76
YANGI OʻZBEKISTON TALABALARI
AXBOROTNOMASI SJIF: 5.209
www.in-academy.uz
3-JILD, 6-SON YO’TA
BO‘LAJAK FIZIKA FANI O‘QITUVCHILARINING KASBGA
OID KOMPETENTLIGINI DASTURIY VOSITALARDAN
FOYDALANIB RIVOJLANTIRISH METODIKASI
T.R.Roʻziyev
BuxDPI “Fizika” kafedrasi dotsenti
Saidova Munisa Salohiddinovna
Buxoro davlat pedagogika instituti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15709140
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 10-Iyun 2025 yil
Ma’qullandi: 14-Iyun 2025 yil
Nashr qilindi: 21-Iyun 2025 yil
Mazkur maqolada bo‘lajak fizika fani o‘qituvchilarini
tayyorlashda ularning kasbiy kompetentliklarini dasturiy
vositalar yordamida rivojlantirish pedagogik muammo
ekanligi, kasbiy kompetentlikni shakllantirish bo‘yicha
amalga oshirilgan ishlar tahlili haqida fikr-mulohazalar
bildirildi.
KEY WORDS
kasbiy - kompetentlik, ta’lim, fizika,
pedagok, umumiy o‘rta ta’lim, oliy
ta’lim.
Bir necha asrlar davomida aniq va tabiiy fanlar O‘zbekiston zaminida keng rivojlanib,
O‘rta Osiyo hududi dunyo ilm-fan markazi bo‘lib kelgan. Yurtimiz hududida yuzaga kelgan
birinchi va ikkinchi Renessans davri butun dunyo tan oladigan mashhur olimlarni yetishtirib
berdi. Xususan Muhammad al-Xorazmiy, Ahmad al-Farg‘oniy, Abu Nasr Farobiy, Abu Rayhon
Beruniy, Mahmud Koshg‘ariy, Abu Ali ibn Sino, Nasriddin Tusiy, Qozizoda Rumiy, Jamshid
Koshiy, Mirzo Ulug‘bek, Ali Qushchi va Sharqning boshqa olimlari ilmiy tadqiqotlari jahon ilm-
fani rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan.
Buyuk ajdodlarimizning ilmiy an’analarini munosib davom ettirgan holda, XX asrning
40-yillaridan boshlab O‘zbekistonda fizika fanini rivojlantirish jarayoni nufuzli ilmiy
maktablar tashkil etildi. Ularning vakillari xalqaro mukofotlarga sazovor bo‘ldi va xorijiy
akademiyalar a’zolari bo‘lib saylandi. Eng muhim ilmiy yo‘nalishlarni shakllantirishda Fanlar
akademiyasining taniqli ilmiy maktablar yaratgan atoqli fiziklari muhim o‘rin tutdi.
Yurtimizda barcha ta’lim dargohlarida o‘sib kelayotgan yosh avlodga ta’lim-tarbiya
berish, ularni har jihatdan yеtuk, barkamol inson qilib voyaga yеtkazishga alohida e’tibor
qaratilmoqda. Ta’lim sohasidagi yangi islohotlar yoshlarga ta’lim berish, o‘quv yurtlarini
rivojlantirish va zaruriy talab hamda shart-sharoitlarni yaratish borasida qilingan dastlabki
ijobiy qadamlar bo‘ldi. Kelajakda o‘sib kelayotgan avlodni xalqimiz va yurtimiz uchun
jonkuyar, fidoiy va malakali mutaxasis qilib tayyorlash muhim o‘rin tutadi. Bu bosqichda
yuqori malakali, raqobatbardosh mutaxassislar tayyorlashga zamin bo‘la oladigan barcha
omillar, o‘qitiladigan fanlar, ularning dasturlari va o‘qitish mazmunlari sifat jihatdan
yangilanishni taqozo etmoqda. Bu muammolarni hal etilishi, nafaqat fizika va astronomiya
ta’lim yo‘nalishi talabalarini o‘qitish samaradorligini oshirishga olib keladi, balki oliy ta’lim
77
YANGI OʻZBEKISTON TALABALARI
AXBOROTNOMASI SJIF: 5.209
www.in-academy.uz
3-JILD, 6-SON YO’TA
tizimida tahsil olayotgan kadrlarni tayyorlashda ham qo‘l keladi. Fizik mutaxassislarni
tayyorlash tizimida kasbiy kompetentlik muhim o‘rin egallaydi. Fizika va astronomiya ta’lim
yo‘nalishi majburiy fanlari bo‘yicha ta’lim sifatini tubdan oshirish, yuqori malakali pedagog va
ilmiy xodimlarni tayyorlash, ta’lim muassasalarini zamonaviy laboratoriyalar, darsliklar va
boshqa o‘quv jihozlari bilan ta’minlash, ilmiy tashkilotlarning salohiyatini rivojlantirish,
ularning faoliyatini samarali tashkil etish, ilm-fan va ishlab chiqarish sohalari o‘rtasida o‘zaro
yaqin muloqot va hamkorlikni yo‘lga qo‘yish hamda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining
2020-yil 29-dekabrdagi Oliy Majlisga Murojaatnomasida belgilangan vazifalarning o‘z vaqtida
amalga oshirilishini ta’minlash maqsadida 2021 — 2023-yillarda fizika fanlari bo‘yicha ta’lim
sifatini oshirish va fizika sohasidagi ilmiy tadqiqotlarning natijadorligini ta’minlash bo‘yicha
kompleks chora-tadbirlar dasturida quyidagilar Kompleks dasturning asosiy maqsad va
vazifalari etib belgilanganligi ko‘rsatilgan:
Umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida fizika fanini o‘qitish sifatini oshirish, darsliklar va
o‘quv qo‘llanmalarini takomillashtirish;
fizika fani bo‘yicha kadrlarni, xususan, qishloq joylardagi maktablarning o‘qituvchilarini
tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirish tizimini rivojlantirish;
ta’lim jarayoniga zamonaviy o‘qitish uslublarini, shu jumladan axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarini keng joriy qilish;
pedagog kadrlar va o‘quvchilarning fizika fanini bilish darajasini baholash, iqtidorli
yoshlarni aniqlash hamda ularning mahalliy va xalqaro fan olimpiadalarida muvaffaqiyatli
ishtirok etishi hamda sovrinli o‘rinlar egallashini ta’minlash;
oliy ta’lim muassasalarida fizika fanlarini o‘qitishning integrativ prinsiplarini joriy etish,
yangi va ta’lim bozorida talab yuqori bo‘lgan mutaxassisliklar bo‘yicha kadrlar tayyorlashni
yo‘lga qo‘yish orqali yoshlarning fizika ta’limi bilan qamrab olish darajasini oshirish;
fizika sohasidagi ilmiy tadqiqotlarning ishlab chiqarish bilan uzviy bog‘liqligini
ta’minlash, iqtisodiyot tarmoqlaridagi muammolar yechimiga qaratilgan ilmiy ishlar ko‘lamini
kengaytirish kabi Kompleks dasturning asosiy maqsad va vazifalari mavjud. Ilmiy
tadqiqotlarning va innovatsiya ishlarining natijadorligi va amaliy ahamiyatini oshirish
to‘g‘risida qator fikr va mulohazalar mavjud.
Kasbiy kompetentlik mazmuni — bu shaxsning o‘z kasbi bo‘yicha malakali va samarali
faoliyat yuritish uchun zarur bo‘lgan bilim, ko‘nikmalar, tajriba va psixologik xususiyatlar
majmuasini ifodalaydi. Kasbiy kompetentlikni aniqlashda quyidagi elementlar muhim o‘rin
tutadi
T/r Kasbiy kompetentlik elementlari
Kasbiy kompetentlik mazmuni
1
Bilim
Kasbga oid nazariy va amaliy
bilimlar
bilimlar kasbiy faoliyatni samarali
amalga oshirish uchun zarur bo‘lib,
masalan, tegishli sohadagi asosiy
konseptlar, metodlar, usullar va
78
YANGI OʻZBEKISTON TALABALARI
AXBOROTNOMASI SJIF: 5.209
www.in-academy.uz
3-JILD, 6-SON YO’TA
qonun-qoidalar haqida bilimlarni o‘z
ichiga oladi.
2
Ko‘nikmalar
Bilimlarni amalda qo‘llash uchun
zarur bo‘lgan ko‘nikmalar
muammolarni hal qilish, texnik ishlov
berish, kommunikatsiya qilish va
boshqalar.
3
Tajriba
Kasbga oid faoliyatni uzoq muddat
davomida
amalga
oshirish
natijasida hosil bo‘lgan amaliy
tajriba.
o‘z navbatida, masalalarga yechim
topish
va
turli
sharoitlarga
moslashishni ta’minlaydi.
4
Shaxsiy sifatlar va psixologik
xususiyatlar
Kasbiy kompetentlikka shaxsning
ijtimoiy, emotsional va psixologik
jihatlari ham ta’sir qiladi
stressga chidamlilik, jamoada ishlash
qobiliyati, etika va mas’uliyatni his
qilish kabi ko‘nikmalarni o‘z ichiga
oladi
Hozirgi kunda O‘zbekistonda kasbiy kompetentlikni rivojlantirish bo‘yicha keng ko‘lamli
ta’lim islohotlari amalga oshirilmoqda. Ushbu islohotlar, birinchi navbatda, kasb-hunar
ta’limini sifatli va zamonaviy qilish, o‘quvchilarga real ish sharoitlariga mos keladigan bilim va
ko‘nikmalarni berishga qaratilgan.
Ta’lim tizimida joriy etilgan yangiliklar, kasbiy ta’lim muassasalarida yangi o‘quv
dasturlari va metodikalar ishlab chiqish, shuningdek, zamonaviy texnologiyalar va ilg‘or
uslublarni qo‘llash orqali yoshlarni ish bozori talablariga tayyorlashni maqsad qilgan.
Shuningdek, ta’lim jarayonida ishbilarmonlik, tadbirkorlik va raqamli ko‘nikmalarni
rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Malaka oshirish va qayta tayyorlash dasturlari orqali o‘qituvchilar, o‘quvchilar va
ishchilarning kompetentligini oshirishga qaratilgan kurslar va treninglar tashkil etilmoqda.
Bu orqali ta’lim oluvchilarga nafaqat nazariy bilimlar, balki amaliy ko‘nikmalar ham
berilmoqda.
Xalqaro tajriba va xalqaro sertifikatlashtirish tizimlari orqali ta’lim jarayoniga yangi
imkoniyatlar kiritilmoqda. Ta’limni takomillashtirishda ta’lim muassasalari, davlat idoralari
va xususiy sektor o‘rtasidagi hamkorlik yanada rivojlantirilmoqda, bu esa o‘quvchilarning
kasbiy tayyorgarligini kuchaytiradi.
Shunday qilib, kasbiy kompetentlikni rivojlantirishga qaratilgan ta’lim jarayonidagi
islohotlar O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishiga hissa qo‘shadi, ta’lim sohasini
zamonaviy talablar va mehnat bozorining ehtiyojlariga moslashtirishga xizmat qiladi.
Foydalaniladigan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Ignatova I.G. Ta’limdagi axborot - kommunikatsion texnologiyalar.2003-yil 78-81-bet
2.
Нахавандипур В. iOS. Разработка приложений для iPhone, iPad и iPod / В.
Нахавандипур. - СПб.: Питер: 2013. 864-С
79
YANGI OʻZBEKISTON TALABALARI
AXBOROTNOMASI SJIF: 5.209
www.in-academy.uz
3-JILD, 6-SON YO’TA
3.
Фиртман М. jQuery Mobile: разработка приложений для смартфонов и планшетов. /
М.Фиртман; Пер. с англ. С.Иноземцев. -СПб.: БХВ. -Петербург: 2013. 256-С.
4.
463-I-сон 29.08.1997. Kadrlar tayyorlash milliy dasturi. LEX.UZ
5.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori, 06.11.2020 yildagi PQ-4884-son. Ta’lim-
tarbiya tizimini yanada takomillashtirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida
