160
ETILENDAN VINILASETATNING KATALITIK SINTEZI VA
TEXNOLOGIYASI
Omanov Behruzjon Shuhrat o‘g‘li
Kimyo kafedrasi dotsenti, t.f. (PhD)
Navoiy davlat universiteti
Allanazarova Oydin Yodgor qizi
Talaba, Navoiy davlat universiteti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14504544
Annotatsiya:
Mazkur tadqiqot etilendan asetat olish jarayonlarining kinetika va
texnologik jihatlarni oʻrganishga bagʻishlangan. Ushbu ishda etilendan vinilasetatning katalitik
sintezi va ushbu jarayon optimallashtirish texnologiyasi yoritilgan. Vinilasetat kimyo
sanoatida polimerlar, qoplama materiallari, elimlar va boshqa mahsulotlarni ishlab
chiqarishda asosiy xomashyo hisoblanadi. Uning etilendan sintezi hozirgi zamonaviy
texnologiyalar va samarali katalizatorlarni qoʻllash bilan yuqori hosildorlikka erishishga
imkon beradi. Katalizatorning samaradorligini saqlash uchun regenetorlarda qayta tiklash
amalga oshiriladi. Bu ekologik xavfsizlikni taʼminlash va ishlab chiqarish tannarxi
kamaytiradi. Etilendan vinilasetatning katalitik sintezi va texnologiyasi yuqori samaradorligi
va ekologik tozaligi bilan zamonaviy kimyo sanoati uchun strategik ahamiyatga ega.
Kalit soʻzlar:
etilen, sirka kislota, kislorod,katalizator, kinetika , texnologik parametrlar,
etil asetat va ekologik xavfsizlik.
Kirish.
Etilendan vinilasetatning sintezi hozirgi zamon kimyo sanoatida muhim
ahamiyatga ega boʻlgan jarayonlardan biridir. Vinilasetat polimerlar, yoqishtiruvchi
moddalarning asosiy xomashyosi hisoblanadi. Ushbu texnologiya yuqori samaradorlikka ega
katalizatorlar va energiya tejaydigan usullarini qoʻllash orqali takomillashtirilmoqda.
Vinilasetatning eng muhim reaksiyasi tez va ekzotermik boʻlgan radikallar bilan
polimerlanishdir. Vinilasetat Ester boʻlganligi sababli, u ushbu guruhning reaktiv
xususiyatlarini taqdim etadi.
Etilendan vinilasetat olishning zamonaviy sanoat usuli etilen, sirka kislotasi va
kislorodning gaz fazasida palladiy asosidagi katalizator yordamida reaksiyasiga asoslanadi. Bu
jarayon yuqori selektivlikka ega vinilasetat ishlab chiqarishda eng samarali hisoblanadi. Gap
fazasida amalga oshirilib, katalizatorning mavjudligi reaksiyani tezlashtiradi va selektivligini
oshadi. Vinilasetat hosil qiluvchi reaksiya reaktor etilen, sirka kislotasi va havoning gazsimon
aralashmasi (oz miqdorda CO2 va qayta ishlanadigan oqimlardan suv) beradi. Yiliga 5000
tonna (Kolumbiya bozori uchun belgilangan miqdor) vinilasetat ishlab chiqarishni olish uchun
molyar tarkibi 0,5 etilen 0,07 kislorod, 015 sirka kislotasi va 0,263 azot boʻlgan daqiqada
2197,3 mol olish kerak.Bu reaksiyalar yuqori darajada ekzotermikdir va birinchi reaksiya
uchun standart reaksiya issiqligi har bir mol vinilasetat uchun 42,1 Keal, ikkinchi reaksiyada
esa reaksiya issiqligi har mol etilen uchun -316Kkal.Etilen va sirka kislotasidan vinilasetatni
katalitik sintez qilishni samaradorligi yuqori selektivlikka ega poladiy asosidagi
katalizatorlardan foydalanish orqali oshadi. Ushbu texnologiya sanoat miqyosida energiya
tejamkor va ekologik xavfsiz jarayonlari taminlash imkonini beradi.Vinilasetatning sanoat
sintezi etilen sirka kislotasi va kislorod oʻrtasida palladiy asosidagi katalizator yordamida
amalga oshadi. Ushbu jarayon gaz fazasida 175 - 200 harorat va 5-9 bor bosimda olib boriladi.
161
Palladiy oksid kabi qimmatbaho metall katalizatorlar yuqori selektivlik va mahsuldorligini
taminlaydi. Shuning optimallashtirilgan sharoitlar yonmahsulotlar, masalan karbonat
angidrid hosil boʻlishini kamaytiradi. Mahsulotni ajralish: Reaksiyadan soʻng hosil boʻlgan gaz
va suyuqlik fazalari sovitiladi.Vimilasetat azeotropik distillatsiya orqali ajratiladi va
tozalanadi.
Reaksiya qatnashmagan etilen va sirka kislota qayta ishlab jarayonga qaytariladi.
Katalizator haqida maʼlumot: Asosiy material, palladiy. Qoʻllaniladigan qoʻshimchalar: Oltin
(Au), kumush (Ag) yoki metallar katalizatorning faoliyatini oshiradi.Katalizator odatda
alyuminiy oksidi (Al
2
O
3
) yoki kremniy oksid (SiO
2
) kabi materiallarga qoplangan holda
ishlatiladi. Palladiy xlorid va oksidlanish - qaytarilish tizimlaridan foydalangan holda vinil
asetat sintezi.
Xulosa.
Etilendan vinilasetat sintezining samaradorligi katalizatorlar va texnologik
jarayonning optimallashtirilishig bogʻliq. Vinilasetatni ishlab chiqarishning umumiy
jarayonini tahlil qilish jarayonida energiyani boshqa oqimlar bilan almashish uchun ishlatish
uchun eng yaxshi usulni aniqlash kerak boʻladi. Etilendan vinilasetat olish texnologiyasi
zamonaviy katalizatorlar va boshqaruv tizimlarini qoʻllash orqali ishlab chiqarish
samaradorligini oshirishga imkon beradi. Ushbu mahsulot koʻp tarmoqli sanoat sohasida,
jumladan, polimerlar, elimlar va qoplamalar ishlab chiqarishda muhim xomashyo sifatida
foydalaniladi.
References:
1.
Han Y.F va boshqalar, Pd- asosli katalizator orqali vinil asetat sintezining kinetik
tadqiqoti; Pd- Au / SiO2 va Pd/ SiO katalizator orqali vinil asetat sintezining kinetikasi, Kataliz
jurnali, Vol .232 , 467- 475 - betlar ,2005 yili.
2.
Xan, Y.F.Kumar, D. Sivadinarayana C . Gudman, D.V. Etilenning yonish kinetikasi. Vinil
asetat sintezi, J.Catal . 224 ,60. 2004.
3.
Arapov D. va boshqalar. Vinilasetat sintezi jarayonini matematika modellashtirish \\
Fizika jurnali: Konferentsiya seriyasi. IOP nashriyot,2019- y
4.
Omanov B.Sh . U. Fayzullaev N.I. Vinilasetat sintezining texnologik rejimining
parametrlari // Universum: kimyo va biologiya 2020.
5.
Оманов Б.Ш., Файзуллаев Н.И., Хатамова М.С. Технологии производственные
винилацетат. Международный научный журнал инновационная наука. Уфа №3. 2020.
10-13с.https://aeterna-ufa. ru/sbornik/IN-3-2020.
6.
Файзуллаев Н.И. Метандан олинган маҳсулотларнинг технологиясини ишлаб
чиқиш.//Докторлик диссертацияси. ТКТИ. -2016. -197 б
