YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
29
AVTOMOBIL YONILG‘I BAKLARINI ISHLAB CHIQARISHDA EKOLOGIK
MATERIALLARDAN FOYDALANISH VA SINOV TARTIBINING ZAMONAVIY
YONDASHUVLAR ASOSIDA TAHLILI
Abdurahmonov Pahlavon
Talaba 4-kurs Andijon Davlat Texnika institut
Tel nomer: +99894443111
I.N. Saydaliyev
Ilmiy rahbar: Dot.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15501161
Annotatsiya.
Ushbu maqolada avtomobilsozlik sanoatida yonilg‘i baklarini ishlab
chiqarishda ekologik materiallardan foydalanishning ilmiy va amaliy asoslari yoritilgan.
An’anaviy metall asosli baklarning kamchiliklari tahlil qilinib, ularning o‘rnini bosuvchi
zamonaviy ekologik materiallar — kompozitlar, polimerlar, alyuminiy va karbon asosidagi
materiallarning afzalliklari ko‘rsatib berilgan. Shuningdek, mahsulot sifatini ta’minlashda
muhim bo‘lgan zamonaviy sinov usullari, jumladan, kompyuter modellashtirish, laboratoriya
va dala sharoitlaridagi sinovlar, real vaqt monitoringi kabi yondashuvlar chuqur tahlil qilingan.
Maqola yakunida ekologik xavfsizlik, iqtisodiy samaradorlik va mahsulot ishonchliligini
oshirishga qaratilgan taklif va tavsiyalar berilgan.
Kalit so‘zlar:
Avtomobil sanoati, yonilg‘i baki, ekologik materiallar, kompozitlar, bio-
polimerlar, zamonaviy sinov metodlari, modellashtirish, CAE texnologiyalari, energiya
samaradorligi, ekologik xavfsizlik.
Kirish.
So‘nggi yillarda global miqyosda sanoat tarmoqlarining barqaror rivojlanishi va
ekologik xavfsizlik talablariga javob beruvchi texnologiyalarni joriy etish masalasi dolzarb
ahamiyat kasb etmoqda. Ayniqsa, transport sanoati, xususan, avtomobilsozlik sohasida
ekologik jihatdan xavfsiz, energiya tejovchi va qayta ishlanadigan materiallarga asoslangan
texnologiyalarning jadal sur’atlar bilan rivojlanayotgani kuzatilmoqda. Bu jarayon
avtomobilning turli konstruktiv qismlarini, jumladan, yonilg‘i baklarini ishlab chiqarish
texnologiyalariga ham bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda.
Avtomobil yonilg‘i baklari transport vositalarining xavfsizligi, energiya samaradorligi va
ekologik talablarga javob berishi nuqtai nazaridan muhim ahamiyatga ega element hisoblanadi.
An’anaviy ravishda ushbu baklar metal materiallar asosida ishlab chiqarilgan bo‘lib, ularning
og‘irligi yuqoriligi, korroziyaga chidamliligi pastligi va ekologik talablarga to‘liq javob
bermasligi kabi muammolar mavjud edi. Hozirgi kunda esa sanoatda engil, bardoshli, zaharli
moddalarsiz, qayta ishlanishi mumkin bo‘lgan ekologik materiallardan foydalangan holda
yonilg‘i baklari ishlab chiqarishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Shu bilan birga, zamonaviy
muhandislik tahlili vositalari, jumladan, raqamli modellashtirish, kompyuter yordamida
dizaynlash (CAD), konstruktiv tahlil (CAE), hamda eksperimental sinovlarning
avtomatlashtirilgan metodlari yonilg‘i baklarining ekspluatatsion ko‘rsatkichlarini aniqlashda
keng qo‘llanilmoqda. Bu esa nafaqat mahsulot sifati va xavfsizligini oshirish, balki ishlab
chiqarish jarayonlarida energiya va resurslardan samarali foydalanish imkonini ham beradi.
Ushbu maqolada avtomobil yonilg‘i baklarini ishlab chiqarishda ekologik materiallardan
foydalanish tajribalari, ularning afzalliklari, shuningdek, ishlab chiqilgan mahsulotlarni
sinovdan o‘tkazishning zamonaviy metodlari tahlil qilinadi. Maqola natijalari ushbu yo‘nalishda
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
30
olib borilayotgan ilmiy-tadqiqot ishlariga hissa qo‘shish bilan birga, sanoat korxonalariga
amaliy tavsiyalar berishga qaratilgan.
Xulosa.
Avtomobil yonilg‘i baklarini ishlab chiqarishda ekologik materiallardan
foydalanish nafaqat atrof-muhitni muhofaza qilish, balki avtomobillarning umumiy og‘irligini
kamaytirish, yoqilg‘i sarfini optimallashtirish va xavfsizlik darajasini oshirishga xizmat qiladi.
Zamonaviy polimerlar, kompozit materiallar va engil metallar asosida ishlab chiqarilgan baklar
an’anaviy metall konstruktsiyalar o‘rnini bosishga qodir bo‘lib, ular ekologik va texnologik
jihatdan ustunliklarga ega.
Maqolada ko‘rib chiqilgan sinov metodlari — kompyuter modellashtirish, laboratoriya
sharoitidagi statik va dinamik sinovlar, real hayot sharoitidagi dala sinovlari — mahsulotning
ishonchliligini aniq baholashga va uning ekspluatatsion xususiyatlarini to‘liq o‘rganishga imkon
beradi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, ekologik materiallardan foydalangan holda ishlab
chiqilgan yonilg‘i baklari avtomobilsozlikda barqarorlik, xavfsizlik va iqtisodiy samaradorlikni
ta’minlashning muhim omillaridan biri hisoblanadi. Kelgusida ushbu yo‘nalishda milliy ishlab
chiqaruvchilarni qo‘llab-quvvatlash, ilmiy-tadqiqot ishlarini kengaytirish va texnologik
innovatsiyalarni joriy etish zarurati mavjud.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Ахмедов А.Т. Экологически чистые материалы в автомобильной промышленности.
— Ташкент: Фан, 2020. — 212 б.
2.
Karimov, B.K. & Yusupov, M.R. (2021). Avtomobil sanoatida kompozit materiallardan
foydalanish imkoniyatlari. O‘zbekiston Milliy Universiteti Ilmiy axborotnomasi, №2, 75–81.
3.
ISO 19001:2020 – Road vehicles — Fuel tanks — General safety requirements.
4.
Хасанов, Ш.Р. (2022). Avtomobil detallarini modellashtirish va sinovdan o‘tkazishning
zamonaviy metodlari. Toshkent: Innovatsiya nashriyoti.
5.
O'ralov A.N., Abdullaeva D.K. (2023). Ekologik xavfsizlik va avtomobilsozlikda yashil
texnologiyalar. TDIU ilmiy jurnali, №4, 42–49.
6.
Davis, M. (2019). Polymer-based Fuel Tanks in Automotive Engineering. Journal of
Sustainable Engineering, Vol. 17(3), pp. 112–120.
7.
Турсунов У.Б. (2021). Kompyuter yordamida avtomobil qismlarini konstruktiv tahlil
qilish. Andijon mashinasozlik instituti ilmiy to‘plami, №1, 63–69.
8.
UNEP (United Nations Environment Programme). (2020). Eco-Innovations in Transport
Manufacturing Sector. Geneva: UNEP Publications.
