ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
17
O‘ZBEKISTONDA BOSH PLAN LOYIHALARI BO‘YICHA OLIB
BORILAYOTGAN YANGI AMALIYOTLAR
Asatova Dildora G’ulomjon qizi
Toshkent Arxitektura Qurilish Universiteti,
Arxitektura fakulteti, Dizayn kafedrasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15754355
Annotation:
This article highlights new practical approaches applied in the
development and implementation of master plan projects within the framework
of the comprehensive development of cities and regions in Uzbekistan. In
particular, it analyzes approaches such as data collection using digital
technologies, the application of GIS and BIM systems, ensuring public
participation, and emphasizing environmental and social sustainability. The
study provides practical examples based on new master plans of Tashkent,
Samarkand, and other major cities.
Аннотация:
В данной статье освещаются новые практические
подходы, применяемые при разработке и реализации проектов
генеральных планов (мастерпланов) в рамках комплексного развития
городов и территорий Узбекистана. В частности, анализируются такие
подходы, как сбор данных с использованием цифровых технологий,
применение систем ГИС и BIM, обеспечение участия общественности, а
также акцент на экологической и социальной устойчивости. В
исследовании приводятся практические примеры на основе новых
мастерпланов Ташкента, Самарканда и других крупных городов.
Annotatsiya:
Ushbu maqolada O‘zbekistonda shahar va hududlarni
kompleks rivojlantirish doirasida bosh reja (masterplan) loyihalarini ishlab
chiqish va amalga oshirishda qo‘llanilayotgan yangi amaliy yondashuvlar
yoritiladi. Jumladan, raqamli texnologiyalar asosida
ma’lumot yig‘ish, GIS va BIM
tizimlaridan foydalanish, jamoatchilik ishtirokini ta’minlash hamda ekologik va
ijtimoiy barqarorlikka urg‘u berish kabi yondashuvlar tahlil qilinadi. Tadqiqotda
Toshkent, Samarqand va boshqa yirik shaharlarning yangi masterplan tajribalari
asosida amaliy misollar keltiriladi.
Kalit so‘zlar:
Bosh reja, shaharsozlik, raqamli rejalashtirish, ishtirokchilik,
ekologik barqarorlik, GIS, O‘zbekiston, urbanizatsiya.
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda urbanizatsiya jarayonlari sezilarli darajada
tezlashmoqda. Aholi zichligi ortib borayotgan yirik shaharlarda infratuzilmani
rivojlantirish, yashash sifatini oshirish va tarixiy-madaniy merosni muhofaza
qilish talab etiladi. Bu esa bosh reja loyihalariga yangicha yondashishni zarur
qilmoqda. An’anaviy statsionar va markazlashgan rejalashtirish o‘rnini
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
18
zamonaviy, moslashuvchan, ma’lumotlarga asoslangan va ishtirokchilik
tamoyiliga tayanadigan tizimlar egallamoqda.
1. Yangi amaliy yondashuvlar
1.1. Raqamli texnologiyalarni joriy etish
• Shahar hududlarini tahlil qilishda GIS (Geographic Information Systems)
va BIM (Building Information Modeling) texnologiyalarining keng qo‘llanilishi
bosh rejalarning aniqligini va samaradorligini oshirdi.
• Dronlar yordamida relyef, qurilishlar va yashil hududlar bo‘yicha aniq
ma’lumotlar to‘planmoqda.
1.2. Ishtirokchilik asosidagi rejalashtirish
• Jamoatchilik eshituvi, aholi bilan interaktiv so‘rovnomalar orqali
fuqarolarning ehtiyojlari va fikrlari inobatga olinmoqda.
• Bu yondashuv ijtimoiy adolatni ta’minlash va rejalarning hayotiy
bo‘lishiga xizmat qiladi.
1.3. Ekologik va ijtimoiy barqarorlik
• Yashil hududlar, veloinfratuzilma, suvni tejovchi tizimlar va ekologik
materiallardan foydalanish orqali barqarorlik tamoyillari ilgari surilmoqda.
• Ijtimoiy guruhlarning ehtiyojlari hisobga olinib, ko‘p funksiyali hududlar
yaratilmoqda.
2. Amaliy misollar
2.1. Toshkent shahrining yangi bosh rejasi (2023–2025)
• Yaponiya (JICA) va Janubiy Koreya mutaxassislari bilan hamkorlikda
ishlab chiqilgan.
• Transport, yashil hudud va tarixiy merosni integratsiyalashgan
yondashuv asosida rivojlantirish ko‘zda tutilgan.
2.2.
Samarqand
va
Buxoro
shaharlarida
tarixiy
markazlarni
zamonaviylashtirish
• YuNESKO talablari asosida tarixiy obidalarni saqlagan holda turizm va
infratuzilma rivojlantirildi.
• Smart city elementlari, LED yoritish, ekologik transport (elektrobuslar)
joriy etildi.
Xulosa:
O‘zbekistonda bosh planlashtirish jarayonlari bosqichma-bosqich global
tendensiyalarga moslashtirilmoqda. Raqamli texnologiyalar, ishtirokchilik
yondashuvi va barqaror rivojlanish tamoyillarining joriy etilishi tufayli
rejalashtirish sifati oshib, shaharlar aholisi uchun qulay muhit yaratilmoqda.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
19
Yangi tajribalar boshqa shahar va tumanlarda ham qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan
namunaviy model sifatida xizmat qilmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF-6199-son Farmoni. “Shaharsozlik
sohasini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”. — 2021 yil, 16
mart.
2. O‘zbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligi. “Bosh
reja loyihalari bo‘yicha metodik qo‘llanma”. — Toshkent, 2023.
3. UN-Habitat. Urban Planning for City Leaders. Nairobi: UN-Habitat, 2019.
4. World Bank. Transforming Cities with Transit. Washington, DC: The World
Bank, 2020.
5. Ishmukhamedov S., Rakhmatullaev R. “Raqamli texnologiyalar asosida shahar
hududlarini rejalashtirish” // Arxitektura va Qurilish, 2022, №4.
6. JICA. Tashkent City Master Plan Report. Tokyo: JICA, 2023.
7. OECD. Green Cities Programme: Sustainable Urban Planning in Central Asia.
Paris: OECD Publishing, 2021.
