`
10
BUYUMLAR INTERNETI ( INTERNET OF THINGS – LOT) TUSHUNCHASI
Qodirov Farrux Ergash o‘g‘li
Shahrisabz davlat pedagogika instituti
"Informatika va uni oʻqitish metodikasi" kafedrasi mudiri, ilmiy raxbar
Jomurodova Go’zal
Shahrisabz davlat pedagogika instituti
"Matematika va informatika" yoʻnalishi 2-bosqich talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14500671
Annotatsiya:
Mazkur maqolada buyumlar interneti (IoT) tushunchasi, uning asosiy
xususiyatlari va qo‘llanilish sohalari tahlil qilinadi. Shuningdek, IoT texnologiyalarining
afzalliklari va muammolari yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
Buyumlar interneti, IoT, aqlli texnologiyalar, avtomatlashtirish,
kiberxavfsizlik.
Аннотация
: В данной статье анализируется концепция Интернета вещей (IoT), его
основные характеристики и области применения. Также рассматриваются
преимущества и проблемы IoT-технологий.
Ключевые слова
: Интернет вещей, IoT, умные технологии, автоматизация,
кибербезопасность.
Annotation
: This article analyzes the concept of the Internet of Things (IoT), its main
characteristics, and areas of application. Additionally, the advantages and challenges of IoT
technologies are highlighted.
Keywords
: Internet of Things, IoT, smart technologies, automation, cybersecurity.
Narsalar Interneti (IoT) – bu Internet orqali boshqa qurilmalar va tizimlar bilan
ma’lumotlarni ulash va almashish uchun sensorlar, dasturiy ta’minot va boshqa texnologiyalar
bilan o’rnatilgan jismoniy ob’ektlar tarmog’ini anglatadi. Bu “narsalar” muzlatgichlar va
termostatlar kabi maishiy texnikadan tortib sanoat mashinalari, transport vositalari va hatto
taqiladigan qurilmalargacha bo’lishi mumkin.
Buyumlar interneti” konsepsiyasi hamda bu atamaning oʻzi dastlab 1999-yilda
Massachusets texnologik instituti xodimi Kevin Eshton tomonidan oʻrtaga tashlangan edi. Unga
koʻra, biz kundalik turmushda foydalanadigan eng oddiy roʻzgʻor buyumlari, masalan, choynak,
eshik qulfi, muzlatkich singarilardan tortib, ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan texnik vositalar,
masalan, koʻcha chiroqlari, eskalatorlar, avtomobil toʻxtash joylari (parkovka) va shahar
xavfsizlik xizmatlarigacha yoki tibbiyotda qoʻllanadigan yuqori texnologik qurilmalar, masalan,
kardiostimulyatorlardan boshlab ishlab chiqarish jarayonlarini boshqarishgacha boʻlgan
barcha-barcha jabhalarni internet bilan qamrab olish koʻzda tutilgan. Yaʼni mazkur
sohalarda buyumlar odam ishtirokisiz ham internet orqali oʻzaro “muloqot qilishi” nazarda
tutiladi. “Buyumlar interneti” deyilishning sababi ham shunda.
IoT qanday ishlaydi.
IoT tizimlari sensorlar orqali ulangan qurilmalardan ma’lumotlarni
to’playdi. Ushbu ma’lumotlar aloqa tarmoqlari orqali markaziy ishlov berish tizimiga
(ko’pincha bulutda) uzatiladi. Keyin qayta ishlangan ma’lumotlar aniq vazifalarni bajarish,
qarorlar qabul qilish yoki qurilmalarga qayta ishlash mumkin bo’lgan tushunchalarni yuborish
uchun ishlatiladi.
Masalan, aqlli termostat xona harorati haqidagi ma’lumotlarni to’playdi va
foydalanuvchining xohishiga ko’ra isitish yoki sovutish tizimlarini avtomatik ravishda sozlaydi.
`
11
IoT ilovalari
1.
Aqlli uylar: Aqlli dinamiklar, yoritish tizimlari va xavfsizlik kameralari kabi qurilmalar
qulaylik va xavfsizlikni oshiradi.
2.
Sog’liqni saqlash: taqiladigan qurilmalar hayotiy belgilarni kuzatib boradi, bu esa real
vaqt rejimida sog’lig’ini kuzatish va bemorlarni masofadan nazorat qilish imkonini beradi.
3.
Qishloq xo‘jaligi: Aqlli datchiklar sug‘orishni optimallashtiradi, tuproq holatini nazorat
qiladi va hosildorlikni yaxshilaydi.
4.
Sanoat 4.0: Industrial IoT (IIoT) prognozli texnik xizmat ko‘rsatish va real vaqtda
monitoring orqali ishlab chiqarish samaradorligini oshiradi.
5.
Transport: Ulangan transport vositalari va aqlli trafikni boshqarish tizimlari
harakatchanlikni yaxshilaydi va tirbandlikni kamaytiradi.
IoT ning afzalliklari.
Samaradorlik: Avtomatlashtirish qo’lda bajariladigan vazifalarni
kamaytiradi va samaradorlikni oshiradi.
Xarajatlarni tejash: bashoratli texnik xizmat ko’rsatish qimmatbaho uskunalarning ishdan
chiqishini oldini oladi.
Shaxsiylashtirish: IoT qurilmalari foydalanuvchi imtiyozlariga moslasha oladi.
Ma’lumotlarga asoslangan tushunchalar: real vaqtda ma’lumotlar ongli ravishda qaror
qabul qilish imkonini beradi.
IoTdagi qiyinchiliklar.
1. Xavfsizlik xavflari: IoT qurilmalari xakerlik va ma’lumotlar
buzilishiga qarshi himoyasiz bo’lishi mumkin.
1.
O’zaro
ishlash
muammolari:
standartlashtirishning
yo’qligi
turli
ishlab
chiqaruvchilarning qurilmalari birgalikda ishlashini qiyinlashtiradi.
2.
Masshtablilik: Millionlab ulangan qurilmalar va ularning maʼlumotlarini boshqarish
mustahkam infratuzilmani talab qiladi.
3.
Maxfiylik bilan bog’liq muammolar: Uzluksiz ma’lumotlarni yig’ish. axloqiy va huquqiy
savollarni tug’diradi.
IoT kelajagi.
IoT sanoati 5G texnologiyasi, sun’iy intellekt (AI) va innovatsiyalarni
rag’batlantiradigan chekka kompyuterlardagi yutuqlar bilan sezilarli o’sishga tayyor.
Rivojlanayotgan tendentsiyalarga quyidagilar kiradi:
Aqlli shaharlar: trafikni boshqarish, energiyani optimallashtirish va jamoat xavfsizligi
uchun IoT yechimlari.
Sog’liqni saqlash sohasidagi innovatsiyalar: AI-ga asoslangan diagnostika va IoT orqali
shaxsiylashtirilgan tibbiyot.
Atrof-muhit monitoringi: ifloslanish darajasini kuzatish va tabiiy resurslarni boshqarish
uchun IoT qurilmalari.
Xulosa
Narsalar Interneti (IoT) - bu jismoniy va raqamli dunyoni bog'laydigan transformatsion
texnologiya. Uning ta'siri sanoat bo'ylab tarqalib, yangi imkoniyatlar va samaradorlikni taklif
qiladi. Biroq, xavfsizlik, maxfiylik va standartlashtirish kabi muammolarni hal qilish uning
barqaror rivojlanishi uchun juda muhimdir. IoT bizning yashash, ishlash va dunyo bilan
munosabatimizni shakllantirishda davom etadi.
Buyumlar interneti zamonaviy texnologiyaning muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi.
U sanoat, qishloq xo‘jaligi va kundalik hayotda yangi imkoniyatlar yaratmoqda. Biroq, IoT
`
12
texnologiyasining keng joriy etilishi uchun kiberxavfsizlik va texnologik standartlar
masalalariga e’tibor qaratish zarur.
References:
1.
Sh, Mavlonov Sh, and F. B. Jurayeva. "ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALAR YORDAMIDA
MINTAQALAR IQTISODIYOTINI RIVOJLANTIRISH." Экономика и социум 10 (125) (2024):
234-238.
2.
Aliqulov, Sh. "M. Yaxiyaxonova. Taʻlim samaradorligini oshirishda kreativ va zamonaviy
metodlarning ahamiyati. Raqamli ta’lim muhitida fanlararo integratsiyani Qoʻllashning ta’lim
samaradorligiga ta’siri: xalqaro Tajribalar va rivojlanish istiqbollari." (2024).
3.
ShukurulloFayzullo o‘g‘li, Aliqulov. "TA ‘LIMDA MULTIMEDIYA TEXNOLOGIYALARINI
QO‘LLASH."
PEDAGOGS
50.2 (2024): 51-55.
4.
Shamsiddinov, G‘iyosjon, Barchin Ro‘ziqulova, and Laziza Inatillayeva. "BOSHLANG ‘ICH
TA’LIMDA
AXBOROT
TEXNOLOGIYALARIDAN
FOYDALANISH
USULLARI
VA
AFZALLIKLARI."
Педагогика и психология в современном мире: теоретические и
практические исследования
3.10 (2024): 39-41.
5.
Shamsiddinov, G‘iyosjon, Jasmina Murodulloyeva, and Umida Nurmaxmatova. "YASHIL
IQTISODIYOT VA YO ‘NALISHLARI BO ‘YICHA TA’LIM DASTURLARINI RIVOJLANTIRISH
MEXANIZMLARI."
Models and methods in modern science
3.5 (2024): 44-49.
6.
Shamsiddinov, G‘iyosjon, and Temurbek Zarifov. "GLOBAL TARMOQ QURISHDA TARMOQ
QURILMALARIDAN FOYDALANISH VA TARMOQ TOPOLOGIYALARINING O’RNI."
Science and
innovation in the education system
3.5 (2024): 50-60.
7.
Raxmatov Sherqo'zi Akbar Kodirov. “Ta'lim jarayonida bulutli texnalogiyalardan
foydalanishning samaradorligi” Pedagogis Internatsianal researcg ISSN:281-4027_SJIF:4.995.
2023/5/15
8.
F Qodirov. Aholiga tibbiy xizmatlar ko'rsatishning rivojlanishini iqtisodiy-matematik
modellashtirish. Scienceweb academic papers collection . 2023/1/1.
9.
F Qodirov. Zamonaviy to'lov tizimlari tahlili va elektron pul birliklari. Scienceweb
academic papers collection. 2023/1/1.
10.
Ergash o'g'li, Qodirov Farrux. "Аҳолига тиббий хизмат кўрсатиш соҳасининг келгуси
ҳолатини башоратлаш."
Сервис” илмий-амалий журнал
(2022): 56-59.
11.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "ECONOMETRIC MODELING OF THE DEVELOPMENT OF
MEDICAL SERVICES TO THE POPULATION OF THE REGION."
Berlin Studies Transnational
Journal of Science and Humanities
2.1.1 Economical sciences (2022).
12.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "CREATION OF ELECTRONIC MEDICAL BASE WITH THE
HELP
OF
SOFTWARE
PACKAGES
FOR
MEDICAL
SERVICES
IN
THE
REGIONS."
Conferencea
(2022): 128-130.
13.
Қодиров, Фаррух. "ПРОЦЕСС РАЗРАБОТКИ ИГРОВОГО ДВИЖКА UNITY." АХБОРОТ-
КОММУНИКАЦИЯ
ТЕХНОЛОГИЯЛАРИНИ
РИВОЖЛАНТИРИШ
ШАРОИТИДА
ИННОВАЦИЯЛАР мавзусидаги Республика илмий-амалий анжуман МАЪРУЗАЛАР
ТУПЛАМИ (2019).
14.
Qodirov, Farrux. "" AQLLI UY" TIZIMINING IMKONIYATLARI." Scienceweb academic
papers collection (2019).
`
13
15.
Qodirov, Farrux. "DESCRIPTION AND PERFORMANCE OF THE PROGRAM 3D MAX
STUDIO." АХБОРОТ-КОММУНИКАЦИЯ
ТЕХНОЛОГИЯЛАРИНИ
РИВОЖЛАНТИРИШ
ШАРОИТИДА ИННОВАЦИЯЛАР мавзусидаги Республика илмий-амалий анжуман
МАЪРУЗАЛАР ТУПЛАМИ (2019).
16.
Qodirov, Farrux. "GPON TEXNOLOGIYASI-OPTIK KIRISH TARMOG'I." АХБОРОТ-
КОММУНИКАЦИЯ
ТЕХНОЛОГИЯЛАРИНИНГ
РИВОЖЛАНИШ
ИСТИҚБОЛЛАРИ
мавзусидаги Республика илмий-амалий анжуман МАЪРУЗАЛАР ТЎПЛАМИ (2018).
