ADVOKATURA VA ADVOKATLIK FAOLIYATI PRINSIPLARINI TAKOMILLASHTIRISHDA SUN’IY INTELLEKTDAN FOYDALANISH IMKONIYATLARI

Nodirbek Jalilov

doi:10.71337/inlibrary.uz.zdif.112955

Авторы

Nodirbek Jalilov
Toshkent davlat yuridik universiteti Uzluksiz ta’lim boshqarmasi boshlig‘i o‘rinbosari

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.zdif.112955

Ключевые слова:

Advokatura advokatlik faoliyati raqamli transformatsiya sun’iy intellekt huquqiy hujjatlar avtomatlashtirish huquqiy tahlil mijozlar bilan muloqot maxfiylik axloqiy me’yorlar ma’lumotlar xavfsizligi innovatsiyalar huquqiy xizmatlar samaradorlik adolatli xizmat.

Аннотация

Advokatlik faoliyatini rivojlantirish va uning fundamental prinsiplarini takomillashtirishda raqamli transformatsiya va sun’iy intellekt texnologiyalari muhim imkoniyatlar taqdim etmoqda. Ushbu maqola advokatura sohasida raqamli vositalar va sun’iy intellektdan foydalanishning amaliy va nazariy jihatlarini atroflicha o‘rganadi. Xususan, huquqiy hujjatlarni avtomatlashtirish, mijozlar bilan muloqotni optimallashtirish, huquqiy tahlil va tadqiqot jarayonlarini tezkorlashtirish hamda qaror qabul qilishda sun’iy intellektning yordami tahlil qilinadi. Shu bilan birga, raqamli transformatsiyaning advokatlik faoliyatining axloqiy me’yorlari, maxfiylik va ma’lumotlar xavfsizligiga ta’siri ko‘rib chiqiladi. Maqola advokatura sohasida innovatsion yondashuvlarni joriy etish orqali huquqiy xizmatlarning sifati, samaradorligi va foydalanuvchilar uchun ochiqligini oshirishga qaratilgan istiqbolli yechimlarni muhokama qiladi, shu bilan birga ushbu jarayonda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan huquqiy va axloqiy muammolarni bartaraf etish yo‘llarini ko‘rsatadi.

145

ADVOKATURA VA ADVOKATLIK FAOLIYATI PRINSIPLARINI

TAKOMILLASHTIRISHDA SUN’IY INTELLEKTDAN FOYDALANISH

IMKONIYATLARI

Jalilov Nodirbek Komil o‘g‘li

Toshkent davlat yuridik universiteti

Uzluksiz ta’lim boshqarmasi

boshlig‘i o‘rinbosari

https://doi.org/10.5281/zenodo.15727868

Annotatsiya:

Advokatlik faoliyatini rivojlantirish va uning fundamental prinsiplarini

takomillashtirishda raqamli transformatsiya va sun’iy intellekt texnologiyalari muhim
imkoniyatlar taqdim etmoqda. Ushbu maqola advokatura sohasida raqamli vositalar va sun’iy
intellektdan foydalanishning amaliy va nazariy jihatlarini atroflicha o‘rganadi. Xususan,
huquqiy hujjatlarni avtomatlashtirish, mijozlar bilan muloqotni optimallashtirish, huquqiy
tahlil va tadqiqot jarayonlarini tezkorlashtirish hamda qaror qabul qilishda sun’iy
intellektning yordami tahlil qilinadi. Shu bilan birga, raqamli transformatsiyaning advokatlik
faoliyatining axloqiy me’yorlari, maxfiylik va ma’lumotlar xavfsizligiga ta’siri ko‘rib chiqiladi.
Maqola advokatura sohasida innovatsion yondashuvlarni joriy etish orqali huquqiy
xizmatlarning sifati, samaradorligi va foydalanuvchilar uchun ochiqligini oshirishga qaratilgan
istiqbolli yechimlarni muhokama qiladi, shu bilan birga ushbu jarayonda yuzaga kelishi
mumkin bo‘lgan huquqiy va axloqiy muammolarni bartaraf etish yo‘llarini ko‘rsatadi.

Kalit so‘zlar:

Advokatura, advokatlik faoliyati, raqamli transformatsiya, sun’iy intellekt,

huquqiy hujjatlar, avtomatlashtirish, huquqiy tahlil, mijozlar bilan muloqot, maxfiylik, axloqiy
me’yorlar, ma’lumotlar xavfsizligi, innovatsiyalar, huquqiy xizmatlar, samaradorlik, adolatli
xizmat.

O‘zbekiston advokatura sohasida raqamli transformatsiya va sun’iy intellekt joriy etish

bo‘yicha dastlabki qadamlar tashlamoqda.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 5-avgustdagi “Advokatlik

faoliyatini maxsus elektron tizim orqali litsenziyalash tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash
haqida”

1

gi 432-son qarori bilan advokatlik faoliyatini raqamli litsenziyalash joriy etilgan,

yangi litsenziyalar Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali berila boshlandi.

Advokatura faoliyatidagi ortiqcha sansalorlik, byurokratiya va qog‘ozbozlikni bartaraf

etish, sudlar, huquqni muhofaza qiluvchi organlar va boshqa davlat organlari bilan elektron
hujjat almashinuvini yo‘lga qo‘yish maqsadida 2022-yil 30-mayda O‘zbekiston Prezidentining
“Advokatura faoliyatiga zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy
etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori qabul qilindi. Ushbu qarorga ko‘ra muhim
o‘zgarishlar sifatida quyidagilarni ta’kidlash lozim: advokatlik faoliyati bilan shug‘ullanish
huquqini beruvchi litsenziya berish jarayoni talabgor tomonidan malaka imtihonini
topshirishning amaldagi tartibini saqlab qolgan holda “Litsenziya” axborot tizimi orqali
amalga oshiriladi va rasmiylashtiriladi; advokatlik tuzilmalarini davlat ro‘yxatidan o‘tkazish,
qayta ro‘yxatdan o'tkazish va tugatish faqat “yagona darcha” tamoyili asosida O‘zbekiston
Respublikasi Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali elektron shaklda amalga
oshiriladi; advokatlik faoliyatini boshlashda malaka imtihonini topshirish, advokatlik

1

https://lex.uz/docs/6143599

146

faoliyatiga litsenziya olish va advokatlik byurosini davlat ro‘yxatidan o‘tkazish bo‘yicha
kompleks xizmat ko‘rsatish alohida ta’kidlangan.

Bundan tashqari, fuqarolarga yuridik yordam ko‘rsatish jarayonlarini raqamlashtirish,

advokatura sohasini sudlar va huquqni muhofaza qiluvchi organlar, shuningdek, boshqa
davlat organlari faoliyati bilan integratsiya qilishni nazarda tutuvchi “Yuridik yordam”
axborot tizimining ishga tushirilishi advokatlar uchun qator imkoniyatlar yaratdi. Xususan,
advokatlarning elektron reestri va advokatlarning shaxsiy elektron kabinetini shakllantirish,
advokat maqomini o‘z arizasiga ko‘ra to‘xtatib turish elektron xabarnoma shaklida amalga
oshirilishi belgilandi, advokatlik tuzilmalari tomonidan muayyan ishni yuritish uchun
advokatlarga beriladigan an'anaviy shakldagi order maqomiga teng bo‘lgan maxsus QR-kodga
ega “Elektron advokatlik orderi”ni berish amaliyoti joriy etilmoqda. “Yuridik yordam” axborot
tizimi joriy etilishi munosabati bilan asosiy o‘zgarishlardan biri advokatlarni inson omilisiz
elektron tarzda tasodifiy tanlash orqali davlat hisobidan ishga jalb etish tartibi
belgilanganligidir

2

.

Aytishimiz lozimki, hozirda Qozog‘istonda Kiberhuquq maktabi ochilgan bo‘lib faoliyat

yuritib kelmoqda. CyberLaw School – bu advokatlar, huquqshunoslar va axborot xavfsizligi
bo‘yicha mutaxassislar uchun Internet va ITdan foydalanish bilan bog‘liq ishlarda o‘zlarining
huquqiy malakalarini oshirish imkonini beruvchi intensiv kursdir. Raqamli makonni
rivojlantirishning o‘ziga xos xususiyatlarini inobatga olgan holda kompetensiyalarni
rivojlantirishga, shuningdek, kurs tinglovchilari o‘z kasbiy faoliyatida yangi axborot
texnologiyalari va raqamli platformalardan foydalanishlari mumkin bo‘lgan shunday
treninglarga e’tibor qaratiladi

3

.

O‘zbekiston va xorijiy davlatlarning taqqoslamali tahlili

Me’zonlar

O‘zbekiston

Xorijiy davlatlar (o‘rtacha)

Raqamli

platformalardan

foydalanish

70% advokatlar “Yuridik

yordam” tizimiga integratsiya

qilingan

75-82% advokatlar raqamli

platformalardan foydalanadi (AQSh,

Buyuk Britaniya, Singapur, 2023)

Sun’iy intellek

qo‘llanilishi

5% huquqiy hujjatlar sun’iy

intellekt yordamida tahlil

qilinadi

40-70% advokatlik firmalari sun’iy

intellekdan foydalanadi (Yevropa,

AQSh, Singapur, Yaponiya, 2023)

Masofaviy xizmatlar

10-25% xizmatlar masofaviy

ko‘rsatiladi (Toshkentda 25%,

viloyatlarda 10%)

60-75% xizmatlar masofaviy

ko‘rsatiladi (Buyuk Britaniya,

Yaponiya, Avstraliya, 2023)

Ma’lumotlar

xavfsizligi

Blockchain sinov bosqichida;

GDPR kabi qoidalar yo‘q

80-95% firmalar GDPR yoki shunga

o‘xshash qoidalarga rioya qiladi

(Yevropa, Singapur, 2023)

2

https://www.uzbekistan.org.ua/uz/yangiliklar/7474-advokatura-o-zbekiston-huquq-tizimidagi-eng-muhim-institutga-

aylanmoqda.html

3

https://globalcio.com/news/7043/?sphrase_id=440

147

Me’zonlar

O‘zbekiston

Xorijiy davlatlar (o‘rtacha)

Huquqiy xizmatlar

narxi

Raqamli xizmatlar 15%

arzonroq (2023)

Sun’iy intellek yordamida xizmatlar

narxi 15-30% pasaygan (Singapur,

Hindiston, AQSh, 2023)

Advokatlarning

raqamli savodxonligi

60% advokatlar raqamli

treninglardan o‘tgan (2023)

85-90% advokatlar raqamli

kompetensiyaga ega (AQSh, Yaponiya,

Singapur, 2023)

Yuqoridagilardan kelib chiqib, O‘zbekiston advokatura faoliyati qonunchiligiga aniq

takliflar va tavsiyalar ishlab chiqildi.

Xususan, sun’iy intellektni tartibga soluvchi qonunchilik yuzasidan quydagi takliflar

ishlab chiqildi:

Birinchidan, “Advokatura to‘g‘risida”gi qonunga sun’iy intellekt asosidagi tizimlardan

foydalanishni tartibga soluvchi bo‘lim qo‘shilishi lozim. Singapur tajribasiga asoslanib, sun’iy
intellekt tahlil vositalarining huquqiy mas’uliyati va axloqiy normalari aniq belgililash lozim

4

.

Ikkinchidan, Yaponiya tajribasiga asoslanib, sun’iy intellektdan foydalanishda

ma’lumotlar maxfiyligini ta’minlash bo‘yicha qoidalar joriy etilishi lozim

5

.

Uchinchidan, GDPR modeliga asoslanib, raqamli tizimlardan foydalanishda ma’lumotlar

maxfiyligini himoya qiluvchi maxsus qonun hujjati qabul qilishi zarur

6

.

To‘rtinchidan, “Yuridik yordam” tizimida blockchain texnologiyasi joriy etilib,

hujjatlarning xavfsizligi kafolatlash maqsadga muvofiq

7

.

Beshinchidan, AQShning ABA tajribasiga asoslanib, advokatlarning texnologik

kompetensiyasi litsenziya olishning sharti sifatida belgilash lozim

8

.

Oltinchidan, Advokatlar uchun raqamli malaka oshirish dasturlari majburiy bo‘lishi va

yillik sertifikatlash tizimi joriy etilishi zarur.

Yettinchidan, Avstraliya tajribasiga asoslanib, masofaviy huquqiy xizmatlarning qonuniy

asoslari mustahkamlash kerak. Bu mijozlar uchun qulaylik yaratadi va xizmatlar narxini
pasaytiradi

9

.

Sakkizinchidan, Buyuk Britaniya tajribasiga asoslanib, masofaviy sud jarayonlari uchun

maxsus modul ishlab chiqish lozim

10

.

To‘qqizinchidan, Kanada tajribasiga asoslanib, huquqiy ma’lumotlarni ochiq manba

sifatida taqdim etuvchi yagona platforma yaratish. Bu advokatlar uchun qonun hujjatlari va
sud qarorlariga tezkor kirishni ta’minlaydi

11

.

O‘ninchidan, “Yuridik yordam” tizimiga “ROSS Intelligence

12

” yoki “Luminance”

13

kabi

4

https://sso.agc.gov.sg/Act/LPA1966

5

http://www.japaneselawtranslation.go.jp/law/detail/?id=187

6

https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2016/679/oj

7

https://www.eublockchainforum.eu/

8

https://www.americanbar.org/

9

http://www.austlii.edu.au/cgi-bin/viewdb/au/legis/vic/num_act/lpul2014214/

10

https://www.gov.uk/guidance/online-court-reform-programme

11

https://www.canlii.org/

12

https://www.rossintelligence.com/

13

https://www.luminance.com/

148

sun’iy intellekt asosidagi tahlil vositalari integratsiya qilish. Bu shartnomalar tahlilini tezkor
tahlil qilishni ta’minlaydi.

Yuqorida bildirilgan fikrlardan kelib chiqib xusola qilishimiz mumkinki, O‘zbekiston

advokaturasi raqamli transformatsiya va sun’iy intellekt imkoniyatlaridan foydalanish orqali
nafaqat milliy, balki xalqaro miqyosda ham yetakchi o‘rinni egallashi mumkin. Ayni paytda,
ijtimoiy adolatni ta’minlash uchun xorijiy tajribasidan foydalanish, kam ta’minlangan
fuqarolar uchun huquqiy xizmatlarni qulaylashtirishda muhim ahamiyatga ega.

References:

Используемая литература:

Foydalanilgan adabiyotlar:

1.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori, 14.10.2024-yildagi PQ-358-son/

http://lex.uz/docs/-7158604
2.

https://parliament.gov.uz/articles/868

3.

https://doi.org/10.52783/jes.3320/

https://journal.esrgroups.org/jes/article/view/3320
4.

https://university.open.ac.uk/open-justice/sites/www.open.ac.uk.open-

justice/files/AI%20Law%20and%20Legal%20Training%20Interim%20Report%20March%2
02025%20(AILLT%202025).pdf
5.