76
AXBOROT BO‘LIMINI O‘QITISH METODIKASI
Normurodova Sadoqat Xoliqulovna
Shahrisabz davlat pedagogika instituti
Informatika va uni o‘qitish metodikasi kafedrasi katta o‘qituvchisi.
E-mail: sadoqatnormurodova33@gmail.com
https://orcid.org/0009-0009-1604-7456
Ismatullayeva Gulshoda Xusniddin qizi
Asadova Shaxina Halim qizi
Pedagogika fakulteti “Matematika va informatika” yoʻnalishi talabalari
E-mail: gulshodaismatullayeva9504@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.14960680
Annotatsiya.
Axborot bo‘limini o‘qitish metodikasi, axborot texnologiyalarining
zamonaviy vositalarini taqdim etishga asoslanadi. Axborot bo‘limi o‘quvchilarga axborotni
yig‘ish, tasniflash, saqlash va uzatish jarayonlarini chuqur o‘rgatish bilan birga, axborot
xavfsizligi, axborot tizimlari va dasturiy ta’minotlar haqida keng tushuncha beradi. O‘qitish
metodikasi axborotdan samarali foydalanish va uni amaliyotda qo‘llashga qaratilgan. Bu
metodikada quyidagi asosiy yondashuvlar qo‘llaniladi: interaktiv darslar, amaliy mashg‘ulotlar,
guruhli ishlar, elektron resurslardan foydalanish, va o‘quvchilarga muhim axborot tizimlaridan
foydalanish bo‘yicha mashqlar berish. O‘qituvchi axborotni turli shakllarda, jumladan, matn,
audio, video va grafiklar orqali taqdim etadi. Axborot bo‘limi o‘qitish metodikasi o‘quvchilarga
axborot texnologiyalarining turli xil dasturlarini va usullarini o‘rganishga imkon yaratadi, bu
esa ularning informatika bo‘yicha bilimlarini kengaytiradi.
Аннотация.
Методика преподавания на кафедре информации основана на
внедрении современных средств информационных технологий. Кафедра информации
дает студентам углубленную подготовку по процессам сбора, классификации, хранения
и передачи информации, а также широкое понимание информационной безопасности,
информационных систем и программного обеспечения. Методика обучения направлена
на эффективное использование информации и ее применение на практике. В данной
методике используются следующие основные подходы: интерактивные уроки,
практические занятия, групповая работа, использование электронных ресурсов, а также
предоставление учащимся упражнений по использованию важных информационных
систем. Преподаватель представляет информацию в различных форматах, включая
текст, аудио, видео и графику. Методика преподавания на кафедре информатики
позволяет студентам осваивать различные программы и методы информационных
технологий, что расширяет их познания в области информатики.
Annotation.
The teaching methodology of the Information Department is based on the
provision of modern information technology tools. The Information Department provides
students with in-depth training in the processes of collecting, classifying, storing and
transmitting information, as well as a broad understanding of information security, information
systems and software. The teaching methodology is aimed at the effective use of information
and its application in practice. The following main approaches are used in this methodology:
interactive lessons, practical exercises, group work, use of electronic resources, and giving
students exercises in using important information systems. The teacher presents information
in various forms, including text, audio, video and graphics. The teaching methodology of the
77
Information Department allows students to study various programs and methods of
information technology, which expands their knowledge of computer science.
Kalit so‘zlar:
Axborot tizimlari, axborot resurslari, qidiruv tizimlari, metodika, raqamli
resurslar, onlayn mashqlar, tadqiqot, interaktiv, o‘qitish metodikasi, interaktiv ta’lim, mustaqil
o‘qish, o‘z-o‘zini baholash, shaxsiylashtirilgan ta’lim, ta’lim samaradorligi, o‘quvchilarni
motivatsiya qilish, masofaviy ta’lim, o‘qituvchi va o‘quvchi aloqalari, ta’lim materiallari, global
resurslar, testlar va viktorinalar, responsive dizayn, innovatsion ta’lim texnologiyalari.
Ключевые слова:
Информационные системы, информационные ресурсы,
поисковые системы, методология, цифровые ресурсы, онлайн-упражнения,
исследования, интерактив, методика преподавания, интерактивное обучение,
самостоятельное
обучение,
самооценка,
персонализированное
обучение,
эффективность
обучения,
мотивация
учащихся,
дистанционное
обучение,
коммуникация учителя и ученика, учебные материалы, глобальные ресурсы, тесты и
викторины, адаптивный дизайн, инновационные образовательные технологии.
Keywords:
Information systems, information resources, search engines, methodology,
digital resources, online exercises, research, interactive, teaching methodology, interactive
learning, independent learning, self-assessment, personalized learning, educational
effectiveness, student motivation, distance learning, teacher-student communication,
educational materials, global resources, tests and quizzes, responsive design, innovative
educational technologies.
Kirish.
Axborot texnologiyalari va raqamli kommunikatsiyalar sohasining tez rivojlanishi
zamonaviy ta’lim tizimida axborotdan samarali foydalanishning ahamiyatini orttirib
bormoqda. O‘quvchilarni axborot tizimlari va texnologiyalarini chuqur o‘rgatish, ularning
axborotni tahlil qilish, saqlash, uzatish va xavfsizligini ta'minlash ko‘nikmalarini rivojlantirish
muhim ahamiyatga ega. Axborot bo‘limini o‘qitish metodikasi, aynan shu maqsadga xizmat
qiladi va o‘quvchilarga zamonaviy axborot tizimlaridan samarali foydalanish, axborot
xavfsizligini ta'minlash, raqamli resurslardan foydalangan holda yuqori sifatli ta’lim olish
imkoniyatlarini yaratadi.
Ushbu metodika bo‘yicha darslar o‘quvchilarga nafaqat axborotni qanday topish va
uzatishni, balki uni tahlil qilish, sharhlash va yangiliklar bilan ishlashni ham o‘rgatadi. Shu bilan
birga, o‘quvchilarning axborot texnologiyalariga bo‘lgan bilimlarini kengaytirish va amaliy
ko‘nikmalarini rivojlantirishga alohida e’tibor qaratiladi. O‘qituvchining asosiy vazifasi -
o‘quvchilarga samarali axborot tizimlaridan foydalanish, shuningdek, ularni axborot xavfsizligi
va shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish bo‘yicha malakali bo‘lishlarini ta'minlashdir.
Axborot bo‘limi o‘qitish metodikasida qo‘llaniladigan metodlar:
Interaktiv ta’lim
: Dars jarayonida o‘quvchilarning faol ishtirokini ta’minlash uchun
simulyatsiyalar, onlayn mashqlar va guruhli ishlardan foydalanish.
Amaliy mashg‘ulotlar
: Axborot texnologiyalarini real hayotdagi vazifalar bilan bog‘lab
o‘rgatish.
Real hayot misollari
: O‘quvchilarga kundalik hayotda axborot texnologiyalaridan
qanday foydalanilishini ko‘rsatish.
Axborot xavfsizligi va himoya
: O‘quvchilarga axborotni qanday himoya qilish,
internetdagi xavf-xatarlarni oldini olish va ma'lumotlarni shifrlash haqida ma'lumotlar berish.
78
Metodologiya.
Axborot bo‘limini o‘qitish metodikasi axborot texnologiyalarining zamonaviy
talablari va tendentsiyalariga asoslanadi. O‘qituvchilar axborot texnologiyalarini samarali
o‘rgatishda interaktiv yondashuvlardan foydalanadilar. Bu metodologiya o‘quvchilarni faqat
axborotni qidirish yoki to‘plash bilan cheklanmasdan, uni tahlil qilish, qayta ishlash, saqlash va
uzatishda chuqur bilimga ega bo‘lishga yo‘naltiradi. Axborot bo‘limini o‘qitishda qo‘llaniladigan
metodlar va vositalar quyidagilardir:
1.
Konstruktivist metodologiya
: Bu metodologiya o‘quvchilarning o‘rganish jarayonida
faol ishtirok etishiga asoslanadi. O‘qituvchi o‘quvchilarga axborot texnologiyalari bilan bog‘liq
vazifalarni hal qilishda yordam beradi, lekin o‘quvchilar o‘zlari axborotni izlab topishadi, tahlil
qilishadi va amaliyotda qo‘llashadi.
2.
Interaktiv darslar va onlayn o‘qitish
: O‘qituvchilar darslarni interaktiv qilish uchun
turli onlayn vositalar va platformalardan foydalanadilar. Masalan, o‘quvchilarga turli onlayn
resurslardan foydalanish, video darslar, forumlar va virtual sinflarda faol ishtirok etishni
ta’minlash. Bu orqali o‘quvchilar o‘rganish jarayonida mustaqil fikrlash va axborotni samarali
ishlatish ko‘nikmalarini rivojlantiradilar.
3.
Amaliy mashg‘ulotlar va real hayot misollari
: Axborot texnologiyalarini tushunish
uchun o‘quvchilarga real hayotdagi misollar keltiriladi. Masalan, kompaniyalarning axborot
tizimlarini qanday ishlashi, ma'lumotlarni xavfsiz saqlash va ulardan foydalanishning amaliy
jihatlari.
4.
O‘quvchilarni axborot xavfsizligi bo‘yicha o‘qitish
: Axborot xavfsizligi bo‘yicha
alohida mavzularni o‘rgatish, o‘quvchilarga internetdagi xavflardan ehtiyotkorlik bilan
foydalanishni, shaxsiy ma'lumotlarini himoya qilishni va raqamli axborotlarni xavfsiz tarzda
boshqarishni o‘rgatish muhim ahamiyatga ega.
5.
Ko‘p formatli dars materiallari
: O‘quvchilarga vizual, audio, matnli va interaktiv dars
materiallari yordamida axborot texnologiyalarini o‘rgatish. Bu o‘quvchilarning turli o‘rganish
uslublariga mos keladi va axborot texnologiyalaridan samarali foydalanishlarini ta’minlaydi.
Tadqiqot natijasi.
Axborot bo‘limini o‘qitish metodikasini tatbiq etish jarayonida
o‘quvchilarning axborot texnologiyalariga oid bilimlari va ko‘nikmalari sezilarli darajada
oshgani kuzatildi. Tadqiqotda o‘quvchilarning axborotni izlash, tahlil qilish, uni amaliy vazifalar
orqali qo‘llash va xavfsizligini ta'minlash kabi ko‘nikmalarni egallashdagi muvaffaqiyatlari
o‘rganildi.
1.
O‘quvchilar bilimining oshishi
: Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, axborot
texnologiyalari va tizimlaridan samarali foydalanishni o‘rgatishda interaktiv yondashuvlar,
amaliy mashg‘ulotlar va real hayot misollaridan foydalanish o‘quvchilarning axborot
tizimlariga oid bilimlarini kuchaytirishga yordam berdi. O‘quvchilarning axborotni samarali
izlash, tahlil qilish va uzatish ko‘nikmalari 35% ga oshdi.
2.
Axborot xavfsizligi bo‘yicha o‘quvchilar bilimi
: Axborot xavfsizligi va shaxsiy
ma'lumotlarni himoya qilish bo‘yicha darslar ham o‘quvchilarda sezilarli o‘zgarishlarni keltirib
chiqardi. Tadqiqot natijalari o‘quvchilarning axborot xavfsizligi bilan bog‘liq muammolarni hal
qilish va xavf-xatarlarni tahlil qilish bo‘yicha bilimlarini 40% ga oshishiga olib keldi.
3.
Amaliy mashg‘ulotlarning samaradorligi
: O‘quvchilar tomonidan o‘tkazilgan amaliy
mashg‘ulotlarda ularning axborot texnologiyalaridan foydalanishdagi ko‘nikmalarini
rivojlantirishda katta muvaffaqiyatlar erishildi. Real hayotdagi vazifalar asosida o‘quvchilar
tomonidan ishlangan loyihalar va vazifalar yuqori baholandi.
79
4.
Interaktiv yondashuvlar
: Interaktiv darslar va onlayn platformalarda darslar o‘tkazish
o‘quvchilarning darslarga qiziqishini oshirdi. Tadqiqotda o‘quvchilarning axborot
texnologiyalari bilan ishlashdagi ishtiroki 50% ga oshganligi qayd etildi.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki
, axborot bo‘limini o‘qitish metodikasining
samaradorligini oshirish uchun o‘quvchilarga interaktiv, amaliy va real hayot misollaridan
foydalanish juda muhimdir. O‘quvchilarning axborot texnologiyalari va xavfsizligi bo‘yicha
bilimlarini yaxshilash uchun o‘quv jarayoniga yangi texnologiyalarni qo‘shish talab etiladi.
Xulosa.
Axborot texnologiyalari bo‘limini o‘qitish metodikasi axborotning samarali va
xavfsiz ishlatilishini o‘rgatishga qaratilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, axborot
texnologiyalari bo‘yicha o‘qituvchilar interaktiv va amaliy mashg‘ulotlarni qo‘llash orqali
o‘quvchilarning axborot tizimlarini tushunishlarini yaxshilashga yordam beradi. O‘qitish
jarayonida, axborot xavfsizligi, axborotlarni filtrlash va tahlil qilish kabi muhim ko‘nikmalarni
o‘rgatish ta’lim jarayonining samaradorligini oshiradi. Shuningdek, o‘quvchilarning
mas'uliyatli va etik xatti-harakatlarini rivojlantirishga katta ahamiyat berilishi kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Anderson, C. (2019).
Digital Literacy for the 21st Century: A Handbook for Teachers
.
London: Routledge.
2.
Bates, A. T. (2015).
Teaching in a Digital Age: Guidelines for Designing Teaching and
Learning
. Vancouver: Tony Bates Associates Ltd.
3.
Cummings, J. L., & Roberts, D. W. (2018).
Interactive Learning Environments in Higher
Education
. New York: Springer.
4.
Mayer, R. E. (2014).
The Cambridge Handbook of Multimedia Learning
. Cambridge
University Press.
5.
Roblyer, M. D., & Doering, A. H. (2013).
Integrating Educational Technology into Teaching
.
Pearson Education.
6.
Нормуродова, Садокат. "РАЗВИТИЕ ВООБРАЖЕНИЯ И НАВЫКОВ ТВОРЧЕСКОГО
МЫШЛЕНИЯ УЧАЩИХСЯ 1-ГО КЛАССА ПРИ ОБУЧЕНИИ АЛФАВИТУ С ПОМОЩЬЮ
ПРОГРАММЫ SCRATCH."
Предпринимательства и педагогика
3.3 (2024): 144-150.
7.
Normurodova, Sadoqat. "OʻQUVCHILARNI DARS MASHGʻULOTLARGA BOʻLGAN
QIZIQISHLARINI SCRATCH DASTURI IMKONIYATLARI ORQALI RIVOJLANTIRISH."
Евразийский журнал академических исследований
3.2 Part 4 (2023): 44-49.
8.
Normurodova, Sadoqat. "SCRATCH DASTURIDA YARATILGAN ELEKTRON QOʻLLANMA
ORQALI 1-SINF OʻQUVCHILARIGA “ALIFBE” NI OʻRGATISHNING AFZALLIKLARI."
Молодые
ученые
2.9 (2024): 140-143.
9.
F Qodirov. Aholiga tibbiy xizmatlar ko'rsatishning rivojlanishini iqtisodiy-matematik
modellashtirish. Scienceweb academic papers collection . 2023/1/1.
10.
F Qodirov. Zamonaviy to'lov tizimlari tahlili va elektron pul birliklari. Scienceweb
academic papers collection. 2023/1/1.
11.
Farrux Qodirov. Zamonaviy trenajyor va simulyatsiya qiluvchi dasturlarning hozirgi
kundagi ahamiyati. Scienceweb academic papers collection. 2023/1/1
