92
O‘RTA YOSHDAGI BOLALARGA BERILADIGAN MILLIY VA HARAKATLI
O‘YINLARNI O‘RGATISH
Muhammadov Xosilbek
Shoimov Husan
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti;
G‘aniyev Suxrob Abduvali o‘g‘li
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti, Jismoniy tarbiya va sport kafedrasi
o‘qituvchisi,
E-mail: suxrobganiyev5@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15141229
Annotatsiya:
Ushbu maqolada o‘rta yoshdagi bolalarga (6-10 yosh) o‘zbek milliy harakatli
o‘yinlarini o‘rgatishning pedagogik ahamiyati va amaliy usullari o‘rganiladi. Milliy o‘yinlar
bolalarning jismoniy rivojlanishi, ijtimoiy ko‘nikmalari va madaniy o‘zlikni anglashlarini
shakllantirishda muhim vosita sifatida ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda o‘yinlarning bolalar psixo-
fiziologik xususiyatlariga mosligi tahlil qilinib, o‘rgatish metodikasi ishlab chiqiladi. Maqola
amaliy tavsiyalar bilan yakunlanadi.
Kalit so‘zlar:
milliy harakatli o‘yinlar, o‘rta yoshdagi bolalar, jismoniy tarbiya, o‘zbek xalq
o‘yinlari, pedagogika.
Kirish
O‘rta yoshdagi bolalar (6-10 yosh) rivojlanishning muhim davrida bo‘lib, bu yoshda
jismoniy faollik va ijtimoiy munosabatlar ularning sog‘lig‘i va shaxsiyatini shakllantirishda katta
ahamiyatga ega. O‘zbek xalqining milliy harakatli o‘yinlari, masalan, “Qo‘chqor o‘yini”, “Bo‘ri
zovurda” va “Ikki yaxob” kabi o‘yinlar bolalarni jismoniy jihatdan faol qilish bilan birga, milliy
madaniyatni o‘rgatishda samarali vosita hisoblanadi. Ushbu maqola o‘rta yoshdagi bolalarga
ushbu o‘yinlarni o‘rgatishning ilmiy asoslari va amaliy yondashuvlarini tadqiq etishga
bag‘ishlanadi.
Adabiyotlar sharhi
Milliy harakatli o‘yinlar bo‘yicha ko‘plab tadqiqotlar mavjud. Osokina (1976) harakatli
o‘yinlarning bolalar motorikasi va sog‘lig‘iga ta’sirini o‘rgangan bo‘lsa, o‘zbek olimlari, masalan,
Karimov va Toshmatov (2019) o‘zbek xalq o‘yinlarining jismoniy tarbiyadagi o‘rnini ta’kidlaydi.
Shu bilan birga, o‘rta yoshdagi bolalarga milliy o‘yinlarni o‘rgatish bo‘yicha maxsus metodikalar
yetarlicha ishlab chiqilmagan. Ushbu tadqiqot mazkur bo‘shliqni to‘ldirishga qaratilgan.
Tadqiqot metodologiyasi
Tadqiqotda 6-10 yoshdagi 50 nafar bola ishtirok etdi. Ular uchun “Qo‘chqor o‘yini”, “Bo‘ri
zovurda” va “Ikki yaxob” o‘yinlari 8 hafta davomida haftada 2 marta 40 daqiqadan o‘rgatildi.
O‘yinlarning ta’siri jismoniy testlar (yugurish tezligi, sakrash masofasi) va ijtimoiy ko‘nikmalar
bo‘yicha anketalar orqali baholandi. Ma’lumotlar statistik tahlil qilindi.
Natijalar
Natijalar shuni ko‘rsatdiki, milliy harakatli o‘yinlar bolalarning jismoniy ko‘rsatkichlarini
yaxshiladi: “Bo‘ri zovurda” o‘yini yugurish tezligini 12-15% ga oshirdi, “Ikki yaxob” esa
moslashuvchanlikni rivojlantirdi. Shu bilan birga, bolalar o‘zaro hamkorlik va jamoaviy ruhni
mustahkamladi. O‘yinlar orqali milliy madaniyatga qiziqish ham ortdi.
Muhokama
93
Milliy harakatli o‘yinlar bolalarning nafaqat jismoniy, balki psixologik va ijtimoiy
rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. “Qo‘chqor o‘yini” kabi o‘yinlar chidamlilikni, “Bo‘ri zovurda”
esa tezkorlikni oshiradi. Tadqiqotda o‘yinlarning murakkabligi va davomiyligi yoshga
moslashtirilishi muhimligi aniqlandi. Shu bilan birga, o‘qituvchilarning o‘yinlarni tashkil
qilishdagi roli ham katta ekanligi ta’kidlanadi.
Xulosa va tavsiyalar
O‘zbek milliy harakatli o‘yinlari o‘rta yoshdagi bolalarning rivojlanishida samarali vosita
sifatida jismoniy tarbiya dasturlariga kiritilishi kerak. Quyidagi tavsiyalar beriladi:
1. O‘yinlarni bosqichma-bosqich o‘rgatish (qoidalar tushuntirilishi, harakatlar ko‘rsatilishi,
amaliyot).
2. Bolalarning yosh va jismoniy tayyorgarligiga qarab o‘yinlarni soddalashtirish yoki
murakkablashtirish.
3. O‘yin jarayonida ijobiy muhit yaratish uchun rag‘batlantirish usullaridan foydalanish.
Kelgusida turli mintaqalar va yosh guruhlari bo‘yicha qo‘shimcha tadqiqotlar o‘tkazish
rejalashtirilmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Osokina T. I. (1976). Bolalar bog‘chasida jismoniy tarbiya. Toshkent: O‘qituvchi nashriyoti.
2.
Karimov, U. R., Toshmatov, S. S. (2019). O‘zbek xalq o‘yinlarining jismoniy tarbiyadagi
o‘rni. Jismoniy tarbiya va sport jurnali, 15(3), 45-50.
3.
O‘zbekiston Respublikasi. (2020). O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi
Qonuni. Qonun hujjati, 23-sentabr, 2020-yil, № O‘RQ-637.
