51
MINTAQADA TURIZMNI RIVOJLANTIRISHDA AGLOMERATSIYANI OPTIMAL
JOYLASHTIRISHNING DOLZARBLIGI
Nurbek Toshev Janon o’g’li
Qarshi davlat universiteti Turizm va marketing kafedrasi
mustaqil tadqiqotchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14438003
Annotatsiya:
Ushbu maqolada mintaqada turizmni rivojlantirishda aglomeratsiyani
optimal joylashtirishning dolzarbligi o‘rganiladi. Turizm salohiyatini samarali boshqarish,
infratuzilmani optimallashtirish, resurslardan oqilona foydalanish va turistik hududlararo
hamkorlikni kuchaytirish masalalari yoritiladi. Tadqiqot natijasida aglomeratsiyaning
geografik joylashuvi va uning iqtisodiy samaradorlikka ta’siri bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab
chiqilgan.
Kalit so‘zlar:
Turistik aglomeratsiyalar, optimal joylashtirish, iqtisodiy samaradorlik,
infratuzilma, hududiy rivojlanish, turizm boshqaruvi.
Kirish.
Mintaqaviy rivojlanishning muhim tarkibiy qismi sifatida turizm sohasining
ahamiyati kundan-kunga ortib bormoqda. Xususan, turistik aglomeratsiyalarni optimal
joylashtirish masalasi bugungi kunda dolzarb bo‘lib, u mintaqaning iqtisodiy va ijtimoiy
rivojlanishiga katta hissa qo‘shadi. Turistik aglomeratsiyalarni joylashtirishda hududlarning
tabiiy, madaniy va infratuzilma salohiyatini hisobga olish, shuningdek, sayyohlarning
ehtiyojlarini qondirish uchun qulay sharoitlar yaratish zarur. Turistik aglomeratsiyalarning
to‘g‘ri joylashtirilishi nafaqat turizm xizmatlarining sifatini oshirishga, balki hududlarning
iqtisodiy o‘sishini ta’minlashga ham imkon beradi. Bu jarayonda mahalliy va xalqaro
tajribadan foydalanish, shuningdek, innovatsion yechimlarni tatbiq etish muhim ahamiyat
kasb etadi. Mazkur maqolada mintaqada turistik aglomeratsiyalarni optimal joylashtirish
tamoyillari va amaliyotlari tahlil qilinadi. Shuningdek, aglomeratsiyaning iqtisodiy
samaradorlikka ta’sirini oshirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqiladi.
Ekoturistik aglomeratsiya infratuzilmasini rivojlantirish sayyohlarni jalb qilish, ular
uchun qulay sharoitlar yaratish va mahalliy iqtisodiyotni jonlantirishda dolzarbdir. Viloyatga
kelayotgan sayyohlar orqali iqtisodiyotga qo‘shimcha mablag‘lar kiritiladi, bu esa mahalliy
aholi farovonligini oshiradi. Ekoturizm sohasidagi investitsiyalar mehmonxona, transport va
xizmat ko‘rsatish sohalarining rivojlanishiga ham hissa qo‘shadi. Ekoturizmning asosiy
tamoyillaridan biri tabiiy resurslarni saqlash va ularni barqaror ishlatishdir. Qashqadaryo
viloyatidagi Hisor qo‘riqxonasi, tog‘ manzaralari va boshqa ekologik jihatdan ahamiyatli joylar
muhofazani talab qiladi. Hozirgi global iqlim o‘zgarishlari va atrof-muhit muammolari fonida
ekoturizm infratuzilmasini barpo etish orqali tabiiy resurslarni muhofaza qilish dolzarbligi
oshmoqda. Qashqadaryo viloyatida turizmning barqaror rivojlanishi orqali atrof-muhitni
asrash va resurslardan oqilona foydalanish ta'minlanadi. Ekoturizm infratuzilmasini
rivojlantirish orqali viloyatni ekologik jihatdan barqaror hududga aylantirish mumkin. Bu
sayyohlarni jalb qilish bilan birga, atrof-muhitga bo‘lgan zararli ta’sirni minimallashtirish
imkonini beradi.
Turizm aglomiratsiyasining milliy iqtisodiyotdagi roli va uni rivojlantirishning
fundamental masalalarini oʻrganish boʻyicha xorijda, Romano C. A., Tanewski G.A., Smyrnios
K.X Yuqorida keltirilgan olimlarning ilmiy tadqiqotlari ushbu yoʻnalishda qilingan ilmiy ishlar
52
ichida oʻz oʻrni va ahamiyatiga ega, ammo hunarmandchilikni mintaqa turizmi sohasida
tutgan urni va rivojlantirish mexanizmi
bilan bogʻliq masalalar tadqiqotlar doirasidan chetda
qolgan. Tadqiqot jarayonida tizimli yondashuv, tahlilning mantiqiy va taqqoslash usullari,
tizimli tahlil, qiyosiy tahlil, monografik tahlil, tahlilning mantiqiy va taqqoslash usullari,
kompleks yondashuv, ekspert baholash, koʻp variantli prognoz kabi usullardan foydalanilgan
Turistik aglomeratsiyalar madaniy meros va an’analarni saqlash va ommalashtirishning
samarali vositasi sifatida xizmat qiladi. Bu turistik aglomeratsiya hududida joylashgan
madaniy va tarixiy obyektlar, milliy an’analar va meroslarni sayyohlarga taqdim etish orqali
amalga oshiriladi. Bu jarayonda, madaniy obyektlarni tiklash va saqlashga e’tibor kuchayadi,
mahalliy madaniyat va urf-odatlar xalqaro miqyosda taniladi va mahalliy aholi o‘z madaniy
merosini asrab-avaylash va uni turizm orqali rivojlantirishda ishtirok etadi. Turistik
aglomeratsiyalarni tashkil etish xalqaro hamkorlikni rivojlantirish va mintaqaning
raqobatbardoshligini oshirish imkonini beradi. Xalqaro turistlarni jalb qilish uchun mintaqa
raqobatbardosh turistik mahsulotlarni yaratish va taqdim etishga ehtiyoj sezadi. Bu
jarayonda, xalqaro turistik bozorlarga chiqish imkoniyatlari kengayadi, mahalliy xizmatlar va
infratuzilma xalqaro standartlarga moslashtiriladi va mintaqa boshqa turistik markazlar bilan
raqobatbardoshlikni ta’minlaydi.
Mintaqada turizmni rivojlantirishda aglomeratsiyani optimal joylashtirishning
dolzarbligi va muhimligi bir qator strategik omillar bilan bog‘liq bo‘lib, bu nafaqat turizm
sohasini kengaytirish, balki iqtisodiy o‘sishni tezlashtirish, mahalliy aholiga yangi
imkoniyatlar yaratish va atrof-muhitni muhofaza qilish nuqtai nazaridan ham katta
ahamiyatga ega.
Aglomeratsiyani joylashtirish orqali bir nechta turistik obyektlarni birlashtirish va
ularga oson kirish imkoniyatini yaratish mintaqani sayyohlar uchun jozibador qiladi. Bu
jarayonda, turistik marshrutlarni shakllantirish orqali sayyohlarga bir-biriga yaqin joylashgan
bir nechta diqqatga sazovor joylarni ziyorat qilish imkoniyati beriladi. Masalan, Shahrisabz,
Qarshi, va Kitob kabi tarixiy va tabiiy zonalarni bitta turistik klasterga birlashtirish orqali
hududning jozibadorligi ortadi.
Sayyohlar oqimini samarali boshqarish, turistik aglomeratsiyalarni to‘g‘ri joylashtirish
orqali turistik manzillarga sayyohlar oqimini samarali boshqarish mumkin. Bu quyidagi
jihatlar orqali amalga oshadi. Oqimni tartibga solish, Sayyohlar oqimining bir necha
manzillarga yo‘naltirilishi diqqatga sazovor joylarda ortiqcha yuklamani oldini oladi va
ularning barqaror ishlashiga yordam beradi. Optimal joylashtirish orqali mavsumiy turizm
bilan bog‘liq muammolarni kamaytirish va yil davomida sayyohlarni jalb qilish imkoniyati
yaratiladi.
Atrof-muhitga zarar bermaslik, aglomeratsiyalar ekologik barqarorlikni ta’minlaydi va
tabiiy resurslardan ortiqcha foydalanishni kamaytiradi. Mahalliy aholi ishtiroki, barqaror
rivojlanish orqali mahalliy aholining turizm loyihalarida faol ishtirok etishi rag‘batlantiriladi,
bu esa ijtimoiy-iqtisodiy o‘sishga olib keladi. Mintaqada turizmni rivojlantirishda
aglomeratsiyani optimal joylashtirish turizmni samarali boshqarish va uni barqaror
rivojlantirish uchun muhim strategiya hisoblanadi. Bu nafaqat iqtisodiy o‘sishni qo‘llab-
quvvatlash, balki madaniy merosni saqlash, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, hamda
sayyohlar uchun qulay turistik muhit yaratishga xizmat qiladi. Qashqadaryo viloyatida bu
jarayonni amalga oshirish orqali xalqaro va mahalliy sayyohlar uchun keng imkoniyatlar
53
yaratish mumkin. Bu yerda ekologik turizm uchun Hisor tog‘lari, G‘uzor va Kitob
qo‘riqxonalari hamda Oqsuv vodiysi tasvirlangan konseptual xarita. Bu tog' tizmasi,
qo'riqxonalar va daryo vodiysi kabi asosiy xususiyatlarni ta'kidlaydi. Ekoturizmni
rivojlantirish uchun tabiiy resurslar joylashuviga asoslangan holda aglomeratsiyalarni
joylashtirish dolzarbdir. Bu, bir tomondan, atrof-muhitni himoya qilishni ta'minlaydi, ikkinchi
tomondan esa sayyohlarni jalb qilishni ko‘paytiradi. Qashqadaryo viloyatida turistik
aglomeratsiyani optimal joylashtirishning ob’ektiv zarurati bir necha asosiy omillarga bog‘liq
bo‘lib, bu viloyatning turizm salohiyatini samarali amalga oshirish, iqtisodiy rivojlanish va
aholini band qilish uchun muhimdir. Qashqadaryo viloyati, ayniqsa Shahrisabz shahri, boy
madaniy va tarixiy merosga ega. Amir Temur va Temuriylar davri yodgorliklari, masalan,
Oqsaroy, Dorut-Tilovat va Dorut-Saodat ansambllari, xalqaro sayyohlar uchun katta qiziqish
uyg‘otadi. Shu sababli, Tarixiy merosni to‘g‘ri boshqarish va ularni bir-biriga bog‘lab,
aglomeratsiyaga joylashtirish orqali sayyohlar oqimini boshqarish va diqqatga sazovor
joylarni bir necha mintaqa orqali yanada samarali targ‘ib qilish zarurati tug‘iladi. Tabiiy
resurslar va ekologik turizm imkoniyatlari, Qashqadaryo viloyati o‘zining tabiiy resurslari va
go‘zal tog‘ manzaralari bilan mashhur. Hisor tog‘lari, G‘uzor va Kitob qo‘riqxonasi, Oqsuv
vodiysi ekologik turizmni rivojlantirish uchun katta salohiyatga ega. Bu hududlar ekologik
barqarorlikni saqlagan holda sayyohlik obyektlariga aylanishi lozim.
Qashqadaryo viloyatining ayrim ekoturistik hududlariga, xususan, tog‘li va qishloq
joylariga yetib borish qiyin. Yo‘l tarmoqlari sifatining pastligi va zamonaviy transport
infratuzilmasining yo‘qligi sayyohlar oqimini cheklab qo‘yadi. Yo‘l va transport tarmoqlarini
rivojlantirish, viloyatning asosiy turistik maskanlariga qulay transport aloqalarini yaratish.
Ekoturizm infratuzilmasi (mehmonxonalar, kemping joylari, dam olish maskanlari) yetarli
darajada rivojlanmagan. Sayyohlar uchun qulay sharoitlar va xizmat ko‘rsatish punktlari
yetishmaydi. Ekoturizm infratuzilmasiga investitsiyalarni jalb qilish, kichik mehmonxonalar
va dam olish maskanlarini barpo etish orqali turistik xizmatlar ko‘lamini kengaytirish.
Ekoturizmga aloqador loyihalarda ko‘p hollarda ekologik me’yorlar va standartlarga rioya
qilinmaydi. Bu esa hududdagi tabiiy resurslarning ifloslanishi yoki zarar ko‘rishiga olib kelishi
mumkin. Barqaror turizm tamoyillariga asoslangan infratuzilmani rivojlantirish va tabiiy
resurslarni himoya qilishga qaratilgan qat’iy ekologik nazorat tizimini joriy qilish. Viloyatdagi
ekoturistik joylar va sayyohlik imkoniyatlari haqida ma'lumot yetarli emas. Bu esa mahalliy va
xorijiy sayyohlarning e’tiborini jalb qilishni qiyinlashtiradi. Zamonaviy marketing
strategiyalarini joriy qilish, raqamli platformalar va ijtimoiy tarmoqlarda viloyatning
ekoturistik imkoniyatlari haqida axborot tarqatish lozim. Ekoturizmni boshqarish va
rivojlantirish bo‘yicha samarali tizim yo‘qligi. Mahalliy boshqaruv organlari va xususiy sektor
o‘rtasida hamkorlik yetarli emas. Mahalliy boshqaruv organlari, xususiy sektor va xorijiy
investorlar o‘rtasida turizmni rivojlantirish bo‘yicha ko‘proq hamkorlik qilish zarur.
Xulosa va takliflar
. Mintaqada turizmni rivojlantirishda turistik aglomeratsiyalarni
optimal joylashtirish uchun quyidagi xulosalar va takliflar ishlab chiqildi. Turistik
aglomeratsiyalarni optimal joylashtirish hududlarning turizm salohiyatini maksimal darajada
oshirishga xizmat qiladi. Joylashuv strategiyasining to‘g‘ri tanlanishi iqtisodiy samaradorlikni
oshirish va turistik xizmatlar sifatini yaxshilash uchun zarurdir. Infratuzilmaning rivoji va
resurslardan oqilona foydalanish turistik aglomeratsiyalarning muvaffaqiyatli faoliyat
ko‘rsatishini ta’minlaydi. Turistik aglomeratsiyalarni joylashtirishda geografik va iqtisodiy
54
omillarni hisobga olgan holda strategiyalar ishlab chiqish. Turizm infratuzilmasini
modernizatsiya qilish va sayyohlar uchun qulayliklar yaratish. Hududlararo va xalqaro
hamkorlikni rivojlantirish orqali turizm oqimlarini ko‘paytirish. Turistik aglomeratsiyalarning
boshqaruv tizimini takomillashtirish va innovatsion texnologiyalarni joriy etish. Mahalliy
aholi va tadbirkorlarni turizm loyihalariga jalb qilish orqali mintaqaviy iqtisodiyotni
rivojlantirish.
References:
1.
Mukhitdinov, H. S., and F. A. Norkobilova. "Prospects for Development of Digital
Economy in Entrepreneurship."
Academic Journal of Digital Economics and Stability
(2021):
27-36.
2.
Nazarova Gulruh Umarjonovna Mukhitdinov Khudoyar Suyunovich. “FORECASTING
FAMILY HOUSEHOLD THROUGH TREND MODELING”, “Journal of Northeastern University
ISSN:1005-3026” Ст 1074-1083
3.
Madina Bozorova Xudayar Muxitdinov, Farrux Qodirov “THE ROLE AND IMPORTANCE
OF TELEMEDICINE IN THE PROVISION OF MEDICAL SERVICES TO THE POPULATION”.
International Conference on Information Science and Communications Technologies ICISCT
2022.
4.
Mukhitdinov Kh.S. Econometric Modeling Of Public Service Networks. Psychology and
Education (2020) 57(8): 625-632 ISSN: 00333077
5.
Suyinovich, Muxitdinov Xudoyor, Rakhimov Anvar Norimovich, and Muxitdinov
Shoxjaxon Xudoyorvich. "The forecast for the development of the public services sector." Solid
State Technology 63.6 (2020): 18671-18681.
6.
Mukhitdinov, Shoxijahon Khudoyarogli. "An imitation model of quality utility services to
the population." South Asian Journal of Marketing & Management Research 10.12 (2020): 44-
50.
7.
Юлдошев Дониёр Абдурахмонович Ш.Х.Муқхитдинов. “МИНТАҚА ТУРИЗМИНИ
РИВОЖЛАНТИРИШНИНГ ОПТИМАЛ ТАРТИБГА СОЛИШ НАЗАРИЙ АСОСЛАРИ”,
ACADEMIC
RESEARCH
IN
MODERN
SCIENCE,
2023/2,
https://doi.org/10.5281/zenodo.7623681
8.
F Qodirov. Aholiga tibbiy xizmatlar ko'rsatishning rivojlanishini iqtisodiy-matematik
modellashtirish. Scienceweb academic papers collection . 2023/1/1.
9.
F Qodirov. Zamonaviy to'lov tizimlari tahlili va elektron pul birliklari. Scienceweb
academic papers collection. 2023/1/1.
10.
Ergash o'g'li, Qodirov Farrux. "Аҳолига тиббий хизмат кўрсатиш соҳасининг келгуси
ҳолатини башоратлаш."
Сервис” илмий-амалий журнал
(2022): 56-59.
11.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "ECONOMETRIC MODELING OF THE DEVELOPMENT OF
MEDICAL SERVICES TO THE POPULATION OF THE REGION."
Berlin Studies Transnational
Journal of Science and Humanities
2.1.1 Economical sciences (2022).
12.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "CREATION OF ELECTRONIC MEDICAL BASE WITH THE
HELP
OF
SOFTWARE
PACKAGES
FOR
MEDICAL
SERVICES
IN
THE
REGIONS."
Conferencea
(2022): 128-130.
