Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 3-son May 2025
373
TADBIRKORLIK FAOLIYATINI DAVLAT TOMONIDAN
TARTIBGA SOLISHNING IQTISODIY MEXANIZMINI
TAKOMILLASHTIRISH YO’LLARI
Qosimov Rovshanjon Rustamjon o’g’li
Andijon davlat texnika instituti Iqtisodiyot yo’nalishi 4-kurs
Ravshanjonqosimov550@gmail.com
Annotatsiya. Ushbu tezisda tadbirkorlik faoliyatini davlat tomonidan
tartibga solish jarayonining iqtisodiy mexanizmi va uning samaradorligini
oshirish yo‘llari o‘rganiladi. Mavzuning dolzarbligi O‘zbekistonda bozor
iqtisodiyotiga o‘tish jarayonida tadbirkorlikni rivojlantirish, iqtisodiy o‘sishni
ta’minlash va bandlik darajasini oshirishdagi muhim o‘rni bilan belgilanadi.
Tezisda davlat tomonidan qo‘llanilayotgan iqtisodiy vositalar tahlil qilinib, ularni
takomillashtirishning ustuvor yo‘nalishlari aniqlanadi.
Kalit so‘zlar: tadbirkorlik, davlat tartibga solishi, iqtisodiy mexanizm,
soliq siyosati, investitsiya muhit, iqtisodiy islohot.
Bugungi kunda O‘zbekiston Respublikasida iqtisodiyotni liberallashtirish,
bozor mexanizmlarini joriy etish va tadbirkorlikni rivojlantirish ustuvor vazifa etib
belgilangan. Tadbirkorlik faoliyati mamlakat iqtisodiy barqarorligini ta’minlash,
yangi ish o‘rinlarini yaratish va aholining farovonligini oshirishda muhim rol
o‘ynaydi. Shu boisdan ham ushbu faoliyatni davlat tomonidan tartibga solish
masalalari alohida e’tiborni talab qiladi. Davlat tartibga solishining asosiy maqsadi
— iqtisodiyotni muvozanatli rivojlantirish, erkin raqobat muhitini yaratish hamda
biznes uchun qulay sharoitlarni shakllantirishdan iborat.
Tadbirkorlik faoliyatini tartibga solish bilan bog‘liq ilmiy qarashlar ko‘plab
xorijiy va mahalliy olimlarning tadqiqotlarida o‘z aksini topgan. Xususan, D. Nort
"institutsional
iqtisodiyot"
nazariyasida
iqtisodiy
taraqqiyotda
davlat
institutlarining roli muhim ekanini ta’kidlaydi. Mahalliy mualliflardan A. Jo‘rayev,
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 3-son May 2025
374
B. Omonov, G. Egamberdiyevlarning ishlari O‘zbekistonda tadbirkorlikni
rivojlantirish va uni qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini chuqur yoritadi[1].
Ushbu maqolani tayyorlashda tizimli tahlil, taqqoslash, empirik
ma’lumotlarni tahlil qilish va statistik metodlardan foydalanildi. Shu bilan birga,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmonlari, qarorlari, iqtisodiy taraqqiyot
bo‘yicha Davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlari asos qilib olindi.
O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda tadbirkorlikni qo‘llab-
quvvatlash maqsadida keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Soliq
yukining kamaytirilishi, kredit resurslariga erkin kirish imkoniyatining yaratilishi
va elektron litsenziyalash tizimining joriy etilishi shular jumlasidandir.
1-jadval.
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda ro‘yxatdan o‘tgan
tadbirkorlik subyektlari soni
Yil
Yangi ro‘yxatdan o‘tgan tadbirkorlik subyektlari soni
2020
76 500
2021
89 200
2022
105 300
2023
112 000
Manba: O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi, 2024 yil.
Ushbu jadvaldan ko‘rinib turibdiki, tadbirkorlik subyektlari soni yildan-
yilga oshib bormoqda. Bu esa davlat tomonidan amalga oshirilayotgan
islohotlarning samarasidir.
2-jadval. Tadbirkorlikni rag‘batlantiruvchi iqtisodiy vositalar va
ularning samaradorligi
Iqtisodiy
vosita
Joriy etilgan
yili
Amalga oshirilgan o‘zgarish Baholash natijasi
Soliq
imtiyozlari
2021
QQS stavkasi 15% dan 12%
ga tushirildi
O‘sish: 18% yangi
korxona
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 3-son May 2025
375
Kredit
subsidiyasi
2022
10%gacha foiz subsidiyasi
Ish o‘rinlari 12%ga
oshdi
Mazkur tahlillar shuni ko‘rsatadiki, iqtisodiy vositalar bevosita tadbirkorlik
faolligini oshirishga xizmat qilmoqda.
Yuqoridagi tahlillar asosida quyidagi xulosalarga kelish mumkin:
Tadbirkorlik faoliyatini davlat tomonidan tartibga solish samarali bo‘lishi
uchun bu jarayon ochiqlik, shaffoflik va biznes muhitiga zarar yetkazmaydigan
tarzda tashkil etilishi lozim.
Soliq yengilliklari va kredit subsidiyalari kabi iqtisodiy mexanizmlar
tadbirkorlikni rivojlantirishda muhim vositalardir. Ular tadbirkorlarning
tashabbuskorligini oshirib, yangi ish o‘rinlarining yaratilishiga xizmat qilmoqda.
Tadbirkorlik infratuzilmasini takomillashtirish, huquqiy barqarorlikni
ta’minlash va innovatsion g‘oyalarni qo‘llab-quvvatlash davlat siyosatining
ustuvor yo‘nalishi bo‘lib qolishi lozim [2].
Yangi islohotlar jarayonida, ayniqsa kichik biznes va xususiy
tadbirkorlikning rivojlanishiga yo‘naltirilgan iqtisodiy choralarni kuchaytirish
talab etiladi.
Tadbirkorlar bilan muloqot mexanizmlarini takomillashtirish, ularning
muammolariga tezkor yechim topish orqali iqtisodiy faollikni yanada
rag‘batlantirish mumkin.
Shu sababli, davlat tomonidan tartibga solish jarayonida iqtisodiy
mexanizmlarning samaradorligini oshirish, ularni bozor talablari asosida
takomillashtirib borish va tadbirkorlar manfaatini inobatga olish zamonaviy
iqtisodiy siyosatning asosiy yo‘nalishiga aylanishi zarur.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Jo‘rayev A. — Tadbirkorlikni rivojlantirishning zamonaviy tendensiyalari.
— Toshkent: Iqtisodiyot, 2021. — 112-bet.
2.
Omonov B. — Bozor iqtisodiyoti sharoitida davlatning tartibga solish
funksiyalari. — Toshkent: Fan, 2020. — 87-bet.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 3-son May 2025
376
3.
Egamberdiyev G. — Tadbirkorlik va davlat: hamkorlik strategiyasi. —
Toshkent: Universitet, 2022. — 135-bet.
4.
North D. — Institutions, Institutional Change and Economic Performance.
— Cambridge: Cambridge University Press, 1990. — p. 110.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmoni PF-6019-son, 2020 yil 8-may.
6.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi hisobotlari,
www.stat.uz, 2024 yil holatiga ko‘ra.
