133
JINOYAT PROTSESSIDA MAJBURLOV CHORALARINING AHAMIYATI
Agoyev Shukrullo Safarboyevich
O'zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi
“Tergov faoliyati” kafedrasi o'qituvchisi
Abduqunduzov Otabek G‘ayrat o‘g‘li
O’zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi
3-bosqich 327-guruh kursanti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15720957
Annotatsiya:
Mazkur maqola jinoyat protsessida majburlov choralarining ahamiyatini
tahlil qilishga bag‘ishlangan. Jinoyat protsessining asosiy maqsadlaridan biri jinoyatchilikni
oldini olish va adolatli sudlovni ta'minlashdir. Majburlov choralarining (masalan, hibsga olish,
garovga qo‘yish, ma’muriy jazolar va hokazo) qo‘llanilishi, shuningdek, jinoyat ishi doirasidagi
harakatlarning o‘z vaqtida va qonuniy ravishda amalga oshirilishini nazorat qilishda muhim
ahamiyatga ega. Maqolada majburlov choralarining jinoyatchilikni nazorat qilishdagi o‘rni,
ularning sud jarayoniga ta'siri va sudning majburlov choralari bo‘yicha qarorlar qabul
qilishda qanday o‘zgarishlar yuz berayotgani ko‘rib chiqiladi. Ushbu tadqiqotda, shuningdek,
majburlov choralarining huquqiy asoslari va amaldagi qonunchilikka ta’siri tahlil qilinadi,
hamda sudlarning majburlov choralarini qo‘llashda yuzaga keladigan muammolar va ularni
hal etish yo‘llari taklif qilinadi. Maqola jinoyat protsessida majburlov choralarining adolatga
erishish, jinoyatchilikni kamaytirish va huquqni muhofaza qilish tizimi samaradorligini
oshirishdagi ahamiyatini chuqur o‘rganadi.
Kalit so‘zlar
Jinoyat protsessi, majburlov choralar, garovga qo‘yish, sud jarayoni, huquqiy nazorat,
qonunchilik, sud qarorlari, adolatli sudlov, protsessual huquqlar, huquqni himoya qilish,
majburlovni ta’siri, sud qarorining bajarilishi, advokat huquqlari, huquqiy himoya.
Jinoyat protsessida majburlov choralarining ahamiyati, huquqiy tizimda fuqarolarning
erkinliklarini himoya qilish va adolatni ta'minlashda muhim rol o'ynaydi. Majburlov chorasi
— bu tergov, sud yoki boshqa huquqiy organlar tomonidan jinoyat ishlarini olib borishda,
shuningdek, ayblanuvchilarni ishdan bo'shatish yoki jazolashda qo'llaniladigan majburiy
tadbirlar to'plamidir. Ular jinoiy faoliyatni to'xtatish, qonunlarni hurmat qilishni ta'minlash va
jinoyatchilikni kamaytirish maqsadida ishlab chiqilgan.
Majburlov choralarining asosiy vazifasi – shaxsiy erkinlikni cheklash va himoya qilish
o'rtasidagi nozik muvozanatni saqlashdir. Mazkur choralar sud tizimi va jinoyat protsessining
samarali ishlashini ta'minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Biroq, bu choralar faqat qonun
doirasida, muayyan cheklovlar va mezonlarga rioya qilgan holda qo'llanilishi kerak, aks holda
ular inson huquqlarining buzilishiga olib kelishi mumkin. Shuning uchun, majburlov
choralarining qonuniyligi, adolatli va insonparvarlik tamoyillariga mosligi har bir huquqiy
tizimning samarali ishlashini ta'minlashning asosi hisoblanadi.
Ushbu maqolada, jinoyat protsessida majburlov choralarining ahamiyati, ularning turli
shakllari va qo'llanishdagi huquqiy me'yorlari, shuningdek, ularning adolat va inson huquqlari
bilan bog'liq masalalari muhokama qilinadi.
Jinoyat protsessida majburlov choralarining qo‘llanishi faqat qonuniy asoslar mavjud
bo‘lganda va aniq belgilangan tartibda amalga oshirilishi kerak. Bu choralar, ilgari
ko‘rsatilganidek, jinoyat protsessining samarali ishlashini ta'minlash, jinoyatchilikni oldini
134
olish va jinoyat ishlari bo‘yicha hal qilinishi zarur bo‘lgan holatlarni to‘g‘ri va adolatli hal
qilishga qaratilgan. Protsessual majburlov choralarining qo‘llanilishi uchun asoslar, ular
huquqiy mezonlarga javob berishi va shaxslarning huquq va erkinliklarini cheklamasdan
amalga oshirilishi lozim.
Jinoyat protsessida majburlov choralarini qo‘llash uchun bir qator shartlar mavjud. Agar
jinoyat protsessi ishtirokchisi tergov yoki sud harakatlariga to‘sqinlik qilayotgan, o‘zining
yuklatilgan majburiyatlarini bajarmayotgan yoki kelgusi jinoiy faoliyatining oldini olish zarur
bo‘lsa, protsessual majburlov chorasi qo‘llaniladi. Bunday hollarda, surishtiruvchi, tergovchi,
prokuror va sud ma'lum qonuniy mezonlar asosida bu choralarni amalga oshirishga haqli
hisoblanadi.
Majburlov choralarini qo‘llashda, shuningdek, gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchining
jinoiy faoliyatining oldini olish yoki hukm ijrosini ta'minlash zarurati inobatga olinadi.
Protsessual majburlov choralarining qo‘llanilishi uchun qonunda belgilangan hollarda va
tartibda qat'iy cheklovlar mavjud bo‘lib, bu qonunchilikdagi asosiy tamoyillarni buzmaslik
kerak.
Protsessual majburlov choralarining qo‘llanilishi faqat qonunda belgilangan hollarda va
asoslarga tayangan holda amalga oshirilishi kerak. Shaxslarning huquqlari va erkinliklari,
ayniqsa, hech qanday asosli sabablar bilan cheklanmasligi zarur. Agar majburlov choralariga
asos bo‘lgan holatlar qonun doirasida bo‘lmasa, ularning qo‘llanishi noqonuniy hisoblanadi.
Bu holatlarning boshqacha bo‘lishi, jinoyat ishi bo‘yicha ayblovning qo‘zg‘atilganligini va
bu ishga aloqador shaxslarning majburlov choralariga jalb etilganligini tasdiqlovchi hujjatlar
orqali amalga oshiriladi. Bu orqali barcha protsessual harakatlarning qonuniy va asosliligi
ta'minlanadi.
Protsessual majburlov choralari qo‘llanilayotgan shaxslarning asosiy huquqlari
saqlanishi kerak. Ushlab turilgan yoki qamoqda saqlanayotgan shaxslarning huquqlari,
jumladan, himoyachisi bilan uchrashish, shikoyat va iltimosnoma yozish kabi huquqlar to‘liq
himoya qilinishi kerak. Biroq, ular saqlanadigan joylardagi tartibga oid cheklovlar mavjud
bo‘lishi mumkin. Bu tartiblar ham qonuniy va adolatli bo‘lishi lozim
1
.
Ushlab turish, qamoqqa olish yoki tibbiy muassasaga joylashtirish kabi protsessual
majburlov choralari qo‘llanganida, shaxsning oila a'zolariga yoki yaqin qarindoshlariga bu
haqda darhol xabar berilishi shart. Bu shaxsning huquqlarini himoya qilish va uning holati
haqida oila yoki yaqinlarining xabardor bo‘lishini ta'minlash maqsadida amalga oshiriladi.
Bunda, agar shaxs boshqa davlatning fuqarosi bo‘lsa, O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar
vazirligiga ham xabar berish majburiyati mavjud
2
.
Ushbu choralar, shuningdek, himoya huquqlari va shaxsiy erkinliklarni cheklovchi
tadbirlar bo‘lgani uchun, majburlov chorasi qo‘llangan shaxsning barcha muhtojliklarini
hisobga olish va unga adolatli munosabatda bo‘lish zarur.
1
Sh.Sh.Suyunov. Kompyuter texnika vositalari orqali sodir etilgan firibgarlik jinoyati turlari. “Zamonaviy dunyoda
pedagogika va psixologiya” nomli Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi. 9.06.2023 yil
2
Sh.Sh.Suyunov. Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilishdan
iborat jinoyatlarni kvalifikatsiya qilishning muhim jihatlari. “Talqin va tadqiqotlar” Respublika ilmiy-uslubiy jurnali 10soni.
01.10.2022 yil B. 105-109.
135
Majburlov chorasi qo‘llanilgan shaxsning qarovsiz qolgan farzandlari yoki boshqa
yordamga muhtoj qarindoshlariga yordam ko‘rsatish va ularning mol-mulkini himoya qilish
lozim. Bu chora-tergov, surishtiruvchi yoki sud tomonidan amalga oshirilishi, vaqti-vaqti bilan
ko‘rib chiqilishi kerak. Shaxsning mol-mulki yoki farzandlari qo‘riqlanishi lozim bo‘lganda,
protsessual majburlov choralari qo‘llangan shaxsning huquqiy holati va uning
qarindoshlarining ehtiyojlari inobatga olinadi
3
.
Prokuror tomonidan berilgan protsessual majburlov choralarini qo‘llash bo‘yicha
ko‘rsatmalar surishtiruvchi va tergovchilar uchun majburiy hisoblanadi. Bunda, agar
ko‘rsatmalar bo‘yicha e'tirozlar yuzaga kelsa, yuqori turuvchi prokurorga murojaat qilish
mumkin. Bu ko‘rsatmalarni bajarish huquqiy me'yorlarga amal qilish va adolatli tergovni
ta'minlash uchun zarur
4
.
Jinoyat protsessida majburlov choralarining qo‘llanilishi huquqiy tizimda inson
huquqlarining himoyasini ta'minlashda va adolatli sudlovni amalga oshirishda muhim o‘rin
tutadi. Ushbu choralar, ayniqsa, tergov, sud yoki surishtiruv jarayonlarida shaxslarni o‘z
majburiyatlarini bajarmaslik yoki jinoiy faoliyatni davom ettirishga urinishlaridan himoya
qilish maqsadida qo‘llaniladi. Majburlov choralarining asosi qonuniy va adolatli bo‘lishi kerak,
chunki bu choralar shaxslarning erkinliklari va huquqlarini cheklashga olib kelishi mumkin
5
.
Majburlov choralarining asosiy vazifalaridan biri — jinoiy faoliyatni oldini olish va
jinoyatchilikni kamaytirishdir. Biroq, ushbu choralarni qo‘llashda huquqiy normalar va inson
huquqlarining asosiy prinsiplariga, xususan, mas'uliyatni oqlash, shaxsiy erkinlikka rioya
qilish va nohaqlikni oldini olish tamoyillariga qat'iy amal qilinishi zarur. Shu bois, majburlov
choralarini amalga oshirishda qonuniy asoslar va mezonlar qat'iyan ko‘rib chiqilishi kerak.
Aks holda, bunday choralar nafaqat samarali bo‘lmasligi, balki jinoyatni sodir etgan shaxslarni
himoya qilishga qaratilgan va kuchli huquqiy himoya tizimini buzishga olib kelishi mumkin
6
.
Protsessual majburlov choralari faqat jinoyat protsessining o‘ziga xos xususiyatlarini
hisobga olib, adolatli va muvozanatli qo‘llanilishi lozim. Qonunda belgilangan holatlar va
tartibga muvofiq amalga oshirilgan har qanday majburlov choralari, o‘z o‘rnida, jinoiy
protsessning yuqori samaradorligini ta'minlashga yordam beradi. Shu bilan birga, bu choralar
insonning asosiy huquqlarini cheklashga olib kelishi sababli, ular faqat eng zarur bo‘lgan va
qonunda belgilangan tartibda qo‘llanilishi kerak. Majburlov choralarining har bir holatiga
alohida e'tibor qaratish va ularning ta'sirini batafsil tahlil qilish, protsessual harakatlarning
shaxsning huquq va erkinliklariga ta'sirini to‘g‘ri baholashga imkon yaratadi
7
.
Shuningdek, protsessual majburlov choralari qo‘llanilayotgan shaxslarning mol-mulki va
qarovsiz farzandlari, oilaviy a'zolari yoki boshqa shaxslarining ehtiyojlari inobatga olinishi
3
Suyunov Sh. Giyohvandlik vositalarini, ularning analoglarini yoki psixotrop moddalarni sotish maqsadisiz noqonuniy
ishlab chiqarish, olish, saqlash jinoyati tushunchasi // Jamiyat va innovatsiya. – 2025. – V. 6. – No 1/S. – B. 267-277.
4
B.B.Murodov. Jinoyat-protsessual qonun normalarini erkinlashtirish yo‘llari // Oliy yuridik o‘quv yurtlarida inson
huquqlari muhofazasini ta’minlovchi fanlarning o‘qitishning zamonaviy muammolari. Toshkent. O‘zbekiston Milliy
universiteti huquqshunoslik fakulteti 2009. B. 66-69.
5
Murodov, B. “Jinoyat ishini javobgarlikka tortish uchun da’vo muddati o‘tganligi munosabati bilan tugatish asoslarini
takomillashtirish”. O‘zbekiston qonun hujjatlari sharhi 3 (2016): 47-50.
6
A.T.Ashirboev. Ayblanuvchining ishtirokini ta’minlash imkoni bo‘lmagan taqdirda dastlabki tergovni to‘xtatish:
Nazariya va amaliyot. O‘zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi Qoraqalpog‘iston bo‘limining Axborotnomasi №
1 (2024).– 2024. 95-98 b.
7
Ш.С.Агоев., Ташев У. Экспертиза фаолиятининг арманистон республикаси жиноят-протсессуал
қонунчилигидаги ҳуқуқий асослари //Развитие и инновации в науке. – 2024. – Т. 3. – №. 6. – С. 48-56.
136
zarur. Bu, majburlov choralarining samarali va adolatli qo‘llanilishini ta'minlash bilan birga,
shaxslarning ijtimoiy, iqtisodiy va psixologik holatlarini ham hisobga olishni taqozo etadi.
Agar bu choralar faqat jinoyat protsessining natijalarini hisobga olgan holda qo‘llanilsa, ular
samarasiz va nohaq bo‘lishi mumkin. Aksincha, ular shaxslarning ijtimoiy adolatini saqlab,
jinoiy javobgarlikni adolatli tarzda taqsimlashga yordam beradi
8
.
Prokurorlarning va sudning protsessual majburlov choralari bo‘yicha qarorlar qabul
qilishdagi roli ham katta. Prokuror tomonidan berilgan ko‘rsatmalar va sudning chiqaradigan
ajrimlari majburlov choralarining to‘g‘ri va qonuniy qo‘llanilishi uchun muhimdir. Bunda
prokurorning ko‘rsatmalariga qat'iy rioya qilinishi va shaxsning himoya huquqlarining
buzilmasligi zarur. Prokurorning har qanday qarori, yuqori turuvchi prokuror yoki sud
tomonidan tekshirilishi, tizimning yanada shaffof va ishonchli ishlashini ta'minlaydi
9
.
Xulosa qilib aytganda, jinoyat protsessida majburlov choralarining ahamiyati faqat jinoiy
faoliyatni to‘xtatishda emas, balki huquqiy tizimning qonuniyligini ta'minlashda ham katta.
Ularning qo‘llanilishi jarayonida shaxslarning huquq va erkinliklarini cheklashga oid qonuniy
asoslarning mavjudligi, huquqiy me'yorlarga to‘g‘ri amal qilinishini ta'minlash kerak. Boshqa
tomondan, majburlov choralarining samarasiz yoki noqonuniy qo‘llanilishi nafaqat shaxsning
huquqlarini cheklashga, balki jamiyatdagi adolatga va qonun ustuvorligiga putur yetkazishi
mumkin. Shuning uchun, har bir protsessual majburlov chorasi qat'iyan qonuniy asosda,
shaffof va adolatli tarzda amalga oshirilishi lozim
10
.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси.
2.
Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг 25.01.2020 йилдаги
Олий Мажлисга Мурожаатномаси. // [Електрон манба].
3.
Ўзбекистон юридик энциклопедияси. –Т., 2009. – Б. 199.
4.
Ўзбекистон миллий энциклопедияси. Т.4. –Т., 2002. – Б. 47.
5.
Б.Б.Муродов.
Жиноят-протсессуал қонун нормаларини эркинлаштириш йўллари
// Олий юридик ўқув юртларида инсон ҳуқуқлари муҳофазасини таъминловчи
фанларнинг ўқитишнинг замонавий муаммолари. Тошкент. Ўзбекистон Миллий
университети ҳуқуқшунослик факултети 2009. Б. 66-69.
6.
Б.Б.Муродов.
Жиноят-протсессуал муносабатларда ҳимоячининг иштироки //
“Адвокатлик фаолияти: назария ва амалиёт масалалари” мавзусидаги илмий-амалий
конференция материаллари. ЎзР Президенти ҳузуридаги Амалдаги қонун ҳужжатлари
мониторинги институти. – Тошкент, 2010. Б. 171-175.
8
Хушвактова Н.А. Коррупцияга оид жиноятларни фош қилиш ва тергов қилишда жамоатчилик ёрдамидан
фойдаланиш // «Давлат бошқаруви соҳасида коррупциявий хавф-хатарларни бартараф этиш механизмларини
такомиллаштириш масалалари»: республика илмий-амалий конференцияси тўплами – Тошкент давлат юридик
университетининг ихтисослаштирилган филиали, Т: 2022. Б.78-83
9
Н.Қ.Усманалиев. Протсессуал муддатларнинг ҳисоблашда қўлланилувчи меъзонларнинг айрим жиҳатлари
//проблемс анд солутионс оф сcиентифиc анд инновативе ресеарч. – 2024. – Т. 1. – №. 3. – С. 25-30.
10
A.Y.Abdullaev. Transport vositalari harakati yoki ulardan foydalanish xavfsizligi qoidalarini buzish jinoyatining
sabablari va uni sodir etilishiga imkon bergan shart-sharoitlar (Xorazm viloyati misolida). Yevraziyskiy jurnal prava,
finansov i prikladnыx. 2023 g.
137
7.
Б.Б.Муродов.
Хусусий айблов институтини қўллаш самарадорлигини ошириш
йўллари // Хусусий айблов ва ярашув институтларини такомиллаштириш чоралари:
Республика илмий-амалий конференцияси материаллари. Т:Ўзбекистон Республикаси
ИИВ Академияси, 2015й.Б. 34-40.
8.
Б.Б.Муродов.
“Жиноятларни тергов қилиш методикаси” фанидан ўқув дастури. Т.:
Ўзбекистон Республикаси ИИВ Академияси, 2012. Б.24
9.
Ш.Ш.Суюнов.
Гиёҳвандлик воситалари ёки психотроп моддалар билан қонунга
хилоф равишда муомала қилишдан иборат жиноятларни квалификатсия қилишнинг
муҳим жиҳатлари. “Талқин ва тадқиқотлар” Республика илмий-услубий журнали
10сони. 01.10.2022 йил Б. 105-109.
10.
Ш.Ш.Суюнов.
Компютер техника воситалари орқали содир этилган фирибгарлик
жинояти турлари. “Замонавий дунёда педагогика ва психология” номли Республика
илмий-амалий конференцияси. 9.06.2023 йил
11.
Ш.Ш.Суюнов.
Ҳодиса содир бўлган жойни кўздан кечириш тергов харакатининг
жиноят содир этган шахсларни аниқлаш хамда уларнинг айбини исботлашдаги
ахамияти. “Замонавий дунёда педагогика ва психология” номли Республика илмий-
амалий конференцияси.
12.
Ш.Ш.Суюнов.
Гиёҳвандлик воситаларини, уларнинг аналогларини ёки психотроп
моддаларини сотиш мақсадисиз ноқонуний ишлаб чиқариш, олиш, сақлаш, жинояти
тушунчаси // Жамият ва инновация. – 2025. – В. 6. – Но 1/С. – Б. 267-277.
13.
А.Т.Аширбоев.
Айбланувчининг қаерда эканлиги номаълум бўлган ҳолларда
жиноят ишини тўхтатишнинг назарий ва амалий жиҳатлари. Жамият ва инновациялар
№ 1 (2024).– 2024. – 314-320 б.
14.
А.Т.Аширбоев.
Жиноят
ишини
тўхтатиш
тушунчаси
ва
аҳамияти.
Эксмерткриминалистик фаолият: истиқболлар ва инновациялар мавзусидаги халқаро
конференция материллари тўплами. Т., Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар
вазирлиги Академияси, 2023. – Б. 381-388.
15.
А.Т.Аширбоев.
Айбланувчининг иштирокини таъминлаш имкони бўлмаган
тақдирда дастлабки терговни тўхтатиш: Назария ва амалиёт. Ўзбекистон Республикаси
Фанлар Академияси Қорақалпоғистон бўлимининг Ахборотномаси № 1 (2024).– 2024.
95-98 б.
16.
А.Т.Аширбоев
. Cуриштирув ва дастлабки терговни тўхтатиш институти: халқаро
тажриба
ва
ўзбекистон
қонунчилигини
такомиллаштириш
истиқболлари
//Общественные науки в современном мире: теоретические и практические
исследования. – 2024. – Т. 3. – №. 14. – С. 37-42.
17.
Н.Қ.Усманалиев.
“Оқилона муддат” тамоийилини жорий этиш назарий ва амалий
жиҳатлари //Наука и инновации в системе образования. – 2025. – Т. 4. – №. 3. – С. 44-50.
18.
Н.Қ.Усманалиев.
Жиноят ишини юритишни тўхтатиш ва тиклаш муддатлари
билан боғлиқ айрим мулоҳазалар //Теоретические аспекты становления
педагогических наук. – 2025. – Т. 4. – №. 6. – С. 40-47.
19.
Н.Қ.Усманалиев.
Протсессуал
муддатларнинг
ҳисоблашда
қўлланилувчи
меъзонларнинг айрим жиҳатлари //проблемс анд солутионс оф сcиентифиc анд
инновативе ресеарч. – 2024. – Т. 1. – №. 3. – С. 25-30.
20.
Н.Қ.Усманалиев. Байназов Ж
. Ўғирлик жинояти бўйича ҳодиса содир бўлган жойни
138
кўздан кечириш тергов ҳаракатининг янги усуллари //Наука и инновации в системе
образования. – 2024. – Т. 3. – №. 8. – С. 69-74.
21.
Ш.С.Агоев., Шакирова С
. Қийнаш жиноятини тергов қилиш: назария ва амалиёт
//Развитие и инновации в науке. –2024. – Т. 3. – №. 6. – С. 75-81.
22.
Ш.С.Агоев., Абдухамидов А
. Гувохлантириш тергов харакатини ўтказишнинг
ахамияти //Общественные науки в современном мире: теоретические и практические
исследования. – 2024. – Т. 3. – №. 7. – С. 49-51.
23.
Ш.С.Агоев., Асатуллаев Д
. Ахборот технологиялари соҳасидаги ўғирлик
жиноятларни тергов қилишнинг ўзига хос хусусиятлари //Общественные науки в
современном мире: теоретические и практические исследования. – 2024. – Т. 3. – №. 7. –
С. 31-35.
24.
Ш.С.Агоев., Ташев У
. Экспертиза фаолиятининг арманистон республикаси жиноят-
протсессуал қонунчилигидаги ҳуқуқий асослари //Развитие и инновации в науке. –
2024. – Т. 3. – №. 6. – С. 48-56.
25.
Хушвактова Н.А
. Факторы, препятствующие эффективному использо-ванию
общественного участия в досудебном производстве / Н.А. Хушвактова //
Теоретические аспекты юриспруденции и вопросы правоприменения: сб. ст. по
материалам LXV Международной научно-практической конференции «Теорети¬ческие
аспекты юриспруденции и вопросы правоприменения». – № 11(65). – Москва, Изд.
«Интернаука», 2022. DOI:10.32743/25419889.2022.11.65.346588
26.
Хушвактова Н.А
. Коррупцияга оид жиноятларни фош қилиш ва тергов қилишда
жамоатчилик ёрдамидан фойдаланиш // «Давлат бошқаруви соҳасида коррупциявий
хавф-хатарларни бартараф этиш механизмларини такомиллаштириш масалалари»:
республика илмий-амалий конференцияси тўплами – Тошкент давлат юридик
университетининг ихтисослаштирилган филиали, Т: 2022. Б.78-83
