Page 53
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
IF = 5.441
Volume 3, Issue 06, June 2025
www.in-academy.uz
IJTIMOIY PSIXOLOGIYANING JAMIYATDAGI AHAMIYATI
Narmetova Yulduzxan Karimovna
Toshkent Davlat tibbiyot universiteti dotsenti
Normamatov Shaxboz
Toshkent Davlat tibbiyot universiteti
talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15632288
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 01-June 2025 yil
Ma’qullandi: 07- June 2025 yil
Nashr qilindi: 10- June 2025 yil
Ushbu ishda ijtimoiy psixologiya fanining jamiyatdagi
o‘rni va ahamiyati tahlil etiladi. Ijtimoiy psixologiya
insonlar o‘rtasidagi munosabatlar, guruhdagi xatti-
harakatlar, shaxsning ijtimoiy muhitga moslashuvi kabi
jarayonlarni o‘rganadi. Mazkur fan nafaqat psixologik
bilimlar, balki sotsiologik va madaniy omillarni ham
qamrab olgan holda jamiyat taraqqiyotiga xizmat qiladi.
Ishda ijtimoiy psixologiyaning turli sohalarda — ta’lim,
sog‘liqni saqlash, ommaviy axborot vositalari, mehnat
munosabatlari va yetakchilik kabi yo‘nalishlardagi roli
yoritilgan.
Annotatsiyada
ijtimoiy
psixologik
bilimlarning jamiyatdagi barqarorlik, hamkorlik va
o‘zaro
tushunishni
shakllantirishdagi
ahamiyati
ta’kidlangan
KEYWORDS
ijtimoiy psixologiya, shaxs va
jamiyat,
ijtimoiy
guruh,
ommaviy
ong,
stereotip,
muloqot,
ijtimoiy
ta’sir,
konflikt,
psixologik
muhit,
jamiyat barqarorligi, liderlik,
konformizm, murosaga kelish,
guruh
psixologiyasi,
insonlararo munosabatlar
Zamonaviy jamiyatda insonlar o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar murakkab va ko‘p qirrali
bo‘lib, ularni to‘g‘ri anglash va boshqarish dolzarb masalaga aylanib bormoqda. Bunday
sharoitda
ijtimoiy psixologiya
fani muhim o‘rin egallaydi. Bu fan shaxs va jamiyat o‘rtasidagi
o‘zaro ta’sirni, guruhdagi xatti-harakatlarni, ijtimoiy munosabatlarning psixologik asoslarini
o‘rganadi. Ijtimoiy psixologiya yordamida insonlar o‘rtasidagi muloqot, ta’sir, muvofiqlashuv,
liderlik va muammoli vaziyatlarda harakat qilish kabi ko‘plab holatlar chuqur tahlil qilinadi.
Ushbu maqolada ijtimoiy psixologiyaning jamiyatdagi o‘rni va ahamiyati keng yoritib beriladi.
Ijtimoiy psixologiya tushunchasi
Ijtimoiy psixologiya — bu inson xulq-atvori va tafakkuriga ijtimoiy muhitning,
jamiyatdagi boshqa shaxslar va guruhlarning qanday ta’sir ko‘rsatishini o‘rganadigan fan
sohasi. U psixologiya va sotsiologiyaning tutash nuqtasida joylashgan bo‘lib, odamlar
o‘rtasidagi munosabatlar, jamoalardagi psixologik holatlar, ommaviy ong va fikr, stereotiplar,
muomala madaniyati kabi mavzularni o‘z ichiga oladi.
Jamiyatda ijtimoiy psixologiyaning asosiy vazifalari
1. Shaxs va jamiyat o‘rtasidagi munosabatlarni o‘rganish
Har bir inson jamiyatda yashar ekan, uning fikrlari, qarashlari va xatti-harakatlariga
jamiyat ta’sir ko‘rsatadi. Ijtimoiy psixologiya bu ta’sirning qanday shakllanishini, qanday
omillar orqali yuzaga kelishini aniqlaydi. Bu esa shaxsiy rivojlanishni jamiyat ehtiyojlari bilan
uyg‘unlashtirishga yordam beradi.
2. Ijtimoiy guruhlar psixologiyasini tahlil qilish
Page 54
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
IF = 5.441
Volume 3, Issue 06, June 2025
www.in-academy.uz
Guruhdagi o‘zaro munosabatlar, rahbarlik, ro‘l taqsimoti, jamoa ruhiyati, ijtimoiy
konformizm (moslashuv) kabi holatlar ijtimoiy psixologiyaning muhim tadqiqot ob’yektidir.
Guruhlar o‘rtasidagi muvozanat va hamkorlik jamiyat barqarorligining asosiy omillaridandir.
3. Ommaviy ong va stereotiplarni o‘rganish
Ommaviy axborot vositalari, internet, reklama va targ‘ibot ishlari orqali jamiyatda turli
stereotiplar shakllanishi mumkin. Ijtimoiy psixologiya bu jarayonlarni aniqlash va ularning
salbiy oqibatlarining oldini olishga xizmat qiladi. Masalan, irqiy, jinsiy yoki diniy
kamsitishlarga qarshi kurashda ijtimoiy psixologik yondashuv muhim ahamiyat kasb etadi.
4. Konflikt va stresslarni boshqarish
Jamiyatda turli ijtimoiy to‘qnashuvlar, oilaviy nizolar, ish joyidagi kelishmovchiliklar
yoki madaniy ziddiyatlar ro‘y beradi. Ijtimoiy psixologiya bu muammolarni hal etish uchun
muhim usullarni taklif qiladi. Konfliktlarni boshqarish, muloqotda samarali usullarni qo‘llash
va murosaga kelish strategiyalari orqali tinchlikni ta’minlash mumkin.
Ijtimoiy psixologiyaning amaliy ahamiyati
Ijtimoiy psixologiya nazariyadan tashqari hayotning turli sohalarida amaliy ahamiyatga
ega:
Ta’lim tizimida
: O‘quvchilarning psixologik muhitda o‘sishi, o‘qituvchi-talaba, ota-ona-
bola o‘rtasidagi munosabatlarni tartibga solishda foydalidir.
Tibbiyotda
: Kasallikni qabul qilish, davolanishga bo‘lgan munosabat, psixologik yordam
ko‘rsatish jarayonida ijtimoiy psixologiya muhim rol o‘ynaydi.
Mehnat muhitida
: Ishchilar o‘rtasida ijobiy munosabatlarni shakllantirish, mehnat
unumdorligini oshirish, liderlik fazilatlarini aniqlashda xizmat qiladi.
Huquq-tartibot sohasida
: Jinoyatchilikka qarshi kurash, sud-psixologik ekspertiza,
guvohlar bilan ishlashda ham ijtimoiy psixologik bilimlar zarur.
Xulosa
Ijtimoiy psixologiya — bu shunchaki nazariy fan emas, balki insonlar o‘rtasidagi
munosabatlarni yaxshilash, jamiyatda uyg‘unlik va barqarorlikni ta’minlashga xizmat qiluvchi
muhim amaliy vositadir. Uning yordamida jamiyatdagi murakkab jarayonlarni tushunish,
boshqarish va ijobiy tomonga yo‘naltirish mumkin. Bugungi globallashuv davrida insoniyat
oldida turgan ko‘plab muammolar aynan ijtimoiy psixologik yondashuv orqali hal etilishi
mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Анастази А. Психологическое тестирование. – Москва: Питер, 2001.
2.
Миронова Н.К. Социальная психология: Учебник для вузов. – Москва: Академия,
2006.
3.
Швейцер А.Я. Основы социальной психологии. – Санкт-Петербург: Речь, 2007.
4.
Назарова Н.А. Ijtimoiy psixologiya. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi, 2015.
5.
Karimova D., Xolbekov A. Psixologiyaga kirish. – Toshkent: O‘zbekiston, 2018.
6.
To‘xtayeva R. Ijtimoiy psixologiyaning asosiy masalalari. – Toshkent: Fan va texnologiya,
2020.
7.
Baxtiyorov M. Shaxs va jamiyat: psixologik yondashuv. – Toshkent: Ma’naviyat, 2021.
8.
Allport G.W. The Nature of Prejudice. – Reading, MA: Addison-Wesley, 1954.
9.
Сайфутдинов, Ш. С., & Нарметова, Ю. К. (2022). МАКТАБГАЧА ЁШ ФЕНОМЕНИ. Central
Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS), 2(2), 250-253.
Page 55
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
IF = 5.441
Volume 3, Issue 06, June 2025
www.in-academy.uz
10.
Ахмедова, М. Т., & Нарметова, Ю. К. (2022). “МУОШАРАТ ОДОБИ” ОРҚАЛИ
ЎҚУВЧИЛАРДА УСТОЗ-ШОГИРД МУНОСАБАТЛАРИНИ ШАКЛЛАНТИРИШ. Central Asian
Academic Journal of Scientific Research, 2(5), 336-340.
11.
Axmedova, M. T., & Narmetova, Y. K. (2023). BOLALARDA OLIY NERV FAOLIYATI
TIPLARINING XUSUSIYATLARI VA ULARNI TARBIYALASH. Academic research in educational
sciences, 4(TMA Conference), 707-712.
12.
Karimovna, N. Y. (2022). Yoshlarda Internetga Tobelik Muammolari. Ta'Lim Va
Rivojlanish Tahlili Onlayn Ilmiy Jurnali, 2(12), 96-99.
13.
Ахмедова, M., & Нарметова, Ю. (2022). Neyropedagogika va neyropsixologiya
rivojlanib kelayotgan yangi fan sohasi sifatida. Общество и инновации, 3(2), 103-109.
