Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 2-son Aprel 2025
143
ISLOM TARAQQIYOT BANKINING MABLAG’LARINI
TADBIRKORLIK LOYIHALARIGA YO’NALTIRISH
Sadirdinov Oybek Saydamirovich
O’zbekiston Respublikasi Bank moliya akademiyasi Loyiha boshqaruvi
(Project Management) LB 24-15 guruh magistranti
Annotatsiya: Mazkur tezis Islom Taraqqiyot Bankining (IsDB) mablag‘larini
tadbirkorlik loyihalariga yo‘naltirish orqali rivojlanayotgan mamlakatlarda
iqtisodiy o‘sish va barqaror rivojlanishni ta'minlashning ahamiyatini o‘rganadi.
IsDB tomonidan amalga oshirilgan loyihalar, ayniqsa kichik va o‘rta biznesni
rivojlantirish, yangi ish o‘rinlarini yaratish, mahalliy sanoatni modernizatsiya
qilish va innovatsiyalarni joriy etish orqali iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashga
qaratilgan. Ushbu tezisda, shuningdek, tadbirkorlik loyihalarining muvaffaqiyatli
amalga oshirilishi uchun zarur bo‘lgan omillar, moliyaviy yordamlardan qanday
samarali foydalanish, va IsDB tomonidan amalga oshirilgan ba'zi muvaffaqiyatli
loyihalar misollar orqali ko‘rsatilgan.
Аннотация: этот тезис исследует важность обеспечения
экономического роста и устойчивого развития в развивающихся странах
путем направления средств Исламского банка развития (Isdb) на
предпринимательские проекты. Проекты, реализуемые IsDB, особенно
направлены на обеспечение экономической стабильности за счет развития
малого и среднего бизнеса, создания новых рабочих мест, модернизации
местной промышленности и внедрения инноваций. В этом тезисе также
описаны
факторы,
необходимые
для
успешной
реализации
предпринимательских проектов, как эффективно использовать финансовую
помощь, и некоторые успешные проекты, реализованные IsDB, на примерах.
Abstract: This thesis explores the importance of ensuring economic growth
and sustainable development in developing countries by channeling funds from the
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 2-son Aprel 2025
144
Islamic Development Bank (Isdb) to entrepreneurial projects. The projects
implemented by IsDB are particularly aimed at ensuring economic stability
through the development of small and medium-sized businesses, creating new jobs,
modernizing local industry and introducing innovations. This thesis also describes
the factors necessary for the successful implementation of entrepreneurial projects,
how to effectively use financial assistance, and some successful projects
implemented by IsDB, using examples.
Kalit so‘zlar: Islom Taraqqiyot Banki, mablag‘lar, tadbirkorlik loyihalari,
iqtisodiy o‘sish, barqaror rivojlanish, kichik va o‘rta biznes, innovatsiyalar,
moliyaviy yordam, sanoat rivojlanishi, startaplar, iqtisodiy barqarorlik.
Ключевые
слова:
исламский
банк
развития,
фонды,
предпринимательские проекты, Экономический рост, Устойчивое
развитие, малый и средний бизнес, инновации, финансовая помощь,
промышленное развитие, стартапы, экономическая стабильность.
Keywords: Islamic Development Bank, funds, entrepreneurial projects,
Economic growth, Sustainable development, small and medium-sized businesses,
innovations, financial assistance, industrial development, startups, economic
stability.
Kirish
Islom Taraqqiyot Banki (IsDB) 1975 yilda tashkil topgan va islomiy moliya
prinsiplari asosida iqtisodiy rivojlanishni qo‘llab-quvvatlashga yo‘naltirilgan
xalqaro moliya muassasasi hisoblanadi. Uning asosiy maqsadi islomiy moliya
vositalarini qo‘llab-quvvatlash, rivojlanayotgan mamlakatlarda barqaror iqtisodiy
o‘sish va taraqqiyotni ta'minlashdir. Ushbu bankning mablag‘larini tadbirkorlik
loyihalariga yo‘naltirish, iqtisodiy rivojlanishning samarali vositasi sifatida muhim
ahamiyatga ega.
Islom Taraqqiyot Bankining faoliyat yo‘nalishlari IsDB quyidagi asosiy
yo‘nalishlar bo‘yicha faoliyat yuritadi:
• Investitsiyalar va kreditlar: Bank rivojlanayotgan davlatlarda infratuzilma,
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 2-son Aprel 2025
145
energetika, sanoat, qishloq xo‘jaligi va boshqa strategik sektorlarga mablag‘
ajratadi.
• Texnik yordam va maslahat: Bank tadbirkorlik sohasida ilmiy-texnikaviy
yordam va maslahatlarni taqdim etadi.
• Ijtimoiy rivojlanish: Bankning asosiy yo‘nalishlaridan biri ijtimoiy
infratuzilma, ta'lim, sog‘liqni saqlash, va atrof-muhitni saqlash bo‘yicha
loyihalarga moliyaviy qo‘llab-quvvatlashdir. Tadbirkorlik loyihalariga mablag‘
yo‘naltirishning afzalliklari IsDB tomonidan tadbirkorlik loyihalariga mablag‘
yo‘naltirilishi, iqtisodiy o‘sishni tezlashtirish va barqaror iqtisodiy rivojlanishni
ta'minlashda bir qator afzalliklarga ega:
• Yangi ish o‘rinlarini yaratish: Bankning mablag‘lari orqali kichik va o‘rta
bizneslarni rivojlantirish, yangi ish o‘rinlarini yaratishga yordam beradi.
• Mahalliy sanoatni rivojlantirish: Tadbirkorlik loyihalari mahalliy sanoatni
qo‘llab-quvvatlash,
raqobatbardosh
mahsulotlar
ishlab
chiqarishni
rag‘batlantirishga xizmat qiladi.
• Texnologiya va innovatsiyalarni joriy etish: Bank mablag‘lari orqali
innovatsion texnologiyalarni joriy etish va sanoatni modernizatsiya qilish
imkoniyatlari yaratilib, milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirish
mumkin.
• Barqaror rivojlanish: IsDB tomonidan taqdim etilayotgan mablag‘lar
ekologik barqarorlikni ta'minlaydigan, resurslardan samarali foydalanishni
rag‘batlantiruvchi loyihalarni amalga oshirishga yo‘naltirilgan.
Tadbirkorlik
loyihalarining
muvaffaqiyatli
amalga
oshirilishiga
ko‘maklashuvchi omillar IsDB tomonidan mablag‘ ajratilgan tadbirkorlik
loyihalari muvaffaqiyatli amalga oshishi uchun bir qator omillarni hisobga olish
kerak:
• Iqtisodiy barqarorlik: Tadbirkorlik loyihalarining muvaffaqiyatiga
mamlakatning iqtisodiy barqarorligi, siyosiy muhit va iqtisodiy siyosatlar ta'sir
qiladi.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 2-son Aprel 2025
146
• Moliyaviy sabr-toqat: Tadbirkorlar va investorlar tomonidan belgilangan
moliyaviy maqsadlar va muddatlarga rioya qilish zarur.
• Mahalliy va xalqaro hamkorlik: Loyihalar mahalliy hukumatlar, xalqaro
tashkilotlar va boshqa moliyaviy muassasalar bilan yaqin hamkorlikda amalga
oshirilishi lozim.
• Kadrlar tayyorlash va boshqaruv: Loyihalarni samarali amalga oshirish
uchun malakali kadrlarni jalb qilish va rivojlantirish zarur.
IsDB mablag‘lari asosida amalga oshirilgan ba'zi tadbirkorlik loyihalari IsDB
tomonidan bir qator muvaffaqiyatli tadbirkorlik loyihalari amalga oshirilgan.
Masalan:
• Qishloq xo‘jaligi va agroturizmni rivojlantirish: Bank qishloq xo‘jaligi
infratuzilmasini modernizatsiya qilish, suv resurslaridan samarali foydalanishni
ta'minlashga yo‘naltirilgan loyihalarni amalga oshirgan.
• Sanoat va ishlab chiqarishni rivojlantirish: Bank sanoatni rivojlantirishga
qaratilgan loyihalar orqali raqobatbardosh mahsulotlarni ishlab chiqarishni
qo‘llab-quvvatlagan.
• Innovatsiyalar va startaplar: Startaplarni qo‘llab-quvvatlash va innovatsion
texnologiyalarni joriy etishga qaratilgan loyihalar, yangi texnologiyalarni joriy
etishni rag‘batlantirgan.
1-jadval
«Kichik
va
o‘rta
korxonalarning
iqtisodiy
barqarorligini
mustahkamlash» loyihasi bo‘yicha ITB va ITB (Rivojlanish uchun islom
birdamlik jamg‘armasi nomidan) mablag‘larini qaytarish manbalari[12]
Komponentlar nomlari
Qarz
Qarzni qaytarish manbai
Ming
AQSH
dollari
foiz
A-komponent.
Moliyalashtirish va kafillik
37 500
93.75
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 2-son Aprel 2025
147
1. «Murobaha» tamoyili
asosida kichik va xususiy
tadbirkorlik subyektlari
loyihalarini moliyalashtirish
30 000
75.00
«Biznesni rivojlantirish
banki» ATB
2. «Tadbirkorlikni
rivojlantirish kompaniyasi»
AJga yo‘naltiriladigan
mablag‘lar
7 500
18.75
«Tadbirkorlikni rivojlantirish
kompaniyasi» AJ
B-komponent. Biznes-
injenering va salohiyatni
oshirishni qo‘llab-quvvatlash
1 750
4.375
O‘zbekiston Respublikasi
respublika budjeti mablag‘lari
S-komponent. Loyihani
boshqarish va
muvofiqlashtirish
430
1.075
O‘zbekiston Respublikasi
respublika budjeti mablag‘lari
D-komponent. Audit
xizmatlari
120
0.3
O‘zbekiston Respublikasi
respublika budjeti mablag‘lari
Ko‘zda tutilmagan xarajatlar
100
0.25
O‘zbekiston Respublikasi
respublika budjeti mablag‘lari
Narxlar o‘zgarishi bilan
bog‘liq bo‘lgan kutilmagan
xarajatlar
100
0.25
JAMI
40 000
100
Yuqoridagi jadval ma'lumotlariga asoslanib shuni ta'kidlash joizki, Islom
taraqqiyot banki tomonidan ajratilayotgan mablag'larni qaytarish foizlari va
manbalari belgilangan.
Xulosa
Islom Taraqqiyot Bankining mablag‘larini tadbirkorlik loyihalariga
yo‘naltirish, rivojlanayotgan mamlakatlarda iqtisodiy o‘sishni ta'minlash va
barqaror rivojlanishni qo‘llab-quvvatlashning samarali usulidir.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 2-son Aprel 2025
148
Islom
Taraqqiyot
Bankining
tadbirkorlik
loyihalarini
moliyalashtirishdagi ishtiroki nafaqat iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantiradi, balki
ijtimoiy barqarorlikni ta’minlashga ham xizmat qiladi. Islomiy moliyaviy vositalar
asosida ajratilayotgan mablag‘lar orqali kichik va o‘rta biznes subyektlari o‘z
faoliyatini kengaytirish, yangi ish o‘rinlarini yaratish va innovatsion g‘oyalarni
amaliyotga tatbiq etish imkoniga ega bo‘lmoqda. Ayniqsa, yoshlar va ayollar
tadbirkorligini qo‘llab-quvvatlash orqali jamiyatning eng faol qatlamlarini
rivojlanishga jalb qilish mumkin. Kelgusida ITB mablag‘larini raqamli
texnologiyalar, yashil iqtisodiyot va eksport salohiyatini oshiruvchi loyihalarga
yo‘naltirish orqali mamlakatlar barqaror taraqqiyot yo‘lida muhim bosqichlarni
bosib o‘tishlari mumkin. Shunday ekan, Islom Taraqqiyot Banki bilan samarali
hamkorlik va puxta strategik yondashuv tadbirkorlik sohasini yangi bosqichga olib
chiqishda muhim omil bo‘lib qoladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. Me’yoriy-huquqiy hujjatlar
1. «O'zbekiston Respublikasi Markaziy Banki to'g'risida» gi O'zbekiston
Respublikasi Qonuni 1995-yil 26-dekabr.
2. O'zbekiston Respublikasi «Bank va bank faoliyati to'g'risida»gi Qonuni
1996-yil 25-aprel.
3. O'zbekiston Respublikasining «Bank siri to'g'risida»gi Qonuni 2005yil 25-
aprel.
4. O‘zbekiston Respublikasining “Tadbirkorlik faoliyati erkinligining
kafolatlari to‘g‘risida’’gi Qonuni 2012-yil 2-may .
5. O‘zbekiston Respublikasining 2012-yil 26-apreldagi “Oilaviy tadbirkorlik
to‘g‘risida”gi Qonuni. O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2012 y.
6. O'zbekiston Respublikasining «Mikromoliyalash to‘g‘risida»gi Qonuni. 2006-
yil 15-sentabr.
7. “Kichik tadbirkorlik subyektlarini milliy valutada kreditlash tartibi
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 2-son Aprel 2025
149
to‘g‘irisida” gi Nizom2013-yil 27-dekabr.
8. “Kichik va xususiy tadbirkorlikni mikrokreditlash tizimini yanada
kengaytirish va soddalashtirish chora tadbirlari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining 2017 yil 13 fevraldagi Qarori.
9.“Kichik tadbirkorlik subyektlarini moliyaviy qo‘llab-quvvatlash
mexanizmini takomillashtirishga doir chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining farmoni, 2003- yil, 23- dekabr.
10. “Kichik tadbirkorlikni rivojlantirish kafolat jamg‘armasi faoliyatini
tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasining 2017-yil 17-apreldagi Qarori.
11. “Tadbirkorlik subyektlari va keng aholi qatlamiga mikrokreditlar ajratish
tizimini yanada soddalashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining 2017 yil 17 martdagi PQ-2844 Qarori.
12. Islom taraqqiyot banki ishtirokida «Kichik va o‘rta korxonalarning
iqtisodiy barqarorligini mustahkamlash» loyihasini amalga oshirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori,
30.12.2024 yildagi 903-son
