YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
27
EKOLOGIK MATERIALLARDAN FOYDALANIB TAYYORLANGAN AVTOMOBIL
YONILGʻI BAKINI SINOV JARAYONLARI
Abdurahmonov Pahlavon
Talaba 4-kurs Andijon Davlat Texnika institut
Tel nomer: +99894443111
I.N. Saydaliyev
Ilmiy rahbar: Dot.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15501142
Annotatsiya.
Maqolada ekologik materiallardan tayyorlangan avtomobil yonilg‘i
baklarini sinovdan o‘tkazish jarayonlari, ularning metodik asoslari va amaliy natijalari tahlil
qilingan. Avvalo, ekologik toza, engil va korroziyaga chidamli materiallarning afzalliklari ko‘rib
chiqilib, bunday baklarning avtomobillarda qo‘llanishi samaradorligi yoritilgan. Shundan so‘ng,
mahsulotga nisbatan qo‘llaniladigan zamonaviy sinov turlari — mustahkamlik, sızdırmazlik,
harorat va bosimga chidamlilik, hamda ekologik xavfsizlik darajasi o‘rganilgan. Maqola
yakunida sinov natijalari asosida muayyan xulosalar chiqarilib, ekologik materiallar asosida
ishlab chiqilgan yonilg‘i baklarini avtomobilsozlik sanoatida qo‘llash bo‘yicha amaliy tavsiyalar
keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
Avtomobil yonilg‘i baki, ekologik materiallar, kompozit materiallar,
polimerlar, sinov jarayonlari, mustahkamlik sinovi, sızdırmazlik, bosimga chidamlilik, ekologik
xavfsizlik, avtomobilsozlik.
Kirish.
Hozirgi kunda ekologik xavfsizlik masalalari transport sanoatining eng muhim
yo‘nalishlaridan biriga aylangan. Avtomobilsozlikda ishlab chiqarilayotgan detallar va
butlovchi qismlarning ekologik talablarga javob berishi, ularni ishlab chiqarishda tabiatga zarar
yetkazmaydigan, qayta ishlanishi mumkin bo‘lgan materiallardan foydalanish jarayoni tobora
dolzarb tus olmoqda. Xususan, avtomobil yonilg‘i baklari — yonuvchan modda saqlovchi eng
muhim element sifatida — ekologik xavfsizlik, mustahkamlik va ishonchlilik mezonlariga javob
berishi lozim.
An’anaviy metall yonilg‘i baklari o‘rnini zamonaviy, ekologik toza materiallardan —
polimerlar, kompozitlar va alyuminiy asosli materiallardan tayyorlangan konstruktsiyalar
egallamoqda. Bunday materiallar yengilligi, korroziyaga chidamliligi va energiya samaradorligi
bilan ajralib turadi. Ammo bu kabi innovatsion mahsulotlarni ommaviy ishlab chiqarishdan
avval, ularning ishlashga yaroqliligi va xavfsizligini sinchkovlik bilan tekshirish zarur. Shu bois,
ekologik materiallardan tayyorlangan yonilg‘i baklarini har tomonlama sinovdan o‘tkazish —
ularning ekspluatatsion xususiyatlarini aniqlash, konstruktiv kamchiliklarni bartaraf etish va
xavfsizlik talablariga mosligini baholashning ajralmas bosqichidir.
Ushbu maqolada ekologik materiallardan tayyorlangan avtomobil yonilg‘i baklariga
nisbatan qo‘llaniladigan sinov turlari, ularning zamonaviy metodikasi, laboratoriya va dala
sharoitlarida o‘tkaziladigan tajribalar tahlil qilinadi. Shuningdek, mahsulot mustahkamligi,
sızdırmazligi, harorat va bosimga chidamliligi kabi asosiy parametrlar bo‘yicha baholash
mezonlari yoritiladi.
Xulosa va takliflar.
Ekologik materiallardan tayyorlangan avtomobil yonilg‘i baklarini
sinov jarayonlari mahsulotning ekspluatatsion xavfsizligi, mustahkamligi va ekologik xavfsizlik
mezonlariga javob berishini aniqlashda muhim rol o‘ynaydi. Zamonaviy sinov usullari —
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
28
bosimga chidamlilik, sızdırmazlik, haroratga chidamlilik va mexanik mustahkamlik
tekshiruvlari — yonilg‘i baklarining real sharoitda samarali ishlashini ta’minlashga xizmat
qiladi.
Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, ekologik toza va qayta ishlanadigan materiallardan
tayyorlangan yonilg‘i baklari an’anaviy metall konstruktsiyalarga nisbatan og‘irligi kam,
korroziyaga chidamli va ekologik jihatdan xavfsiz bo‘lib, avtomobilsozlik sanoatida keng
qo‘llanilishi mumkin.
Kelgusida quyidagi takliflarni amalga oshirish tavsiya etiladi:
Ekologik materiallarning yangi turlarini sinovdan o‘tkazish va ularning ekspluatatsion
ko‘rsatkichlarini muntazam monitoring qilish.
Sinov jarayonlarini avtomatlashtirish va real vaqt rejimida monitoring tizimlarini joriy
etish.
Milliy avtomobilsozlik sanoatida ekologik materiallardan foydalanishni kengaytirish
uchun tegishli standartlar va normativ-huquqiy hujjatlarni takomillashtirish.
Ilmiy-tadqiqot va innovatsion loyihalarni qo‘llab-quvvatlash orqali yangi materiallar va
sinov metodlarini ishlab chiqish.
Ushbu chora-tadbirlar ekologik xavfsizlikni oshirish bilan birga, avtomobilsozlik
mahsulotlarining sifatini va raqobatbardoshligini yaxshilashga xizmat qiladi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Ахмедов А.Т. Экологически чистые материалы в автомобильной промышленности.
— Ташкент: Фан, 2021. — 198 б.
2.
Karimov B.K., Yusupov M.R. Avtomobilsozlikda ekologik materiallardan foydalanish
imkoniyatlari. — Toshkent: O‘zbekiston Milliy Universiteti, 2022. — 45–52 б.
3.
ISO 19001:2020. Road vehicles — Fuel tanks — General safety requirements.
4.
Хасанов Ш.Р. Zamonaviy sinov metodlari va avtomobil qismlarini tahlil qilish. —
Toshkent: Innovatsiya nashriyoti, 2022. — 120 b.
5.
O’ralov A.N., Abdullaeva D.K. Ekologik xavfsizlik va avtomobilsozlikda yashil
texnologiyalar. TDIU ilmiy jurnali, 2023, №4, 40–48.
6.
Davis M. Polymer-based Fuel Tanks in Automotive Engineering. Journal of Sustainable
Engineering, 2019; 17(3): 112–120.
7.
UNEP (United Nations Environment Programme). Eco-Innovations in Transport
Manufacturing Sector. Geneva: UNEP Publications, 2020.
8.
Турсунов У.Б. Kompyuter yordamida avtomobil qismlarini konstruktiv tahlil qilish.
Andijon mashinasozlik instituti ilmiy to‘plami, 2021; 1: 63–69.
