87
MILLIY SPORT O‘YINLARINING YOSHLARDA VATANPARVARLIK
TUYG‘USINI SHAKLLANTIRISHDAGI ROLI
Raxmatov Avazbek
Navoiy davlat universiteti
San'at va sport fakulteti 2-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15518889
Annotatsiya.
Milliy sport o‘yinlari o‘zbek xalqining boy madaniy merosini asrash va uni
yosh avlodga yetkazishda muhim vosita hisoblanadi. Ushbu o‘yinlar yoshlarning jismoniy va
ruhiy sog‘lig‘ini mustahkamlash bilan birga, ularning Vatanga bo‘lgan sadoqatini, g‘ururini va
milliy o‘zlikni anglash tuyg‘usini shakllantirishda muhim o‘rin tutadi.
Kalit so‘zlar:
milliy sport o‘yinlari, vatanparvarlik, yoshlar tarbiyasi, jismoniy tarbiya,
milliy g‘urur, ruhiy sog‘lomlik, an’anaviy qadriyatlar.
Annotation:
National sports games serve as a powerful tool for preserving the rich
cultural heritage of the Uzbek people and conveying it to the younger generation. These games
not only enhance the physical and mental well-being of youth but also play a key role in
fostering patriotism, pride, and national identity.
Keywords:
national sports, patriotism, youth education, physical education, national
pride, mental well-being, traditional values.
Аннотация:
Национальные спортивные игры являются важным средством сохранения богатого
культурного наследия узбекского народа и его передачи подрастающему поколению.
Эти игры укрепляют как физическое, так и психическое здоровье молодежи,
способствуя формированию у них патриотических чувств, гордости и национального
самосознания.
Ключевые слова:
национальные игры, патриотизм, воспитание молодежи,
физическое воспитание, национальная гордость, психическое здоровье, традиционные
ценности.
Kirish
Milliy sport o‘yinlari har bir xalqning tarixiy shakllanish jarayonida paydo bo‘lgan, asrlar
davomida sayqal topgan va avloddan-avlodga og‘zaki an’ana hamda amaliy tajriba orqali o‘tib
kelayotgan noyob madaniy meros shaklidir. Ular nafaqat xalqning jismoniy faollikni
shakllantirishdagi amaliy vositasi, balki milliy o‘zlikni anglash, tarixiy xotirani saqlab qolish,
hamjihatlik va ijtimoiy birdamlik tamoyillarini mustahkamlovchi qudratli vosita sifatida e’tirof
etiladi. Ayniqsa, O‘zbekiston kabi boy madaniyatga, qadimiy davlatlilik tarixiga va o‘ziga xos
sport an’analariga ega bo‘lgan mamlakatda milliy sport o‘yinlarining yosh avlod tarbiyasidagi
o‘rni va roli beqiyosdir. Bu o‘yinlar orqali bolalarda jasurlik, chidamlilik, harakatchanlik,
intizom, o‘zaro hurmat, mas’uliyat, g‘urur, do‘stlik, shijoat, fidoyilik va eng muhimi – yurtga
sadoqat kabi fazilatlar shakllanadi.
Bugungi kunda maktab, kollej, texnikum, oliy ta’lim muassasalari hamda jamoatchilik
tashkilotlarining milliy sport turlari orqali yoshlar orasida sog‘lom turmush tarzini keng targ‘ib
etishga bo‘lgan e’tibori ortib borayotgani, bu sohada olib borilayotgan islohotlar, yurtimiz
rahbariyatining sog‘lom avlod tarbiyasi yo‘lidagi qat’iy siyosati bilan chambarchas bog‘liqdir.
88
Shu nuqtai nazardan qaraganda, milliy sport o‘yinlari nafaqat jismoniy madaniyat va
sog‘lomlashtirish vositasi, balki ruhiy-axloqiy tarbiyaning, milliy qadriyatlarning, fuqarolik
ongining, vatanparvarlik ruhining uzviy shakllantiruvchisi sifatida alohida e’tirofga loyiq.
Shuningdek, milliy sport o‘yinlari xalqning ma’naviy-ruhiy dunyoqarashini ifodalaydi,
ijtimoiy me’yor va qadriyatlarni shakllantiradi, tarbiya jarayonini milliy g‘oya asosida
yo‘naltirish imkonini beradi. Ular yoshlarning jamiyatga foydali, sog‘lom, irodali, vatanparvar,
ma’naviy barkamol shaxs bo‘lib yetishishida asosiy tayanchlardan biri sifatida xizmat qiladi.
Demakki, hozirgi zamonda yosh avlodni yot g‘oyalar va g‘arazli axborotlar tahdididan himoya
qilish, ularning qalbida milliy g‘urur va Vatanga sadoqat hissini shakllantirish, ularni sog‘lom,
barkamol shaxs etib voyaga yetkazish uchun milliy sport o‘yinlarining tarbiyaviy
imkoniyatlaridan keng va samarali foydalanish davlatimiz va jamiyatimiz oldidagi eng muhim,
ustuvor vazifalardan biridir.
Asosiy qism
Milliy sport o‘yinlarining yoshlarda vatanparvarlik tuyg‘usini shakllantirishdagi roli,
birinchi navbatda, ushbu o‘yinlarning o‘zida mujassam bo‘lgan tarixiy-madaniy ma’no va
ijtimoiy tarbiyaviy imkoniyatlari orqali namoyon bo‘ladi. Har bir milliy sport turi — masalan,
kurash, uloq-ko‘pkari, arqon tortish, tosh ko‘tarish, chapak o‘yini kabi mashg‘ulotlar —
xalqimizning ko‘hna tarixi, urf-odatlari, an’anaviy hayot tarzini o‘zida aks ettirib, yosh avlodga
milliy g‘urur, Vatanga muhabbat, ijtimoiy mas’uliyat, jasorat va chidamlilik fazilatlarini
singdiradi. Ayniqsa, kurash kabi milliy sport turlari nafaqat jismoniy chiniqish, balki yuksak
axloqiy-ruhiy kamolot, insoniy barkamollik, g‘urur, mardlik va fidoyilikni tarbiyalovchi vosita
sifatida juda katta ahamiyatga ega.
Bugungi globallashuv, axborotlar oqimi va turli g‘arblik qadriyatlar tahdidi ostidagi
yoshlar ongini milliy g‘oya va Vatanga sadoqat ruhida mustahkamlash uchun milliy sport
turlarini ta’lim va tarbiya jarayoniga tizimli joriy etish nihoyatda muhim sanaladi. Milliy sport
o‘yinlari yoshlar orasida o‘zaro do‘stlik, jamoaviylik, halollik, raqobatbardoshlik, g‘alabaga
ishtiyoq va mag‘lubiyatni ham sabr bilan qabul qilish fazilatlarini shakllantiradi. Shu orqali ular
har tomonlama yetuk, sog‘lom tafakkurli, kuchli irodali, yurtga foydali bo‘lishga intiluvchi
vatanparvar avlod sifatida ulg‘ayadi. Masalan, ko‘pkari o‘yini jamoaviylik va strategik fikrlashni
rivojlantirsa, arqon tortish o‘zaro ishonch, hamkorlik va kuchli jamoa ruhini shakllantiradi. Bu
kabi sport o‘yinlari yoshlar ongida o‘z xalqi, o‘z yurti bilan faxrlanish hissini uyg‘otib, ularni
milliy qadriyatlarga sodiq va yurt taqdiriga befarq bo‘lmagan shaxslarga aylantiradi.
Milliy sport o‘yinlarining ta’siri nafaqat sport maydonlarida, balki maktab va oliy ta’lim
muassasalarida, oilaviy muhitda, jamoatchilikda keng namoyon bo‘lishi bilan ahamiyatlidir.
Maktab o‘quvchilari uchun sport musobaqalari, sinflararo o‘yinlar, viloyatlararo milliy sport
tanlovlari nafaqat jismoniy salomatlikni mustahkamlash, balki ularning yurakka yaqin,
vatanparvarlikka yo‘g‘rilgan muhitda tarbiyalanishiga xizmat qiladi.
Shuningdek, yoshlar orasida o‘tkaziladigan “Yosh kurashchilar”, “Vatanparvar
sportchilar” kabi musobaqalar orqali ularda nafaqat sportga, balki ona Vatanga muhabbat,
g‘urur, ijtimoiy mas’uliyat hissi ortib boradi. Bu esa butun jamiyatning sog‘lom avlod, sog‘lom
millat tamoyillari asosida rivojlanishiga bevosita xizmat qiladi.
O‘zbek xalqining boy tarixiy merosi sifatida e’tirof etilgan milliy sport turlarining har biri
zamonaviy pedagogik, psixologik va ijtimoiy tarbiya konsepsiyalariga uyg‘un tarzda yosh avlod
tarbiyasida muhim vosita bo‘lib xizmat qilmoqda. Bu sport turlari yoshlarni hayot sinovlariga
89
bardoshli, jamiyatda o‘z o‘rnini topa oladigan, kuchli irodali va vataniga sadoqatli bo‘lib voyaga
yetishiga xizmat qiladi. Ayniqsa, harbiy-vatanparvarlik tarbiyasida kurash, o‘zbekcha jang
san’ati va boshqa milliy sport turlarining o‘rni beqiyos bo‘lib, ular yoshlarni harbiy xizmatga
tayyorlashda, ularning jismoniy va ruhiy salohiyatini yuksaltirishda asosiy omillardan biridir.
Davlatimiz tomonidan yoshlar siyosatini amalga oshirish, sport infratuzilmasini
rivojlantirish va milliy sport turlarini keng ommalashtirish borasida olib borilayotgan chora-
tadbirlar, jumladan, milliy kurashni xalqaro sport sifatida e’tirof etilishi, sport maktablarining
soni ortib borayotgani, yoshlar uchun bepul sport to‘garaklarining tashkil etilishi bevosita
vatanparvarlik tarbiyasini mustahkamlashga xizmat qilmoqda. Shu bilan birga, ommaviy
axborot vositalarida, ijtimoiy tarmoqlarda milliy sport yutuqlarining keng yoritilishi yoshlar
qalbida Vatanga muhabbat, xalqga sadoqat, milliy iftixor tuyg‘usining shakllanishida muhim
omil sifatida ko‘riladi.
Aynan shuning uchun ham milliy sport o‘yinlarini yoshlar tarbiyasida faol qo‘llash, ularni
ta’lim dasturlariga kiritish, mahallalarda muntazam sport tadbirlarini o‘tkazish, yoshlar
yetakchilarining sport orqali vatanparvarlik faoliyatini kuchaytirish zarur bo‘lib qolmoqda.
Zero, bugungi O‘zbekiston yoshlarining qalbida ezgu niyatlar, xalq va davlat oldidagi yuksak
mas’uliyat hissi, sadoqat va fidoyilik fazilatlarini qaror toptirishda milliy sport o‘yinlarining
tarbiyaviy imkoniyatlari beqiyos ahamiyatga egadir.
Xulosa
Milliy sport o‘yinlarining yoshlarda vatanparvarlik tuyg‘usini shakllantirishdagi o‘rni,
uning ijtimoiy-tarbiyaviy ahamiyati, milliy qadriyatlarni asrashdagi beqiyos roli va yurt kelajagi
bo‘lgan yoshlar ongiga milliy g‘urur, tarixiy xotira, Vatanga muhabbat, fidoyilik, halollik va
mardlik fazilatlarini singdirishdagi ta’siri har qachongidan-da dolzarb masalaga aylangan.
Bugungi globallashuv, madaniy xotiraning zaiflashuvi, g‘arb madaniy ekspansiyasining
kuchayib borayotgan bir davrida milliy sport o‘yinlari xalq ruhiyatini mustahkamlash, yosh
avlod qalbida milliy iftixor, tarixiy merosga hurmat va o‘zligini anglash kabi eng asosiy
g‘oyalarni shakllantiruvchi ijtimoiy tarbiya vositasiga aylanib bormoqda. Ayniqsa, kurash, tosh
ko‘tarish, uloq-ko‘pkari, chapak va boshqa o‘zbek xalqiga xos sport o‘yinlari yoshlar uchun
nafaqat jismoniy chiniqishning manbai, balki ruhiy barkamollik, axloqiy etuklik va Vatanga
fidoyilikka da’vat etuvchi hayot maktabi sifatida xizmat qilmoqda.
Milliy sport turlarining yoshlar hayotiga tizimli joriy etilishi, ularning ta’lim tizimida,
mahalla-turar joylarda, sport to‘garaklarida va ommaviy madaniy tadbirlarda keng
ommalashtirilishi natijasida butun bir avlodning ruhiy-axloqiy qiyofasi tubdan o‘zgarib, ular
g‘ururli, sog‘lom, kuchli irodali, o‘z millatining tarixiy merosiga befarq bo‘lmagan, yurti uchun
jonini fido qilishga tayyor bo‘lgan haqiqiy vatanparvarlarga aylanishi ta’minlanadi. Bu borada
davlatimiz tomonidan amalga oshirilayotgan islohotlar, sport sohasi uchun yaratilayotgan
infratuzilmaviy shart-sharoitlar, milliy sport turlarining xalqaro miqyosda tan olinishiga
qaratilgan tashabbuslar aynan yoshlar ongida milliy o‘zlikni anglash, xalq va Vatanga sadoqat,
jamiyatda o‘z o‘rnini topish, jamoaga, millatga foydali bo‘lishga intilish ruhini mustahkamlaydi.
Xulosa qilib aytganda, milliy sport o‘yinlarini faqat jismoniy mashg‘ulot sifatida emas,
balki kuchli tarbiyaviy, psixologik va ma’naviy qudratga ega bo‘lgan ijtimoiy-tarbiyaviy
mexanizm sifatida ko‘rish va uni davlat siyosatining ajralmas tarkibiy qismiga aylantirish zarur.
References:
90
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Karimov, I. A. (1997).
Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch
. Toshkent: Ma’naviyat.
2.
Jo‘raev, O. (2020).
Milliy sport turlari va ularning yoshlar tarbiyasidagi o‘rni
. Toshkent:
O‘zbekiston pedagogika nashriyoti.
3.
Soliyev, A. (2019).
Vatanparvarlik va milliy g‘oya asoslari
. Toshkent: O‘zbekiston Milliy
universiteti.
4.
Haydarov, M. (2021).
Jismoniy tarbiya va sport nazariyasi
. Toshkent: O‘zbekiston sport
nashriyoti.
5.
Qurbonov, R. (2020).
O‘zbek milliy sport o‘yinlari tarixidan
. Samarqand: Registon
nashriyoti.
6.
Sharipova, N. (2022).
Yoshlar ma’naviyatida sportning o‘rni
. Toshkent: Yangi asr avlodi.
7.
Xolboev, T. (2018).
Milliy qadriyatlar va yoshlar tarbiyasi
. Buxoro: Ilm Ziyo nashriyoti.
8.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 30-oktabrdagi PQ–4887-son qarori:
“Jismoniy tarbiya va ommaviy sportni rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”.
9.
Bobojonov, B. (2021).
Milliy sport madaniyati va ijtimoiy ong
. Toshkent: Fan va
texnologiya.
10.
– O‘zbekiston Milliy Olimpiya Qo‘mitasining rasmiy
veb-sayti (2023-yil holatiga ko‘ra).
