30
TIMUSINING MORFOLOGIK O‘ZGARISHLARINI MUDDATIDAN OLDIN O‘LIK
TUG‘ILGAN CHAQALOQLARDAGI KO‘RSATKICHLARI
Yuldashev Z.N.
Andijon davlat tiibiyot instituti, Andijon shahar
Mahkamov N.J.
Andijon davlat tibbiyot instituti, Andijon shahar
t,f,d, dotsent nosirzonmahkamov5@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.14264021
Annotatsiya:
Muddatidan oldin o‘lik tug‘ilgan chaqaloqlar o‘lim ko‘rsatkichi bo‘yicha,
22-27, 28-32, 33-38 haftalik davrida hali to‘liq shakllanmagan timus va buyrak usti bezi bilan
o‘zaro integratsiyalangan funksional bog‘liqligini buzilishi bilan davom etadi. Antenatal
davrda homila ichi infeksiyasidan nobud bo‘lganlar barcha chaqaloqlarni 78,2 % ni tashkil
etib, tadqiqotimizni asosini tashkil etadi. Bu o‘zgarishlarning asosiy morfologik susbtrati
sifatida, timus po‘stloq qavati retikuloepitelial hujayralarining hajman kichikligi, desmasoma-
larining kalta va yo‘g‘on ko‘rinishda bo‘lishi, desmasomalar oralig‘ini o‘zaro tutashtiruvchi
siyrak tolali tuzilmalarning aynan, po‘stloq qavat perivaskulyar sohalarda ko‘p bo‘lishi,
gematogistiogen to‘siqni xam funksional majruh holatga kelganligi aniqlandi.
Kalit so‘zlar:
timus, morfologiya, involyusiya, immunodefitsit, nekroz.
Muammoning dolzarbligi:
Dunyoda yangi tug‘ilgan chaqaloqlar yoki perinatal
patologiyalarda har 1000 ta tug‘ruqni 1-4% ni tashkil etib, bachadon ichi infeksiyasi tufayli
homilani muddatiga yetmasdan o‘lik tug‘ilishi tushuniladi. Rivojlangan davlatlardan AQSh va
Yevropada ushbu ko‘rsatkich 1000 ta tug‘ruqqa o‘rtacha 4-5 tani tashkil etadi. Eng yuqori
ko‘rsatkich bo‘yicha dunyo beshtaligida, Turkmaniston 45 ta, Tojikiston 33 ta, Azerbayjon 21
ta, Qirg‘iziston 17 ta va O‘zbekistonda xar 1000 ta tug‘ruqqa 16 ta holatni tashkil etadi. Bu
esa, homila ichi rivojlanishida ekstragenital kasalliklarni to‘liq skrining qilish yoki
homiladorlik davrida qilinishi kerak bo‘lgan tekshiruvlarni to‘liq amalga oshirilmaganligini
ko‘rsatadi. Perinatal patologiyalarda antenatal o‘lim asosan, infeksion va noinfeksion
etiologiyali jarayonlar bilan birgalikda rivojlanib, homilani yetilmaganligi, asfiksiyalar,
tug‘ruq travmalari, pnevmopatiyalar, miyada perinatal qon aylanishining buzilishi, yangi
tug‘ilgan chaqaloqlarning gemorragik kasalligi ko‘rinishida namoyon bo‘ladi.
Tadqiqot maqsadi:
chaqaloqlar antenatal o‘limida timus to‘qimasidagi patomorfologik
xos jihatlarini o‘rganishdan iborat.
Material va usullar:
Antenatal davrda o‘lik tug‘ilgan chaqaloqlar timus to‘qimasini
morfologik usullaridan foydalanilgan.
Natija va muhokama:
Me’yordagi ushbu muddat bilan taqqoslaganda, timus
bo‘lakchalari devorining tekis traektoriyali ko‘rinishda bo‘lishini inobatga olganda, aynan
o‘rganilayotgan guruhda, bo‘lakchalar devoridagi siyrak tolali biriktiruvchi to‘qimalarni
keskin qalinlashganligi, dag‘al ko‘rinishdagi septalarning shakllanishi, makrofaglarni
perivaskulyar sohalarda ko‘p miqdorda, sitoplazmasida 200x kattalikda 7-12ta apoptozga
uchragan limfotsitlarni uchrashi, retikulo-epitelial hujayralarni uchburchak va yulduzsimon
ko‘rinishini uzunchoq tolasimon ko‘rinishga kelganligi, oraliqda bo‘shagan yalang‘och
sohalarni bo‘lishi, limfotsitlarni keskin kamayganligini anglatadi. Aksariyat bo‘lakchalarda
kollaps, makrofagalar atrofida limfotsitlarni ko‘p uchrashi, fagotsitoz o‘choqlarini ko‘p
31
bo‘lishi, timik gormonlar ishlab chiqaruvchi hujayralarni keskin kamayishi aniqlandi. Bu
o‘zgarishlar vaqt mobaynida, jarayonda timusni aksidental transformatsiyaga
uchrayotganligini turli bosqichlarda ekanligini ko‘rsatadi. Po‘stloq qavatdagi postkapilyar
venulalarda keskin to‘laqonlik, tarkibidagi eritrotsitlarni sladjlanishi, perivaskulyar
sohalardagi shishlar, retikuloepitelial hujayralarni o‘siqlari kalta yo‘g‘onlashagan ko‘rinishda
bo‘lib, distrofik o‘zgargan. Enaga hujayralarni o‘choqli to‘planishi, atrofida yalang‘ochlangan
sohalarni bo‘lishi, mayda limfoblastlarni kam bo‘lishi aniqlandi. Ayrisimon bezlarning barcha
intramural to‘qimasiga xos bo‘lgan hujayralarini morfologik jihatdan, shaklan o‘zgarishi,
asosan tolali tuzimalar hisobiga timus parenximasini tashkil etuvchi limfotsitlarni kamayishi,
oraliqda plazmatik bo‘kkan tolali tuzilmalar bo‘ylab makrofaglarni bo‘lishi, indutsirlangan
apoptoz jarayonini kuchayganligi, morfofunksional maydonlarni keskin kamayganligi bilan
namoyon bo‘lganligini anglatadi. Dendritik hujayralarni kam sonli bo‘lishi, gematogen kelgan
T limfotsitlarni gistomoslik antigenlarini to‘liq anglab olmasligi va apoptozga uchrash tezligi
oshganligini anglatadi.
References:
1.
Билошапка В. А. и др. Современные аспекты патоморфологии врожденной
цитомегаловирусной инфекции у детей первого года жизни (случай из практики)
//Медико-социальные проблемы семьи. – 2021. – Т. 26. – №. 2. – С. 99-104.
2.
Бородин, Ю.И. Периферические лимфоидные структуры: образование и функция /
Ю.И. Бородин, О.В. Горчакова, В.Н. Горчаков // Морфология.– 2016. – Т. 150, № 4.– С.90–
96.
3.
Бочарова О.А., Карпова Р.В., Бочаров Е.В., Вершинская А.А., др. β2 -интегрины LFA-
1, MAC-1 - мишень для усиления иммунитета против опухоли.// Российский
биотерапевтический журнал. 2020;19(1):53–8.
4.
Босин В.Ю., Вербицкая А.И., Соломин Ю.А. Сравнительная оценка данных
ультразвукового и секционного исследования вилочковой железыу детей
//Ультразвуковая диагностика в акушерстве, гинекологии и педиатрии. № 3.С. 40-47.
5.
Бубнова Н. В. и др. Изменение клеточного состава тимуса крыс через 90 дней
после введения уретана на фоне приема селена //Журнал анатомии и гистопатологии.
– 2024. – Т. 13. – №. 1. – С. 19-27.
6.
Вербицкая А.И., Солохин Ю.А., Назарова Н.Ф. Особенности эхографии вилочковой
железы у детей в различные возрастные периоды //Ультразвуковая и функциональная
диагностика. 2001. № 3. С. 34-39.
7.
Волков В.Г., Кастор М.В. Современные взгляды на проблему классификatsiи и
определения причин мертворождения // Российский вестник акушера-гинеколога.
2020. Т. 20. № 3. С. 29−3.
8.
Галеева Э.Н. Характерные особенности становлений топографии ряда органов
иммунной системы человека в раннем плодном периоде онтогенеза // Вестник новых
медицинских технологий, 2011. Т. 18№ 2. С. 489-492.
9.
Галеева Э. Н. Морфологическая характеристика функциональных зон тимуса
человека в промежуточном плодном периоде онтогенеза //Оренбургский
медицинский вестник. – 2015. – Т. 3. – №. 2 (10). – С. 15-19.
