Авторы

  • Azamat Turniyozov
    Buxoro davlat tibbiyot instituti

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.arims.50112

Аннотация

Tajriba hayvonlarida miokarddagi morfologik o‘zgarishlarni to‘g‘ri va aniq tasvirlash patogenezini, tuzilishi va funksiyasidagi o‘zgarishlar o‘rtasidagi bog‘liqlik mexanizmini tushunish uchun katta ahamiyatga ega. Yurak ko'krak bo'shlig'ida joylashgan bo'lib, deyarli butunlay o'pka bilan o'ralgan va faqat old-pastki sohada erkindir. Yurak urishi va ritmi vegetativ va endokrin tizimlar, gemodinamik omillar [15] tomonidan tartibga solinadi. Yurakni qon bilan ta'minlash chap va o'ng koronar arteriyalar tomonidan amalga oshiriladi; ularda ko'plab tosiqlar yo'q. Chap koronar arteriya chap bo’lmacha va o'pka arteriyasi orasidagi nay ichida intramiokard yo'lidan o'tadi. Kalamushlarda yurakning haqiqiy sirkumfleks arteriyasi yo'q [3].


background image

ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

192

MAHALLIY VA UMUMIY ANESTEZYA TA’SIRIDA YURAKDA

YUZAGA KELADIGAN MORFOLOGIK O'ZGARISHLAR

Turniyozov Azamat Asqarovich

Buxoro davlat tibbiyot instituti

https://doi.org/10.5281/zenodo.13336062

Tajriba hayvonlarida miokarddagi morfologik o‘zgarishlarni to‘g‘ri va aniq

tasvirlash patogenezini, tuzilishi va funksiyasidagi o‘zgarishlar o‘rtasidagi
bog‘liqlik mexanizmini tushunish uchun katta ahamiyatga ega. Yurak ko'krak
bo'shlig'ida joylashgan bo'lib, deyarli butunlay o'pka bilan o'ralgan va faqat old-
pastki sohada erkindir. Yurak urishi va ritmi vegetativ va endokrin tizimlar,
gemodinamik omillar [15] tomonidan tartibga solinadi. Yurakni qon bilan
ta'minlash chap va o'ng koronar arteriyalar tomonidan amalga oshiriladi; ularda
ko'plab tosiqlar yo'q. Chap koronar arteriya chap bo’lmacha va o'pka arteriyasi
orasidagi nay ichida intramiokard yo'lidan o'tadi. Kalamushlarda yurakning
haqiqiy sirkumfleks arteriyasi yo'q [3].

Yurak fibroblastlari, kardiomiotsitlar, endotelial hujayralar va qon tomir

silliq mushak hujayralari yurakning asosiy hujayrali komponentlari hisoblanadi.
Sichqonlarning miokardidagi kardiomiotsitlar mahkam o'ralgan parallel
to'plamlar shaklida yoki turli yo'nalishdagi to'plamlarda joylashgan. Atriyal
kardiomiotsitlar maydoni kichikroq va erkinroq joylashgan. Sichqonlarning
miokardlari asosan ikki yadroli kardiomiotsitlar bilan ifodalanadi [11]. Yoshga
bog'liq bo'lgan kalamush yuragidagi strukturaviy o'zgarishlar kardiomiotsitlar
sonining kamayishi, chap qorincha gipertrofiyasining rivojlanishi va qorincha
kameralarining diametrining o'zgarishi bilan tavsiflanadi. Sichqonlarda chap
qorincha gipertrofiyasi interstitsial fibrozdan kelib chiqadi [20].

Yurak gipertrofiyasi. Yurakning massasi va hajmining oshishi amiloid

cho'kishi, biriktiruvchi to'qimalarning ko'payishi, shish, hujayra elementlari
tomonidan infiltratsiya, miotsitlar hajmining oshishi (hajmi, uzunligi va qalinligi,
maydoni) bilan bog'liq bo'lishi mumkin. Kardiomiheliya mahalliy yoki diffuz
bo'lishi mumkin; Kattalashgan kardiomiotsitlarning sitoplazmasi katta
giperxrom yadrolari bilan gipereozinofil bo'lib, ko'pincha miyokarddagi fibroz
bilan birlashadi [5]. Kardiomiotsitlarning distrofiyasi, apoptozi va nekrozi.

1. Gialin tomchi distrofiyasi - kardiomiotsitlar sitoplazmasida gialinga

o'xshash oqsil tomchilari paydo bo'lib, bir-biri bilan qo'shilib, hujayra tanasini
to'ldiradi, hujayraning ultrastruktura elementlari esa yo'q qilinadi. Inson
miokardida kam uchraydi [11].


background image

ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

193

2. Gidropik distrofiya - kardiomiotsitlar sitoplazmasida vakuolalar paydo bo'lishi
bilan tavsiflanadi. Gialin tomchilari distrofiyasi va gidropik distrofiya ko'pincha
sitoplazmaning denaturatsiyasi va koagulyatsiyasi yoki hidratsiyasi va
to'qnashuvining ustunligiga qarab sitoplazmatik oqsil almashinuvi buzilishining
ketma-ket bosqichlarini ifodalaydi [11]. Katexolaminlarning haddan tashqari
dozasi bilan o'tkazilgan tajribalarda kalamushlarning miokardida gialin tomchisi
distrofiyasi tashxisi qo'yilgan [13]. Doksorubitsinni kiritish bilan
kalamushlarning miokardida gidropik distrofiya qayd etilgan [10].
Kardiomiotsitlarning apoptozi yadrodagi o'zgarishlar bilan namoyon bo'ladi -
xromatin chegarasi (yadroning periferiyasi bo'ylab xromatinning yarim sharlar
yoki bo'laklar shaklida kondensatsiyasi), xromatin kondensatsiyasi (yadro
piknozi

bilan

namoyon

bo'ladi),

yadrolarning

notekis

konturlari

mikronukleuslarga parchalanish bilan lobli ko'rinish); sitoplazmadagi
o'zgarishlar - bo'yashning o'zgarishi (erta bosqichda bazofiliya va apoptotik
jismlar bosqichida eozinofiliya), vakuolizatsiya (silliq endoplazmatik
retikulumning kengayishi tufayli rivojlanadi), kontur va parchalanishning
o'zgarishi (hujayrada chuqurliklar va o'simtalar paydo bo'ladi. sirt, undan keyin
hujayra parchalanadi) [5]. Efedrin va kofeinni birgalikda qo'llash bilan
kalamushlarning miokardida apoptoz va kardiyomiyositlarning nekrozi
aniqlandi [16].

Adabiyotlar:

1.

Олимова А. З., Шодиев У. М. Репродуктив Ёшдаги эркакларда

бепуштлик сабаблари: Бухоро тумани эпидемиологияси //Scientific
progress. – 2021. – Т. 2. – №. 7. – С. 499-502.
2.

Zokirovna O. A., Abdurasulovich S. B. Ovarian Diseases in Age of

Reproductive Women: Dermoid Cyst //IJTIMOIY FANLARDA INNOVASIYA
ONLAYN ILMIY JURNALI. – 2021. – Т. 1. – №. 6. – С. 154-161.
3.

Olimova A. Z. ECHINOCOCCOSIS OF LIVER OF THREE MONTHLY WHITE

RAT //Scientific progress. – 2022. – Т. 3. – №. 3. – С. 462-466.
4.

Олимова А. З. Морфологические и морфометрические особенности

печени белых беспородных трех месячных крыс после тяжёлой черепно-
мозговой травмы вызванной экспериментальным путём //BARQARORLIK
VA YETAKCHI TADQIQOTLAR ONLAYN ILMIY JURNALI. – 2021. – Т. 1. – №. 6. –
С. 557-563.
5.

Oglu M. Z. M., Zokirovna O. A. МОРФОЛОГИЧЕСКИЕ И

МОРФОМЕТРИЧЕСКИЕ ПАРАМЕТРЫ ПЕЧЕНИ БЕЛЫХ БЕСПОРОДНЫХ КРЫС,
ПЕРЕНЕСШИХ ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНУЮ ЧЕРЕПНО-МОЗГОВУЮ ТРАВМУ


background image

ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

194

ПОСЛЕ МЕДИКАМЕНТОЗНОЙ КОРРЕКЦИИ //JOURNAL OF BIOMEDICINE AND
PRACTICE. – 2023. – Т. 8. – №. 1.
6.

Олимова А. З., Турдиев М. Р. БУХОРО ШАҲРИДА МЕЪДА ВА ЎН ИККИ

БАРМОҚЛИ ИЧАК ЯРАСИ УЧРАШ ЭПИДЕМИОЛОГИЯСИ //Oriental
renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences. – 2022. – Т. 2. –
№. 4. – С. 642-647.
7.

Zokirovna O. A. Modern Concepts of Idiopathic Pulmonary Fibrosis

//American Journal of Pediatric Medicine and Health Sciences. – 2023. – Т. 1. –
№. 3. – С. 97-101.
8.

Zokirovna O. A. Pathology of Precancerous Conditions of the Ovaries

//American Journal of Pediatric Medicine and Health Sciences. – 2023. – Т. 1. –
№. 3. – С. 93-96.
9.

Зокировна, Олимова Азиза и Тешаев Шухрат Джумаевич.

«Морфологические аспекты печени белых беспородных крыс после
тяжелой черепно-мозговой травмы, вызванной экспериментально в виде
дорожно-транспортного происшествия». Scholastic: Journal of Natural and
Medical Education 2.2 (2023): 59-62.
10. Zokirovna O. A. Comparative characteristics of the morphological
parameters of the liver at different periods of traumatic brain injury //Euro-Asia
Conferences. – 2021. – С. 139-142.
11. Zokirovna O. A. Macroand microscopic structure of the liver of
threemonthly white rats //Academic research in educational sciences. – 2021. –
Т. 2. – №. 9. – С. 309-312.
12. Олимова А. З. Частота Встречаемости Миомы Матки У Женщин В
Репродуктивном Возрасте //BARQARORLIK VA YETAKCHI TADQIQOTLAR
ONLAYN ILMIY JURNALI. – 2021. – Т. 1. – №. 6. – С. 551-556.
13. Zokirovna O. A., Abdurasulovich S. B. Ovarian Diseases in Age of
Reproductive Women: Dermoid Cyst //IJTIMOIY FANLARDA INNOVASIYA
ONLAYN ILMIY JURNALI. – 2021. – Т. 1. – №. 6. – С. 154-161.
14. Zokirovna O. A. Cytological screening of cervical diseases: pap test
research in the bukhara regional diagnostic center for the period 2015-2019. –
2022.
15. Zokirovna O. A., PREVALENCE R. M. M. EPIDEMIOLOGY OF CANCER OF
THE ORAL CAVITY AND THROAT IN THE BUKHARA REGION //Web of Scientist:
International Scientific Research Journal. – 2022. – Т. 3. – №. 11. – С. 545-550.


background image

ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

195

16. Olimova A. Z. The frequency of occurrence of my uterus In women of
reproductive age //JOURNAL OF ADVANCED RESEARCH AND STABILITY
(JARS). – 2021. – Т. 1. – №. 06. – С. 551-556.
17. Olimova Aziza Zokirovna. (2023). MODERN PRINCIPLES OF THE EFFECT
OF HEMODIALYSIS THERAPY ON HEART RATE. International Journal of
Integrative and Modern Medicine, 1(1), 80–85. Retrieved from
http://medicaljournals.eu/index.php/IJIMM/article/view/28
18. Olimova

Aziza

Zokirovna.

(2023).

PATHOMORPHOLOGICAL

CHARACTERISTICS OF THE EPIDIDYMIS UNDER IRRADIATION. International
Journal of Integrative and Modern Medicine, 1(1), 96–100. Retrieved from
http://medicaljournals.eu/index.php/IJIMM/article/view/31
19. Olimova Aziza Zokirovna. (2023). THE INCIDENCE OF CANCER OF THE
ORAL CAVITY AND PHARYNX IN THE BUKHARA REGION. International Journal
of Integrative and Modern Medicine, 1(1), 86–89. Retrieved from
http://medicaljournals.eu/index.php/IJIMM/article/view/29
20. Olimova Aziza Zokirovna. (2023). INFLUENCE OF ALCOHOL
INTOXICATION ON THE HEART TISSUE OF RATS IN THE EXPERIMENT.
International Journal of Integrative and Modern Medicine, 1(1), 90–95.
Retrieved from http://medicaljournals.eu/index.php/IJIMM/article/view/30
21. Olimova Aziza Zokirovna. (2023). Modern Aspects of the Etiology of
Gastric Ulcer and Its Complications. American Journal of Pediatric Medicine and
Health

Sciences

(2993-2149),

1(3),

163–166.

Retrieved

from

http://grnjournal.us/index.php/AJPMHS/article/view/208
22. Zokirovna O. A., Jumaevich T. S. Morphological Aspects of the Liver of
White Outbred Rats After Severe Traumatic Brain Injury Caused Experimentally
in the Form of a Road Accident //Scholastic: Journal of Natural and Medical
Education. – 2023. – Т. 2. – №. 2. – С. 59-62.
23. Aziza Zokirovna Olimova GASTRIC ULCER AND ITS COMPLICATIONS //
Scientific progress. 2022. №3. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/gastric-
ulcer-and-its-complications (дата обращения: 28.09.2023).
24. Olimova Aziza Zokirovna. (2022). TECHNIQUE FOR CUTTING BIOPSY AND
SURGICAL MATERIAL IN THE PRACTICE OF PATHOLOGICAL ANATOMY AND
FORENSIC MEDICINE. Web of Scientist: International Scientific Research Journal,
3(7), 116–120. https://doi.org/10.17605/OSF.IO/PSQ59
25. Zhumayevich N. F., Zokirovna O. A. PATHOMORPHOLOGY OF GASTRIC
CANCER //BARQARORLIK VA YETAKCHI TADQIQOTLAR ONLAYN ILMIY
JURNALI. – 2022. – С. 330-333.


background image

ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

196

26. Zokirovna O. A. Epidemiological and Etiological Data of Morphogenesis
and Pathomorphology of Congenital Heart Diseases in Children //American
Journal of Pediatric Medicine and Health Sciences. – 2023. – Т. 1. – №. 4. – С. 88-
91.

Библиографические ссылки

Олимова А. З., Шодиев У. М. Репродуктив Ёшдаги эркакларда бепуштлик сабаблари: Бухоро тумани эпидемиологияси //Scientific progress. – 2021. – Т. 2. – №. 7. – С. 499-502.

Zokirovna O. A., Abdurasulovich S. B. Ovarian Diseases in Age of Reproductive Women: Dermoid Cyst //IJTIMOIY FANLARDA INNOVASIYA ONLAYN ILMIY JURNALI. – 2021. – Т. 1. – №. 6. – С. 154-161.

Olimova A. Z. ECHINOCOCCOSIS OF LIVER OF THREE MONTHLY WHITE RAT //Scientific progress. – 2022. – Т. 3. – №. 3. – С. 462-466.

Олимова А. З. Морфологические и морфометрические особенности печени белых беспородных трех месячных крыс после тяжёлой черепно-мозговой травмы вызванной экспериментальным путём //BARQARORLIK VA YETAKCHI TADQIQOTLAR ONLAYN ILMIY JURNALI. – 2021. – Т. 1. – №. 6. – С. 557-563.

Oglu M. Z. M., Zokirovna O. A. МОРФОЛОГИЧЕСКИЕ И МОРФОМЕТРИЧЕСКИЕ ПАРАМЕТРЫ ПЕЧЕНИ БЕЛЫХ БЕСПОРОДНЫХ КРЫС, ПЕРЕНЕСШИХ ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНУЮ ЧЕРЕПНО-МОЗГОВУЮ ТРАВМУ ПОСЛЕ МЕДИКАМЕНТОЗНОЙ КОРРЕКЦИИ //JOURNAL OF BIOMEDICINE AND PRACTICE. – 2023. – Т. 8. – №. 1.

Олимова А. З., Турдиев М. Р. БУХОРО ШАҲРИДА МЕЪДА ВА ЎН ИККИ БАРМОҚЛИ ИЧАК ЯРАСИ УЧРАШ ЭПИДЕМИОЛОГИЯСИ //Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences. – 2022. – Т. 2. – №. 4. – С. 642-647.

Zokirovna O. A. Modern Concepts of Idiopathic Pulmonary Fibrosis //American Journal of Pediatric Medicine and Health Sciences. – 2023. – Т. 1. – №. 3. – С. 97-101.

Zokirovna O. A. Pathology of Precancerous Conditions of the Ovaries //American Journal of Pediatric Medicine and Health Sciences. – 2023. – Т. 1. – №. 3. – С. 93-96.

Зокировна, Олимова Азиза и Тешаев Шухрат Джумаевич. «Морфологические аспекты печени белых беспородных крыс после тяжелой черепно-мозговой травмы, вызванной экспериментально в виде дорожно-транспортного происшествия». Scholastic: Journal of Natural and Medical Education 2.2 (2023): 59-62.

Zokirovna O. A. Comparative characteristics of the morphological parameters of the liver at different periods of traumatic brain injury //Euro-Asia Conferences. – 2021. – С. 139-142.

Zokirovna O. A. Macroand microscopic structure of the liver of threemonthly white rats //Academic research in educational sciences. – 2021. – Т. 2. – №. 9. – С. 309-312.

Олимова А. З. Частота Встречаемости Миомы Матки У Женщин В Репродуктивном Возрасте //BARQARORLIK VA YETAKCHI TADQIQOTLAR ONLAYN ILMIY JURNALI. – 2021. – Т. 1. – №. 6. – С. 551-556.

Zokirovna O. A., Abdurasulovich S. B. Ovarian Diseases in Age of Reproductive Women: Dermoid Cyst //IJTIMOIY FANLARDA INNOVASIYA ONLAYN ILMIY JURNALI. – 2021. – Т. 1. – №. 6. – С. 154-161.

Zokirovna O. A. Cytological screening of cervical diseases: pap test research in the bukhara regional diagnostic center for the period 2015-2019. – 2022.

Zokirovna O. A., PREVALENCE R. M. M. EPIDEMIOLOGY OF CANCER OF THE ORAL CAVITY AND THROAT IN THE BUKHARA REGION //Web of Scientist: International Scientific Research Journal. – 2022. – Т. 3. – №. 11. – С. 545-550.

Olimova A. Z. The frequency of occurrence of my uterus In women of reproductive age //JOURNAL OF ADVANCED RESEARCH AND STABILITY (JARS). – 2021. – Т. 1. – №. 06. – С. 551-556.

Olimova Aziza Zokirovna. (2023). MODERN PRINCIPLES OF THE EFFECT OF HEMODIALYSIS THERAPY ON HEART RATE. International Journal of Integrative and Modern Medicine, 1(1), 80–85. Retrieved from http://medicaljournals.eu/index.php/IJIMM/article/view/28

Olimova Aziza Zokirovna. (2023). PATHOMORPHOLOGICAL CHARACTERISTICS OF THE EPIDIDYMIS UNDER IRRADIATION. International Journal of Integrative and Modern Medicine, 1(1), 96–100. Retrieved from http://medicaljournals.eu/index.php/IJIMM/article/view/31

Olimova Aziza Zokirovna. (2023). THE INCIDENCE OF CANCER OF THE ORAL CAVITY AND PHARYNX IN THE BUKHARA REGION. International Journal of Integrative and Modern Medicine, 1(1), 86–89. Retrieved from http://medicaljournals.eu/index.php/IJIMM/article/view/29

Olimova Aziza Zokirovna. (2023). INFLUENCE OF ALCOHOL INTOXICATION ON THE HEART TISSUE OF RATS IN THE EXPERIMENT. International Journal of Integrative and Modern Medicine, 1(1), 90–95. Retrieved from http://medicaljournals.eu/index.php/IJIMM/article/view/30

Olimova Aziza Zokirovna. (2023). Modern Aspects of the Etiology of Gastric Ulcer and Its Complications. American Journal of Pediatric Medicine and Health Sciences (2993-2149), 1(3), 163–166. Retrieved from http://grnjournal.us/index.php/AJPMHS/article/view/208

Zokirovna O. A., Jumaevich T. S. Morphological Aspects of the Liver of White Outbred Rats After Severe Traumatic Brain Injury Caused Experimentally in the Form of a Road Accident //Scholastic: Journal of Natural and Medical Education. – 2023. – Т. 2. – №. 2. – С. 59-62.

Aziza Zokirovna Olimova GASTRIC ULCER AND ITS COMPLICATIONS // Scientific progress. 2022. №3. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/gastric-ulcer-and-its-complications (дата обращения: 28.09.2023).

Olimova Aziza Zokirovna. (2022). TECHNIQUE FOR CUTTING BIOPSY AND SURGICAL MATERIAL IN THE PRACTICE OF PATHOLOGICAL ANATOMY AND FORENSIC MEDICINE. Web of Scientist: International Scientific Research Journal, 3(7), 116–120. https://doi.org/10.17605/OSF.IO/PSQ59

Zhumayevich N. F., Zokirovna O. A. PATHOMORPHOLOGY OF GASTRIC CANCER //BARQARORLIK VA YETAKCHI TADQIQOTLAR ONLAYN ILMIY JURNALI. – 2022. – С. 330-333.

Zokirovna O. A. Epidemiological and Etiological Data of Morphogenesis and Pathomorphology of Congenital Heart Diseases in Children //American Journal of Pediatric Medicine and Health Sciences. – 2023. – Т. 1. – №. 4. – С. 88-91.