5
YANGI OʻZBEKISTON TALABALARI
AXBOROTNOMASI SJIF: 5.209
www.in-academy.uz
3-JILD, 8-SON YO’TA
PEDAGOGIK OLIY TA’LIMDA TALABALARNING
KOLLABORATIV MADANIYATINI RIVOJLANTIRISH:
QIYOSIY YONDASHUVLAR, METODLAR VA RAQAMLI
INFRATUZILMA
Badalova Gulira’no Mirolimjon qizi
Andijon davlat pedagogika instituti mustaqil tadqiqotchisi
Tel.: +998 99 9981835. E-Mail: ak_mat14@yahoo.de
https://doi.org/10.5281/zenodo.16810200
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 07-Avgust 2025 yil
Ma’qullandi: 10-Avgust 2025 yil
Nashr qilindi: 12-Avgust 2025 yil
Maqolada ikki turli pedagogik oliy ta’lim tizimi misolida
talabalarda kollaborativ madaniyatni shakllantirishning
nazariy va amaliy asoslari tahlil qilinadi: loyiha asosida
o‘qitish, “o‘qitish orqali o‘rganish” (LdL), rolli o‘yinlar va
akademik munozaralar, shuningdek madaniyatlararo
kompetensiyani rivojlantirish yo‘llari yoritiladi.
KEY WORDS
kollaborativ madaniyat; pedagogik
ta’lim; loyiha asosida o‘qitish; LdL;
rolli o‘yin; akademik munozara;
madaniyatlararo
kompetensiya;
raqamli platformalar; simulyatsiya
sinfi;
dual
ta’lim;
formatif
baholash; institutsional qo‘llab-
quvvatlash.
(Introduction).
Bugungi global ta’lim makonida o‘qituvchilarning nafaqat bilimli, balki
jamoada ishlay oladigan, moslashuvchan va ochiq fikrli bo‘lishi muhim ahamiyat kasb
etmoqda. Ayniqsa, pedagogik oliy ta’lim muassasalarida bo‘lajak o‘qituvchilarda kollaborativ
madaniyatni shakllantirish zamonaviy ta’lim strategiyalarining markaziy yo‘nalishiga
aylangan. Rossiya va Germaniya tajribalari shuni ko‘rsatadiki, jamoaviy kompetensiyalarni
rivojlantirishga qaratilgan metodlar – loyiha asosida o‘qitish, keys-stadi, rolli o‘yinlar va
madaniyatlararo hamkorlik – nafaqat bilimni chuqurlashtiradi, balki talabalarni ijtimoiy
jihatdan faol va mas’uliyatli pedagog sifatida shakllantiradi. Mazkur maqola ana shunday
yondashuvlarning ilmiy-nazariy asoslarini, amaliy misollarini va tizimli farqlarini tahlil etadi.
Taqqoslash natijasida aniqlangan ilg‘or tajribalar O‘zbekiston oliy ta’lim tizimi uchun ham
muhim metodik asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.
Mavzuga oid adabiyotlarning tahlili (Literature review).
Rossiya Federatsiyasida
pedagogik oliy ta’lim sohasida kollaborativ madaniyat shakllantirish boy tarixiy va nazariy
asosga ega. Yuqorida qayd etilganidek, XX asr 70-80-yillaridayoq sobiq Ittifoq pedagoglari
o‘rtasida “Hamkorlik pedagogikasi” yondashuvi tadbiq etilgan edi. Bugungi kunda Rossiyada,
pedagogik oliy ta’lim muassasalari o‘quv dasturlarida talabalarning jamoaviy
kompetensiyalarini rivojlantirishga katta urg‘u berilgan. Rossiyalik mutaxassis T.M. Bekturov
ta’kidlaganidek, kollej va universitetlarda kollaborativ o‘qitish usullarini qo‘llash bo‘lajak
pedagoglarning professional kompetensiyalarini shakllantirishning muhim omilidir[4:129].
Bu yondashuv talabalarga nafaqat nazariy bilim berish, balki ularni kelgusidagi o‘qituvchilik
faoliyatiga ijtimoiy-kommunikativ jihatdan ham hozirlash maqsadini ko‘zlaydi.
6
YANGI OʻZBEKISTON TALABALARI
AXBOROTNOMASI SJIF: 5.209
www.in-academy.uz
3-JILD, 8-SON YO’TA
Germaniyada oliy ta’lim tizimi o‘zining mustahkam akademik an’analari va yuqori
tashkiliy madaniyati bilan ajralib turadi. Pedagog kadrlar tayyorlashda ham nemis
universitetlari talabalarning mustaqil va tanqidiy fikrlashiga katta urg‘u berishadi. Shu bilan
birga, so‘nggi o‘n yilliklarda Germaniya oliy ta’limida ham jamoaviy loyihalar, seminar
mashg‘ulotlarida talabalararo hamkorlikni rivojlantirishga e’tibor kuchaydi. Garchi
Germaniya maktablarida ko‘p yillar davomida darslar asosan an’anaviy intizom va mustaqil
ishlashga yo‘naltirilgan bo‘lsa-da, pedagogik oliy ta’lim bosqichida jamoaviy loyihalar va
guruhiy seminarlar orqali “kollaborativ o‘rganish” keng targ‘ib qilinmoqda. Masalan, 1980-
yillarda professor Jean-Pol Martin tomonidan ishlab chiqilgan “Lernen durch Lehren”
(O‘qitish orqali o‘rganish) metodi dastlab qarshilikka uchragan bo‘lsa-da (chunki o‘sha
davrdagi nemis ta’limi ko‘proq yodlash va intizomga tayangan edi) [1: 345], keyinchalik
maktablarda va universitetlarda keng qo‘llanila boshladi. Bu metodning mazmuni –
talabalarni kichik guruhlarga bo‘lib, ularga ma’lum bir mavzuni boshqalarga o‘rgatish
vazifasini topshirishdir. LdL usuli talabalarning faolligini oshirish barobarida ularda
rejalashtirish, muammo yechish, omma oldida chiqish qilish kabi hayotiy ko‘nikmalarni ham
rivojlantiradi. Eng muhimi, talabalarda bir-biriga o‘rgatish jarayonida o‘zaro hurmat,
mas’uliyat va kommunikatsiya madaniyati shakllanadi. Hozirgi vaqtda Germaniya
universitetlarida LdL metodi pedagoglarni tayyorlash jarayonining muhim qismiga aylangan
bo‘lib, talabalarning kollaborativ madaniyatini mustahkamlashga xizmat qilmoqda.
Tadqiqot metodologiyasi (Research Methodology).
Ushbu tadqiqotda qiyosiy tahlil
usuli asosiy metod sifatida tanlandi. Rossiya va Germaniya davlatlarining pedagogik oliy ta’lim
tizimlarida kollaborativ madaniyatni shakllantirish bo‘yicha yondashuvlari o‘rganildi. Tahlilda
loyiha asosida o‘qitish, rolli o‘yinlar, akademik munozaralar, madaniyatlararo muloqot
ko‘nikmalari va ularni shakllantirishga xizmat qiluvchi metodlar o‘zaro taqqoslandi. Har ikki
davlatda mavjud bo‘lgan normativ-huquqiy baza, tashkiliy-institutsional imkoniyatlar,
pedagogik yondashuvlar va texnologik infratuzilma qamrab olindi. Shuningdek, kontent tahlili
orqali adabiyotlar, amaliy tajribalar va ilmiy maqolalar asosida dalillarga tayangan holda
chuqur tahlil berildi. Rossiya va Germaniya tizimlari o‘rtasidagi o‘xshashliklar va farqlar
aniqlanib, ularning samaradorlik darajalari solishtirildi. Natijada, o‘zbek oliy pedagogik ta’lim
tizimiga mos keladigan eng yaxshi amaliy yondashuvlar tavsiya qilishga asos yaratildi.
Tahlil va natijalar (Analysis and Results).
Rossiya pedagogik oliy o‘quv yurtlarida
kollaborativ madaniyatni rivojlantirishning asosiy usullari sifatida loyiha asosida o‘qitish,
keys-stadi (vaziyatli masalalarni hal qilish), akademik munozara va rolli o‘yinlar keng
qo‘llanadi. Xususan, loyiha metodi juda mashhur bo‘lib, talabalarga real pedagogik
muammolar ustida jamoa bo‘lib ishlash imkonini beradi – masalan, maktabda yangi to‘garak
tashkil etish loyihasi yoki sinf rahbariyati konsepsiyasini ishlab chiqish. Bunday loyihalar
orqali talabalar axborot izlash, guruhda vazifalarni taqsimlash, birgalikda qaror qabul qilish
kabi malakalarni egallaydilar. Keys-metod esa talabalarga hayotiy pedagogik vaziyatlarni
tahlil qilib, jamoaviy muhokama orqali yechim topishni o‘rgatadi – bunda ularning tahlil
qilish, muloqot va guruh bo‘lib qaror qabul qilish ko‘nikmalari rivojlanadi. Ilmiy munozaralar
ham Rossiya universitetlarida pedagogika fanlarini o‘qitishda keng qo‘llanadi; bunday
darslarda talabalar turli pedagogik yondashuvlar yuzasidan fikr almashib, o‘z pozitsiyasini
asoslashga va boshqalarni hurmat bilan tinglashga odatlanadi. Rolli o‘yinlar orqali bo‘lajak
o‘qituvchilar maktab hayotidagi rollarni (o‘qituvchi, ota-ona, o‘quvchi) ijro etib ko‘rishadi va
7
YANGI OʻZBEKISTON TALABALARI
AXBOROTNOMASI SJIF: 5.209
www.in-academy.uz
3-JILD, 8-SON YO’TA
noaniq yoki stressli vaziyatlarda (masalan, ota-onalar yig‘ilishi, nizoli vaziyat) munosib yo‘l
tutishni mashq qiladilar – bu ularda ijtimoiy moslashuvchanlik va tezkor qaror qabul qilish
qobiliyatini oshiradi[6:529].
Ta’kidlash lozimki, Rossiyada kollaborativ o‘qitish metodikasini muvaffaqiyatli amalga
oshirish uchun muayyan sharoit va omillar belgilangan. Jumladan, T.M. Bekturov o‘z
tadqiqotida bu usullarni joriy etish uchun ochiq va ishonchli o‘quv muhiti, moslashuvchan
guruh tuzilmasi, muntazam va konstruktiv fikr-mulohaza (feedback) tizimi zarurligini
ta’kidlaydi[4:130]. Agar guruhda atmosfera do‘stona bo‘lsa, har bir talaba qo‘rqmasdan fikr
bildira olsa, xatolar uchun qoralash bo‘lmasa – bunday muhitda hamkorlik samarasi yuqori
bo‘lishi aniq. Shuningdek, topshiriqlar tuzilishi aniq va maqsadi ravshan bo‘lishi talabalar
uchun muhim motivatsion omildir – har kim o‘z rolini tushunsa va umumiy maqsadni ko‘rsa,
jamoaviy ishga mas’uliyat bilan yondashadi. Albatta, o‘qituvchi-mentor ham muhim rol
o‘ynaydi: u guruh faoliyatini mohirlik bilan yo‘naltirishi, kerak joyda teskari aloqa berib
borishi va eng asosiysi – jamoada hurmat, ishonch va innovatsiyaga ochiqlik ruhini
shakllantirishi lozim. S.Yu. Dronova qayd etganidek, aynan kreativlik, o‘zaro hurmat va
avtonomiyaga yuqori baho beriladigan hamkorlik muhitida ham o‘qituvchi, ham talabalar
motivatsiyasi ortadi[5:96].
Rossiya tajribasida kollaborativ madaniyatni shakllantirish yo‘lida ayrim muammolar va
to‘siqlar ham kuzatiladi. O‘tkazilgan so‘rovlar va kuzatuvlarga ko‘ra, ko‘plab professor-
o‘qituvchilar hamkorlikka asoslangan darslarga tayyorgarlik ko‘rishga vaqt va resurs
yetishmasligidan shikoyat qiladilar. Haqiqatan, bunday darslarni o‘ylab chiqish – masalan,
qiziqarli topshiriqlar tuzish, rollarni taqsimlash, baholash mezonlarini ishlab chiqish –
an’anaviy ma’ruza tayyorlashdan ko‘ra ko‘proq mehnat talab qiladi. Bundan tashqari, o‘quv
rejalarining og‘irligi va professorlarning dars yuki ko‘pligi tufayli hatto innovatsiyaga moyil
pedagoglar ham ba’zan konservativ uslubga qaytib qolishadi. Yana bir muammo – ayrim
keksa o‘qituvchilarning yangi texnologiya va usullardan habardor emasligi yoki o‘z pedagogik
uslubini o‘zgartirishga rozi emasligidir. Shu bois Rossiyada pedagoglarni qayta tayyorlash
kurslarida zamonaviy interfaol metodlar bo‘yicha treninglarga alohida e’tibor berilmoqda.
Yaxshi tomoni, yosh avlod o‘qituvchilari orasida kollaborativ pedagogikaga qiziqish yuqori –
ular axborot texnologiyalarini darsga tatbiq etish, onlayn hamkorlik vositalaridan foydalanish
kabi yangiliklarni tez qabul qilmoqdalar. Ko‘plab universitetlarda aralash o‘qitish (blended
learning) tatbiq qilinib, onlayn kollaborativ platformalar orqali talabalar birgalikda loyihalar
ustida ishlashyapti, forumlarda munozara qilishmoqda. Natijada, hatto pandemiya davrida
ham talabalar jamoaviy ishlarni to‘xtatishmagan – virtual guruhlar shakllantirib, masofadan
turib hamkorlik qilish tajribasini orttirishgan.
Rossiya pedagogik oliy ta’lim muassasalarida kollaborativ madaniyatni shakllantirish
bo‘yicha salmoqli ilmiy-amaliy baza yaratilgan. Talabalarning fikricha, jamoaviy mashg‘ulotlar
ta’lim jarayonini qiziqarli va mazmunli qiladi, o‘zgalar nuqtai nazarini chuqurroq tushunishga
yordam beradi, kelishish, tinglash va boshqalarni ishontirishga o‘rgatadi. Bu fikrlar zamirida
shuni tushunish mumkinki, bo‘lajak o‘qituvchilarni faqat predmet bo‘yicha emas, balki
jamoada ishlash bo‘yicha ham tayyorlash – ularning kelgusidagi professional
muvaffaqiyatining garovidir.
Germaniya tajribasining o‘ziga xos jihatlaridan biri – hamkorlikdagi faoliyatni qat’iy
tizimli rejalashtirish va aniq intizomga amal qilishdir. Tadqiqotlar ko‘rsatishicha,
8
YANGI OʻZBEKISTON TALABALARI
AXBOROTNOMASI SJIF: 5.209
www.in-academy.uz
3-JILD, 8-SON YO’TA
Germaniyada onlayn hamkorlikda o‘qitishda ham strukturali muhit va asinxron muloqot
ustunlik qiladi: talabalar jadvalga qat’iy amal qilib, belgilangan muddatlarda o‘z hissasini
qo‘shadi, guruhda aniq taqsimlangan vazifalarni bajaradi. Aniq va ravshan kommunikatsiya,
vaqtga rioya qilish, intizom – bu nemis oliy ta’limida jamoaviy ishning odatiy mezonlaridir.
Talabalar bahs-munozaralarda ham keskin tortishuvlardan ko‘ra muloyim va hurmatli dialog
orqali konsensusga erishishga intiladilar. Shuningdek, ko‘p madaniyatli guruhlarda ishlash
tajribasi tufayli, nemis universitetlari pedagogik yo‘nalishlarida madaniyatlararo
kompetensiya rivojiga ham e’tibor qaratiladi – talabalarni turli madaniyat vakillari bilan
hamkorlikda ishlashga o‘rgatishadi. Chunki Germaniyada o‘qituvchilar ko‘pincha ko‘pmillatli
sinflarda ishlashlariga to‘g‘ri keladi, shu bois bakalavr va magistratura dasturlaridayoq ularga
madaniyatlararo muloqot ko‘nikmalari singdiriladi[2:49].
Germaniya oliy ta’lim muassasalarida kollaborativ madaniyatni rivojlantirish uchun
moddiy-texnik baza juda yuqori darajada. Deyarli barcha universitetlarda elektron ta’lim
platformalari (
ILIAS, Moodle
va boshqalar) joriy etilgan bo‘lib, talabalar o‘sha joyda guruh
forumlari,
wiki
lar, hamkorlikdagi hujjatlar ustida ishlash kabi imkoniyatlarga ega. Ko‘pgina
universitetlarning pedagogy fakultetlarida maxsus “simulyatsiya sinflari” yoki metodik
markazlar mavjud – bu joylarda bo‘lajak o‘qituvchilar kichik guruhlarda dars o‘tish, virtual
sinfda mashq qilish kabi amaliyotlarni amalga oshiradilar. Berlin Humboldt Universiteti
qoshidagi ta’lim markazida talabalar kichik guruh bo‘lib dars rejalashtirib, uni real sinf
muhitida qo‘g‘irchoqlar yoki talabalarning o‘zlari ishtirokida o‘tkazishadi; jarayon videoga
yozilib, keyin birgalikda tahlil qilinadi. Bunday resurslar talabalarni hamkorlikda ishlashga
o‘rgatish bilan birga, ularga refleksiya qilish, ya’ni birgalikda o‘z faoliyatlarini tahlil etib,
xulosa chiqarishni ham o‘rgatadi.
Shuningdek, Germaniyada dual ta’lim tizimi yaxshi yo‘lga qo‘yilgan – pedagogika
yo‘nalishidagi talabalarning universitetda olgan bilimlarini maktablardagi amaliyot bilan
integratsiya qilish uchun hamkorlikda dasturlar ishlab chiqilgan. Bu jarayonda talabalar
guruh-guruh bo‘lib maktablarda amaliyot o‘tashadi, tajribalarni almashishadi va universitet-
maktab kollaboratsiyasi yo‘lga qo‘yiladi. Ilmiy manbalarda bunday transdisiplinar hamkorlik
o‘zaro o‘rganishga va integratsiyaga olib kelishi, natijada butun tizimni takomillashtirishiga
xizmat qilishi ta’kidlangan[3:130]. Darhaqiqat, oliy ta’lim va amaliy maktab tizimi o‘rtasidagi
bunday jips aloqalar Germaniyada o‘qituvchilarning kasbiy hamjamiyatga tez qo‘shilib
ketishiga zamin yaratadi.
Germaniya pedagogik oliy ta’limida kollaborativ madaniyatni rivojlantirish yuqori
darajadagi moddiy-texnik infratuzilma, puxta o‘ylangan metodik tizim va madaniy tamoyillar
bilan mustahkamlangan. Nemis talabalari jamoaviy ishlash jarayonida tartib-intizom va
rejalilikka amal qilishni o‘rganadilar, shu bilan birga ochiq fikr almashishga ham
odatlanadilar. Ular uchun bahs munozara – bu bir-birini boyitish usuli, shu sabab o‘zaro
hurmat yuqori qadrlanadi. Natijada, bo‘lajak pedagoglar nafaqat o‘z fanini puxta egallagan
mutaxassis, balki jamoadagi lider va ishtirokchi sifatida ham shakllanadi. Bu esa ularga
kelgusida maktab jamoalarida samarali ishlash, hamkasblari bilan hamkorlikda innovatsiyalar
joriy etish kabi faoliyatlarda qo‘l keladi.
Rossiya tajribasi ko‘rsatadiki, pedagogik ta’limda kollaborativ madaniyatni
shakllantirishga qaratilgan metodikalar – loyiha asosida o‘qitish, keys-stadi, rolli o‘yinlar –
bo‘lajak o‘qituvchilarda ijtimoiy-kommunikativ ko‘nikmalarni rivojlantirishda muhim rol
9
YANGI OʻZBEKISTON TALABALARI
AXBOROTNOMASI SJIF: 5.209
www.in-academy.uz
3-JILD, 8-SON YO’TA
o‘ynaydi. Ushbu usullar yordamida talabalar real pedagogik muammolarni hal qilishda faol
ishtirok etadi, guruhda ishlash, muloqot qilish va qaror qabul qilish malakalarini egallaydi.
Ammo Rossiya tizimida ayrim metodik va tashkiliy to‘siqlar mavjud – jumladan, dars
yuklamasining ko‘pligi, tajribali o‘qituvchilarning konservativ yondashuvi va resurs
yetishmovchiligi. Germaniyada esa LdL (Lernen durch Lehren) kabi innovatsion metodlar
keng joriy qilingan bo‘lib, ular talabalarning mustaqil va jamoaviy o‘qituvchilik ko‘nikmalarini
shakllantiradi. Nemis universitetlaridagi yuqori texnik bazalar, simulyatsiya xonalari, elektron
platformalar (Moodle, ILIAS) va dual ta’lim tizimi kollaborativ madaniyatni rivojlantirishda
muhim omillar sifatida namoyon bo‘lmoqda. Germaniyada qat’iy rejalashtirish va intizomga
asoslangan guruhli faoliyat, talabalararo hurmatga asoslangan muloqot pedagogik
samaradorlikni oshiradi. Har ikki tizimda ham kollaborativ yondashuvlar nafaqat
professional, balki shaxsiy kompetensiyalarni ham rivojlantirishga xizmat qilmoqda. Tahlil
natijasida, O‘zbekiston uchun ham loyiha asosidagi o‘qitish va LdL uslubining
uyg‘unlashtirilgan modeli dolzarb yechim sifatida tavsiya etilishi mumkin.
Xulosa va takliflar (Conclusion and Recommendations).
Yuqoridagi tahlillardan
ko‘rinib turibdiki, pedagogika oliy ta’lim muassasalari talabalarda kollaborativ madaniyatni
shakllantirish bugungi kunda dolzarb ilmiy-amaliy masaladir. Qiyosiy tahlil shuni ko‘rsatadiki,
Rossiya va Germaniya tajribalarida umumiy tendensiya – kollaborativ madaniyatni
shakllantirishga intilish mavjud bo‘lib, har birining o‘ziga xos yondashuvi va yutuqlari bor.
Rossiyada nazariy bazaning boyligi va innovatsion amaliyotlar uyg‘unlashgan holda bo‘lajak
o‘qituvchilarning kollaborativ kompetensiyalari shakllantirilayotir, ammo an’anaviy tizim
inertsiyasi ma’lum qiyinchiliklar tug‘dirmoqda – vaqfiy, metodik to‘siqlar hali ham mavjud.
Germaniyada esa moddiy-texnik va tashkiliy resurslar yuqoriligi kollaborativ o‘qitish
jarayonini bemalol yo‘lga qo‘yishga sharoit yaratgan, natijada talabalarda tartibli hamkorlik
va madaniyatlararo jamoaviy muloqot qobiliyatlari chuqur shakllanmoqda.
Xulosa o‘rnida aytganda, pedagogik oliy ta’limda kollaborativ madaniyatni shakllantirish
– bu izchil innovatsiyalarni, ham nazariy, ham amaliy yondashuvlarni talab qiladigan jarayon.
Biroq, bunday sa’y-harakatlar natijasida ijodkor, jamoada ishlay oladigan, kommunikativ va
hamkorlikka ochiq pedagog kadrlar yetishib chiqadi. Kelajak avlodga ta’lim-tarbiya beradigan
bu o‘qituvchilar o‘z navbatida maktablarda ham hamkorlik ruhini yoyib, ta’lim sifatini yangi
bosqichga olib chiqishga qodir bo‘ladi. Shunday ekan, yuqoridagi davlatlar tajribasi tahlili
asosida, O‘zbekiston sharoitida eng yaxshi usullar va yondashuvlarni uyg‘unlashtirib, oliy
ta’lim tizimini talabalarda kollaborativ madaniyatni kamol toptirishga yo‘naltirish zarur va
dolzarbdir.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati:
1.
Burow O. , Bornemann S. Lernen durch Lehren: Konzeptualisierung als Glücksquelle. Das
große Handbuch Unterricht & Erziehung in der Schule. Carl Link Verlag, 2018. -p. 345–360.
2.
Fischer L. Cross-Cultural Perspectives on Online Collaborative Learning in Germany
//International Journal of Online and Distance Learning 5(1), 2024. -p. 49-59
3.
Straub R., Vilsmaier U. Pathways to educational change revisited– controversies and
advances in the German teacher education system, Teaching and Teacher Education, Volume
96, 2020. -p. 130-139.
10
YANGI OʻZBEKISTON TALABALARI
AXBOROTNOMASI SJIF: 5.209
www.in-academy.uz
3-JILD, 8-SON YO’TA
4.
Бектуров Т. М. Роль коллаборативного обучения в развитии социально-
коммуникативных навыков студентов педагогических вузов // Эпоха науки. 2025.
№42. - С. 129-131
5.
Дронова С. Ю. Мотивация преподавателя: креативность и коллаборативная среда //
Образование и наука, № 6, 2019. - С. 96-102.
6.
Синицына Г.П. Стратегия обучения в партнёрстве: коллаборативное обучение //
Молодой ученый, №5. 2017. -С. 529-531.
