139
DASTURIY TA’MINOT BO‘LIMINI OQ‘ITISH METODIKASI
Normurodova Sadoqat Xoliqulovna
Shahrisabz davlat pedagogika instituti Informatika va uni o‘qitish metodikasi kafedrasi
katta o‘qituvchisi.
E-mail: sadoqatnormurodova33@gmail.com
https://orcid.org/0009-0009-1604-7456
Rahmatov Elbek
Asadova Shaxina Halim qizi
Pedagogika fakulteti “Matematika va informatika” yoʻnalishi talabalari
e-mail: elbekraxmatov67@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.14960804
Annotatsiya.
Dasturiy ta’minot bo‘limini o‘qitish metodikasi mavzusi, zamonaviy ta’lim
tizimida dasturlash va dasturiy ta’minot yaratish jarayonlarini samarali o‘rgatish uchun muhim
ahamiyatga ega. Ushbu metodika nazariy bilimlarni amaliy ko‘nikmalar bilan
uyg‘unlashtirishni, talabalarni real muammolarni hal qilishda ishtirok etishga, dastur
yaratishda guruh ishlari va hamkorlikni rivojlantirishga undaydi. O‘qitish jarayonida interfaol
usullar, kodlash mashg‘ulotlari va loyiha asosidagi o‘qitish metodlari asosiy o‘rin tutadi.
O‘qituvchining ro‘li, talabalar bilan samarali muloqot o‘rnatish, ular uchun to‘g‘ri yo‘nalishlar
berish va muammolarni hal qilishga yordam berishda katta ahamiyatga ega. Shuningdek,
baholash va qayta aloqa jarayonlari talabalar o‘z ishlarini tahlil qilish va rivojlantirishga
yordam beradi. Dasturiy ta’minot bo‘limini o‘qitish metodikasi talabalarni dasturlash sohasida
mukammal ko‘nikmalarga ega bo‘lishlariga yordam berib, ularni kelajakdagi professional
faoliyatga tayyorlaydi.
Kalit so‘zlar.
Dasturiy taminot, o‘qitish metodikasi, dasturlash ta’limi, ta’lim
texnologiyalari, kompyuter fanlari, interaktiv o‘qitish, o‘qitishning innovatsion metodlari,
mashqlar va amaliyotlar, dasturiy ishlab chiqish jarayoni, pedagogik metodlar, amaliy
dasturlash, sinov va tahlil, o‘quv jarayoni samaradorligi, elektron ta’lim vositalari, dasturlash
muhiti, kompyuter yordamida ta’lim,o‘qituvchilarning malakasini oshirish, o‘quv materiallari,
guruhli ishlar, masofaviy o‘qitish.
Kirish.
Dasturiy ta’minot bo‘limini o‘qitish metodikasi, zamonaviy ta’lim tizimlarida
talabalarni nafaqat nazariy bilimlar bilan, balki amaliy ko‘nikmalar bilan ham ta’minlashni
maqsad qilgan. O‘qitish jarayonida dasturiy ta’minot yaratish, kodlash, tizimlar arxitekturasi,
algoritmlar va boshqa muhim mavzularni to‘liq o‘z ichiga olgan metodik yondashuvlar talab
etiladi. Ushbu tezisda dasturiy ta’minot bo‘limini o‘qitish metodikasi, o‘qitish jarayonida
qo‘llaniladigan usullar va amaliyotlar tahlil qilinadi.
Dasturiy taminot bo‘limini o‘qitishning asosiy qismlari.
Dasturiy taminotning tushunchasi
va turlari
:
o
Dasturiy ta’minotning umumiy ta’rifi va uning turli turlari (operatsion tizimlar, ilovalar,
tizim dasturlari va boshqalar).
o
Dasturiy ta’minot bo‘limi va uning o‘quv jarayonida o‘rni.
Dasturiy taminotni o‘qitish metodlari va yondashuvlari.
An’anaviy o‘qitish usullari
:
o
Leksiyalar, amaliy mashg‘ulotlar, darsda ko‘rsatuvchi materiallar va kodlash mashqlari.
o
O‘qituvchining markazlashgan ta’limi va o‘quvchilarga dasturiy taminot nazariyasini
tushuntirish.
Innovatsion o‘qitish texnologiyalari
:
140
o
Interaktiv ta’lim platformalari, simulyatsiya dasturlari va virtual laboratoriyalar
yordamida ta’lim samaradorligini oshirish.
o
O‘qitishning masofaviy shakllari, video darslar va onlayn resurslardan foydalanish.
Dasturiy taminotni o‘rgatishda o‘qituvchining roli va malakasi.
O‘qituvchining pedagogik
va texnik malakasi
:
o
Dasturiy taminot bo‘limini samarali o‘qitish uchun o‘qituvchining malakasi, pedagogik
uslublari va texnik bilimlari.
o
O‘qituvchilarni doimiy ravishda malakasini oshirish va yangi texnologiyalar bilan
tanishtirish.
O‘qituvchi va O‘quvchi o‘rtasidagi Faol Hamkorlik
:
o
O‘qituvchining o‘quvchilarga yordam berish, ularning fikrlarini tinglash va mustaqil
ishlashga yo‘naltirish.
o
O‘quvchilarning loyihalar va guruh ishlari orqali faol ishtirokini ta’minlash.
Interfaol o‘qitish usullari.
Dasturiy ta’minot bo‘limini o‘qitishda interfaol usullarni
qo‘llash, talabalar bilan faol muloqotni rag‘batlantirishda muhim ahamiyatga ega. Darslarda
guruh ishlari, muammolarni hal qilish mashg‘ulotlari va turli simulyatsiyalarni o‘z ichiga olgan
interfaol metodlarni qo‘llash talabalarni ko‘proq jalb etadi va ularga o‘z fikrlarini erkin
ifodalash imkonini beradi. Bu o‘qitish usullari talabalar orasida hamkorlikni rivojlantirishga va
o‘zaro tajriba almashishga yordam beradi.
Loyihalar asosida o‘qitish.
Loyihalar asosida o‘qitish metodikasi talabalarni real
dasturiy ta’minot yaratish jarayoniga jalb qiladi. Talabalar o‘zlari kichik dasturlar yoki tizimlar
yaratish orqali dasturlash va tizimlar arxitekturasi bo‘yicha bilimlarini mustahkamlaydilar.
Loyihalar talabalarni guruhlarda ishlashga, vaqtni samarali boshqarishga va amaliy tajriba
orttirishga o‘rgatadi. Bu metodika talabalarga o‘zlarining professional ko‘nikmalarini
rivojlantirish imkonini beradi.
Xulosa.
Dasturiy ta’minot bo‘limini o‘qitish metodikasi, zamonaviy ta’limda talabalar
uchun muhim o‘rin tutadi. O‘qitishda nazariy va amaliy bilimlarni uyg‘unlashtirish, interfaol
usullarni qo‘llash, loyihalar asosida o‘qitish va kodlash mashg‘ulotlari talabalarni haqiqiy
dasturiy ta’minot yaratish jarayoniga tayyorlaydi. Shuningdek, o‘qituvchining roli, guruh ishlari
va baholash tizimining samarali qo‘llanilishi talabalarni yanada yaxshi o‘qitishga yordam
beradi. Ushbu metodika orqali talabalarga dasturiy ta’minot yaratishda zarur bo‘lgan
ko‘nikmalar va tajriba beriladi, bu esa ularni kasbga tayyorlashda muhim qadam hisoblanadi.
Dasturiy taminot bo‘limini o‘qitish metodikasi zamonaviy ta’lim tizimida muhim o‘rin tutadi,
chunki u o‘quvchilarga dasturiy taminotni yaratish, tahlil qilish va sinovdan o‘tkazish kabi
ko‘nikmalarni o‘rgatadi. Ta’lim jarayonida samarali metodlar va innovatsion texnologiyalarni
qo‘llash o‘quvchilarning dasturlashga bo‘lgan qiziqishini oshiradi hamda ularni mutaxassis
sifatida tayyorlashda muhim rol o‘ynaydi.
O‘qitishning an’anaviy va interaktiv usullarining uyg‘unlashuvi, amaliy mashqlar, guruhli
ishlar va loyihalar orqali o‘quvchilarning nazariy bilimlarini mustahkamlash va amaliy
ko‘nikmalarini rivojlantirish mumkin. Shu bilan birga, kompyuter yordamida ta’lim va
masofaviy o‘qitish texnologiyalarini qo‘llash, ta’lim jarayonini yanada samarali va qulay qiladi.
Dasturiy taminotni o‘qitishning muvaffaqiyati o‘qituvchining pedagogik va texnik malakalariga,
uning o‘quvchilarga yordam berish, ularni faol ishtirokchiga aylantirishdagi qobiliyatiga
141
bog‘liqdir. O‘qituvchining doimiy ravishda malakasini oshirishi va yangi pedagogik
texnologiyalarni o‘zlashtirishi zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Abdullayev, A., & Toshpo‘latov, S. (2019).
Kompyuter fanlari va informatika ta’limi
metodikasi
. Tashkent: Fan va texnologiyalar nashriyoti.
2.
Sultonov, M. (2020).
Dasturlashni o‘rgatish metodikasi
. Toshkent: O‘zbekiston
Respublikasi Ta’lim va fan vazirligi.
3.
Davronov, S., & Nazarov, D. (2021).
Dasturiy taminot bo‘limida ta’lim metodlari va
innovatsiyalar
. Tashkent: O‘zbekiston davlat universiteti nashriyoti.
4.
Jonibekov, R. (2018).
Informatika va dasturlash o‘qitish metodikasi
. Toshkent: O‘zbekiston
fanlar akademiyasi.
5.
O‘qitish metodlari va pedagogika texnologiyalari (2017).
O‘qituvchi uchun amaliy
qo‘llanma
. Tashkent: O‘quvchi nashriyoti.
6.
Berkinov, M. (2019).
Kompyuter yordamida ta’lim: metodik yondashuvlar va amaliy
qo‘llanmalar
. Tashkent: Informatika va axborot texnologiyalari institutining nashriyoti.
7.
Abduqahhorov, A., & Tursunov, X. (2020).
Masofaviy ta’lim texnologiyalari va dasturlash
o‘qitish
. Toshkent: Ta’lim nashriyoti.
8.
Sirojiddinov, B. (2018).
Dasturlashning asoslari va o‘qitish metodikasi
. Tashkent:
Informatika va texnologiyalar bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar markazi.
9.
O‘quv texnologiyalari va metodlari (2016).
O‘qituvchilar uchun ilmiy-uslubiy qo‘llanma
.
Toshkent: O‘quvchi nashriyoti.
10.
Farrux Qodirov. Zamonaviy trenajyor va simulyatsiya qiluvchi dasturlarning hozirgi
kundagi ahamiyati. Scienceweb academic papers collection. 2023/1/1
