moliyaviy imkoniyatlarni kengaytirish uchun asos yaratadilar.
Mamlakatimizda ham aholining moliyaviy savodxonligini oshirishga doir tadbirlar keng
qo’llanilyapti va bosh vazifalardan biri sifatida hisobga olingan. Bu borada Markaziy bankning
Moliyaviy savodxonlik va ommaboplikni oshirish departamenti o’z oldiga quyidagi vazifalarni
qo’ygan:
•
aholi va tadbirkorlarning moliyaviy savodxonlik darajasini oshirish strategiyasini ishlab
chiqish hamda uning doirasida belgilangan vazifalarni amalga oshirish;
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
25
•
bank tizimi strategik vazifalari hamda rivojlanishining ustuvor yo‘nalishlari asosida
Markaziy bank va tijorat banklari xodimlarining kasbiy bilim va amaliy ko‘nikmalarini
oshirishni ta’minlash.
Yana bir yangili bu “Moliya olami” nomli platformadir. “Moliya olami” bu – kundalik hayotda
moliyaviy savodxonlik asoslari haqida oddiy va sodda ravishda tushuntirib beradigan
interaktiv ta’lim beruvchi onlayn platforma hisoblanadi.
Platforma O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki va raqamli to‘lovlar bo‘yicha jahonda
yetakchi Visa kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan hamda ishga tushirilgan. Platforma
orqali turli bilimlar o’rganiladi hamda yakunda ulardan mazkur modullar bo‘yicha
ko‘nikmalar va test sinovi olinadi. Shu bilan birga, ishtirokchilar platformada moliyaviy
savodxonlik bo‘yicha o‘quv resurslaridan va bank kartalarini ochish uchun tijorat
banklarining veb-saytlari havolalaridan foydalanishlari mumkin. Shuningdek, Markaziy bank
aholining moliyaviy savodxonligini oshirish maqsadida Finlit.uz axborot-ta’lim resursini ishga
tushirdi. Unda turli maqolalar, xizmatlar, o’quv materiallari o’rin olgan. Ta’kidlanishicha,
materiallarda berilgan ma’lumotlar tavsiyaviy xarakterga ega bo‘lib, ular moliyaviy savodxon
shaxsning xulq-atvori va ko‘nikmalarini shakllantirishga qaratilgan.
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, moliyaviy savodxonlikni oshirish zamonaviy moliyaning nozik
tomonlarini muvaffaqiyatli yo'lga qo'ymoqchi bo'lgan shaxslar uchun juda muhimdir. Ta'limga
ustuvor ahamiyat berish, byudjetlashtirish tamoyillarini qabul qilish, qarzlarni boshqarish
strategiyalarini o'zlashtirish va texnologiya kuchidan foydalanish orqali odamlar o'zlarining
moliyaviy savodxonligini oshirishlari va moliyaviy farovonlik yo'lini belgilashlari mumkin.
References:
1.
Vaxabov A.V.Moliyaviy savodxonlik asoslari: o‘quv qo‘llanma.Toshkent-2013.
2.
E. Hojiyev, O. Kamalov, B. Artikov. “Moliya huquqi”. Ma’ruzalar kursi. Toshkent. 2012.
3.
A.V. Vahobov, T.S. Malikov. “Moliya” darslik. Toshkent. 2012.
4.
https://cbu.uz/uz/about/central-office/divisions/moliyaviy-savodxonlikni-oshirish-va-
bank-mutaxassislarini-qayta-tayyorlash-departamenti/
5.
https://www.gazeta.uz
