13
YANGI OʻZBEKISTON TALABALARI
AXBOROTNOMASI SJIF: 5.209
www.in-academy.uz
3-JILD, 8-SON YO’TA
O‘ZBEKISTON SOG‘LIQNI SAQLASH TIZIMIDAGI ROLI,
NOTO‘G‘RI QO‘LLANILISHI VA QARSHILIK MUAMMOSI.
Kocherova Umida Anvarovna
Alfraganus University Tibbiyot fakulteti
farmasevtika yo'nalishi 2-kurs talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.16940314
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 15-Avgust 2025 yil
Ma’qullandi: 20-Avgust 2025 yil
Nashr qilindi: 25-Avgust 2025 yil
Maqolada antibiotiklarning farmakologik ahamiyati,
O‘zbekistonda
ularning
qo‘llanilish
holati
va
antibakterial qarshilikning kengayib borayotgan
muammolari yoritilgan. Antibiotiklardan noto‘g‘ri
foydalanish oqibatlari, nazorat mexanizmlari va xalqaro
tajriba asosida berilgan tavsiyalar ko‘rib chiqilgan.
Mahalliy statistik ma’lumotlar, farmatsevtik darsliklar
va sog‘liqni saqlash idoralari ma’lumotlari asosida tahlil
berilgan.
KEY WORDS
Antibiotik, antibakterial qarshilik,
dori
suiiste’moli,
infeksiya,
O‘zbekiston, farmakoterapiya.
Antibiotiklar 20-asrning eng muhim tibbiy kashfiyotlaridan biri hisoblanadi. Ular
infeksion kasalliklar natijasida yuzaga keladigan o‘lim holatlarini sezilarli darajada
kamaytirishga xizmat qilgan. Ammo bugungi kunda ushbu dori guruhidan noto‘g‘ri
foydalanish, ayniqsa O‘zbekistonda ham, antibiotiklarga nisbatan bakterial qarshilikning
kengayishiga olib kelmoqda. Bu esa sog‘liqni saqlash tizimi oldida jiddiy muammolarni
keltirib chiqarmoqda.
1. Antibiotiklarning farmakologik tasnifi va ta’sir mexanizmi.
Antibiotiklar — mikroorganizmlarni yo‘q qilish yoki ularning o‘sishini to‘xtatishga qodir
bo‘lgan moddalar bo‘lib, ular tabiiy, yarim sun’iy yoki sintetik bo‘lishi mumkin. Ular quyidagi
asosiy guruhlarga bo‘linadi:
-Penitsillinlar (masalan, Amoksitsillin;),
-Tsefalosporinlar (Ceftriaxone),
-Makrolidlar (Azitromitsin),
-Tetratsiklinlar,
-Fluorxinolonlar (Levofloksasin;),
Har bir guruh o‘zining ta’sir mexanizmi va spektriga ega. Masalan, beta-laktam
antibiotiklar bakteriya hujayra devorini buzadi, fluoroquinolonlar esa DNK sintezini bloklaydi.
2. O‘zbekistonda antibiotiklardan foydalanish holati.
O‘zbekiston sog‘liqni saqlash tizimida antibiotiklar keng qo‘llaniladi, ammo ko‘p hollarda
ularni:
-Retseptsiz olish,
-O‘zboshimchalik bilan dozani o‘zgartirish,
-Virusli infeksiyalarda noto‘g‘ri qo‘llash,
kabi holatlar uchramoqda. Bu esa xalq orasida antibiotiklarga nisbatan bakterial
qarshilik paydo bo‘lishini tezlashtirmoqda.
14
YANGI OʻZBEKISTON TALABALARI
AXBOROTNOMASI SJIF: 5.209
www.in-academy.uz
3-JILD, 8-SON YO’TA
Samarqand davlat tibbiyot universiteti darsliklarida ta’kidlanishicha, aksariyat bemorlar
antibiotikni vrach maslahatiga tayanmasdan, do‘stlar yoki dorixonachilarning maslahatiga
ko‘ra tanlaydi. Bu esa dorining optimal tanlanmasligi va mikrofloraning buzilishiga olib keladi.
3. Antibiotiklarga qarshilik: dolzarb muammo.
Dunyo bo‘yicha antibiotiklarga qarshilik eng xavfli epidemiologik tahdid sifatida e’tirof
etilgan. O‘zbekiston sog‘liqni saqlash tizimi ham bu muammoga duch kelmoqda.
Bakteriyalarni laborator tekshiruvsiz antibiotik bilan davolash quyidagi oqibatlarga olib
keladi:
-Samarali antibiotiklar foydasiz holga keladi;
-Bemorlarda uzoq muddatli, qimmat davolanishga ehtiyoj paydo bo‘ladi;
Mutatsiyaga uchragan mikroorganizmlar orqali yangi xavfli shtammlar tarqaladi.
Bu haqda WHO (Butunjahon sog‘liqni saqlash tashkiloti) va O‘zbekiston SSV
ogohlantirish xabarlarini chiqargan.
4. Qarshilikka qarshi kurash: taklif va tavsiyalar.
O‘zbekiston sharoitida antibiotiklarga nisbatan qarshilikka qarshi kurashish uchun
quyidagi yondashuvlar muhim:
-Antibiotiklarni retsept asosida sotish tizimini kuchaytirish,
-Dorixonalarda nazoratni oshirish,
-Tibbiyot xodimlari va aholiga antibiotiklar haqida ma’rifat berish,
-Laborator diagnostikani kengaytirish,
-Antibiotiklar iste’molining statistik monitoringini yo‘lga qo‘yish,
Shuningdek, xorijiy tajribalarni, xususan, Antibiotic Stewardship Programs (ASP) kabi
yondashuvlarni mahalliylashtirish foydali bo‘ladi.
Xulosa.
Antibiotiklar — zamonaviy tibbiyotda ajralmas o‘rin tutuvchi dorilar bo‘lsa-da, ulardan
noto‘g‘ri foydalanish oqibatida ularning samaradorligi yo‘qolmoqda. O‘zbekiston farmatsevtik
tizimi bu muammoga qarshi qat’iy choralar ko‘rishi zarur. Axborot texnologiyalari, retsept
nazorati va kasbiy tayyorgarlikni oshirish orqali antibiotiklar xavfsiz va samarali tarzda
qo‘llanilishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Umarova F.A. Farmakologiya asoslari. – Samarqand: SamMI, 2021.
2. Aliyev X.U., Allayeva M.J. Klinik farmatsiya. – Toshkent: TTA, 2011.
3. WHO: Antimicrobial Resistance Global Report, 2024.
4. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi: Antibiotiklar bo‘yicha normativ
hujjatlar, 2023.
5. Mahmudjaoova K.S. Farmatsevtik texnologiya. – Namangan: NamDU, 2013.
