Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
156
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
PIRLS DASTURI ASOSIDA NAZORAT TOPSHIRIQLARINI YARATISH VA
ULAR USTIDA ISHLASH TEXNOLOGIYASI
S.I.Tursunova
Termiz davlat pedagogika instituti Boshlang’ich ta’limda
matematika va ona tili kafedrasi o’qituvchisi Pedagogika
fanlari bo’yicha falsafa doktori(PDh)
Kadirov Nigora
Termiz davlat pedagogika instituti 4-kurs talabasi
Anotatsiya:
Mazkur maqola PIRLS (Progress in International Reading Literacy
Study) dasturi asosida nazorat topshiriqlarini yaratish va ularni ishlash texnologiyasini
o'rganishga bag'ishlangan. Ushbu dastur o'qish va yozish kompetensiyalarini
baholashga qaratilgan xalqaro tadqiqot bo'lib, uning asosida o'quvchilarning o'qish
ko'nikmalarini nazorat qilish uchun yangi usullar va metodologiyalar ishlab chiqish
zarurati mavjud. Maqolada, PIRLS dasturi orqali topshiriqlarni yaratishning
metodologik yondashuvlari va bu topshiriqlarni samarali baholashning texnologiyalari
tahlil qilinadi.
Kalit so'zlar:
PIRLS dasturi, nazorat topshiriqlari, o'qish kompetensiyasi,
baholash texnologiyasi, metodologiya, ta'limni monitoring qilish, pedagogik metodlar.
ТЕХНОЛОГИЯ СОЗДАНИЯ ЗАДАЧ УПРАВЛЕНИЯ И РАБОТЫ НАД
НИМ НА ОСНОВЕ ПРОГРАММЫ PIRLS
Аннотация
: Данная статья посвящена исследованию технологии создания
контрольных заданий и их работы на основе программы PIRLS (Progress in
International Reading Literacy Study). Данная программа представляет собой
международное исследование, направленное на оценку навыков чтения и
письма, на основе которого возникает необходимость разработки новых методов
и методик мониторинга навыков чтения учащихся. В статье анализируются
методические подходы к созданию заданий через программу PIRLS и технологии
эффективного оценивания этих заданий.
Ключевые слова
: программа PIRLS, контрольные задания, читательская
компетентность,
технология
оценивания,
методика,
образовательный
мониторинг, педагогические методы.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
157
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
TECHNOLOGY FOR CREATING AND WORKING ON CONTROL TASKS
BASED ON THE PIRLS PROGRAM
Abstract:
This article is devoted to the study of the technology of creating
control tasks and working with them based on the PIRLS (Progress in International
Reading Literacy Study) program. This program is an international study aimed at
assessing reading and writing competencies, and on its basis there is a need to develop
new methods and methodologies for monitoring students' reading skills. The article
analyzes methodological approaches to creating tasks through the PIRLS program and
technologies for effective assessment of these tasks.
Keywords: PIRLS program, control tasks, reading competence, assessment
technology, methodology, educational monitoring, pedagogical methods.
Kirish.
Hozirgi kunda ta'lim tizimi global miqyosda o'zgarmoqda, va ta'lim
sifatini baholash, uning samaradorligini oshirish borasida turli xil xalqaro tadqiqotlar
va baholash dasturlari ishlab chiqilmoqda. Bu jarayonlarda PIRLS (Progress in
International Reading Literacy Study) dasturi muhim o‘rin tutadi. PIRLS dasturi
o‘quvchilarning o‘qish va tushunish ko‘nikmalarini baholashga qaratilgan xalqaro
tadqiqot bo‘lib, ta'lim tizimlarining samaradorligini aniqlashda muhim ahamiyatga
ega. Ushbu maqola PIRLS dasturi asosida nazorat topshiriqlarini yaratish va ularda
ishlash texnologiyasini tahlil qilishga qaratilgan.
Adabiyotlar tahlili:
PIRLS dasturi o'qish bilimlarini baholashda dunyo bo'ylab
keng qo'llaniladigan asbobdir. Ushbu dastur orqali o'quvchilarning o'qish va tushunish
darajasi o'lchanadi va ularning o'qish ko'nikmalarini baholashda ilmiy va amaliy
jihatlarni o'rganish imkonini yaratadi.
Metodologiya.
Nazorat topshiriqlarini yaratish va ularda ishlash texnologiyasini
aniqlashda quyidagi metodlar qo'llaniladi:
1.Analitik metod: PIRLS dasturi asosida o'quvchilarning o'qish ko'nikmalarini tahlil
qilish va ularning tajribalarini o'rganish. Bu metod yordamida o'quvchilarning o'qish
faoliyatini o'lchash uchun zarur bo'lgan statistik ma'lumotlar to'planadi.
2.Eksperimental metod: PIRLS dasturining turli xil topshiriqlarini yaratish jarayonida
o'quvchilarning natijalarini tahlil qilish orqali yangi nazorat topshiriqlari sinovdan
o'tkaziladi. Bu metodning maqsadi o'qish kompetensiyalarini aniqlash va ularni
samarali ravishda o'lchash usullarini ishlab chiqishdir.
3.Tajriba va amaliyot metodlari: O'qituvchilar va o'quvchilarning faoliyatlarini
o'rganish, o'qish va tushunish darajalarini baholashda amaliy mashg'ulotlar va sinovlar
o'tkaziladi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
158
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
PIRLS dasturi haqida umumiy ma'lumot.
PIRLS dasturi har to‘rt yilda o‘tkaziladi
va o‘quvchilarning o‘qish kompetensiyalarini baholaydi. U dunyoning turli
burchaklaridagi davlatlar tomonidan amalga oshiriladigan va o‘quvchilarning
o‘qishdan tushunish darajasini baholashga qaratilgan bir nechta o‘quv topshiriqlaridan
iborat. Dastur, asosan, o‘quvchilarning matnni tushunish va unga nisbatan savollarni
javoblash qobiliyatini aniqlashga yordam beradi.
Nazorat topshiriqlari yaratish texnologiyasi.
PIRLS dasturi asosida nazorat topshiriqlarini yaratishning asosiy maqsadi
o‘quvchilarning o‘qish va tushunish ko‘nikmalarini aniq va to‘liq baholashdir. Buning
uchun turli xil texnologiyalar va metodologiyalar qo‘llaniladi:
1.
Topshiriqlarni turlarga ajratish
Nazorat topshiriqlari bir necha turga ajratiladi: tanlov savollari, ochiq javobli
savollar, matndan keltirilgan ma'lumotlarni qiyoslash va tahlil qilish, hamda
izohli javoblar berish. Ushbu topshiriqlarni yaratishda o‘quvchilarning bilim
darajalariga mos keladigan savollarni tuzish muhim hisoblanadi.
2.
Matnni tanlash va tahlil qilish
Topshiriqlarni yaratishda o‘quvchilarning o‘qish qobiliyatlarini baholashga
yordam beradigan matnlar tanlanadi. Bu matnlar turli janrlarda (hikoya, maqola,
ilmiy tadqiqotlar) bo‘lishi mumkin. Matnlar o‘quvchilarning turli mavzulardagi
bilimlarini va qobiliyatlarini o‘lchashga imkon beradi.
3.
Metodologik yondashuvlar
Topshiriqlarni yaratishda va baholashda metodologik yondashuvlar muhim
ahamiyatga ega. Ushbu yondashuvlar orqali o‘quvchilarning bilim darajasi,
ularning tushunish darajasi va o‘qishga bo‘lgan motivatsiyasi aniqlanadi.
Shuningdek, sinov topshiriqlari va baholash mexanizmlarini ishlab chiqish
davomida, o‘quvchilarga turli xil o‘qish qobiliyatlarini talab qiladigan
topshiriqlar taqdim etiladi.
4.
Ma'lumotlarni yig‘ish va tahlil qilish.
Topshiriqlarning muvaffaqiyatli amalga
oshirilishi uchun ma'lumotlarni to‘plash va tahlil qilish jarayoni amalga
oshiriladi. Bu ma'lumotlar orqali o‘quvchilarning o‘qish ko‘nikmalarini o‘lchash
va ularning kuchli va zaif tomonlarini aniqlash imkonini beradi. Bundan
tashqari, o‘quvchilarning qobiliyatlariga qarab, ularga mos topshiriqlarni
yaratish mumkin bo‘ladi.
Nazorat topshiriqlari orqali ishlash texnologiyasi.
Nazorat topshiriqlarini
yaratishning asosiy bosqichlari tugagach, o‘quvchilar bilan ishlash jarayoni
boshlanadi. Bu jarayon quyidagi texnologiyalarni o‘z ichiga oladi:
1.
Topshiriqlarni amalga oshirish
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
159
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
O‘quvchilar topshiriqlarni bajarish davomida, ular matnlarni o‘qib, savollarga
javob beradi. Bu jarayonni baholashda avtomatik tizimlar va inson tomonidan
tahlil qilish mexanizmlari qo‘llaniladi.
2.
Boshqarish va nazorat qilish
O‘quvchilarning topshiriqlarni bajarish jarayoni va natijalari ustidan nazorat
o‘rnatiladi. O‘qituvchilar va metodistlar tomonidan topshiriqlarni tahlil qilish va
ularga oid fikr-mulohazalar berish orqali o‘quvchilarning o‘qish qobiliyatlari
ustida ishlanadi.
3.
Natijalarni tahlil qilish va xulosa chiqarish
Nazorat topshiriqlari o‘tkazilgach, o‘quvchilarning natijalari tahlil qilinadi.
Ushbu tahlil asosida o‘quvchilarning o‘qish kompetensiyasi, ularning
mustahkam bilimlari va yengil zaif tomonlari aniqlanadi. Bu tahlil
o‘qituvchilarga o‘quvchilarning o‘qish qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam
beradi.
Xulosa.
PIRLS dasturining asosiy maqsadi ta'lim sifatini baholash bo'lib, unda
o'qish bo'yicha o'quvchilarning qobiliyatlari, tushunish darajalari va o'qishdan olingan
natijalar tahlil qilinadi. O'zbekiston va boshqa rivojlanayotgan mamlakatlar uchun bu
dastur o'qituvchilarga o'quvchilarning bilim darajalarini aniqlash va ta'lim tizimini
rivojlantirish uchun zarur bo'lgan ko'nikmalarni shakllantirish imkoniyatini beradi.
Foydalangan adabiyotlar
1.PIRLS 2021 Technical Report. (2022). International Association for the Evaluation
of Educational Achievement (IEA).
2.Shadieva, F. (2020). Ta'limda metodologik yondashuvlar: nazorat va baholash
tizimlari. Tashkent: O'qituvchi.
3.Petty, G. (2004). Teaching Today: A Practical Guide. Nelson Thornes.
4.Solmonov, B. (2018). O'qish va tushunishning rivojlanishi: PIRLS tadqiqoti.
Tashkent: Fan va texnologiya.
5. S.I.Tursunova The development of oral speech of younger schoolchildren in
extracurricular activities. Eurasian Research Bulletin, 2022.
6. S.I.Tursunova Pedagogical bases of nationalization of school education. Web of
Scientist: International Scientific Research Journal, 3 (02), 456–461. 6. Турсунова, С.
И. (2023). Причины выбора модели внеучебной деятельности по развитию
устной речи младших школьников.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
160
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
7. Tursunova, S. (2024). Innovatsion yondashuv asosida boshlang ‘ich sinf o
‘quvchilarining og ‘zaki nutqini rivojlantirishning asosiy mаzmuni. Multidisciplinary
Journal of Science and Technology, 4(10), 176-185.
8. Ismatova, N., & Tursunova, S. I. (2023). BOSHLANG’ICH SINF
O’QUVCHILARIDA OG’ZAKI NUTQNI RIVOJLANTIRISH, TILSHUNOSLIK
USLUBIY MUAMMO SIFATIDA. Interpretation and researches, 2(1).
9. Allaberganova, Y., & Tursunova, S. (2023). BOSHLANG’ICH SINF
O’QUVCHILARINI MILLIY QADRIYATLAR RUHIDA TARBIYALASH.
Interpretation and researches, 2(1).
10. Hikmatov, I., & Tursunova, S. (2023). Bo ‘lajak boshlang ‘ich sinf o ‘qituvchilarini
ma’naviy-ma’rifiy faoliyatga tayyorlashning imkoniyatlari. Interpretation and
researches, 2(1).
11. Турсунова, С. И. (2022). БОШЛАНҒИЧ СИНФ ЎҚУВЧИЛАРИДА
ИҚТИСОДИЙ ТАРБИЯНИ РИВОЖЛАНТИРИШ ХУСУСИЯТЛАРИ. Scientific
Impulse, 1(4), 397-399.
12. Турсунова, С. И. (2022). БОШЛАНҒИЧ СИНФ ЎҚУВЧИЛАРИДА ЭСТЕТИК
ТАРБИЯНИ ШАКЛЛАНТИРИШ. Scientific Impulse, 1(4), 393-396
