Arts and Humanities Other Topics

The article discusses the revival of interest in myth in literature and the use of the poetics of myth, contributing to the enrichment of works of art in the work of the Uzbek myth.

The article analyzes and summarizes the theoretical views on the term text history, which is the basis of textual studies except that, the alternative method of study is discussed.The author justifies the need to develop an integrated system of text history research. Based on the views of the great poet and thinker Alisher Navoi, was defined the scientific criteria on which this system is based. It has been scientifically proven that the study of the history of the text has been used in the study of the history of hadith texts and that the highly effective method of interaction has been applied to the process of bibliography and scientific research of literary monuments. It was concluded that one of the main conditions for achieving scientific accuracy, textual perfection in the study of the history of the text of works of art is the use of the method of contrast.

Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурати. Жахон фольклоршунослигида халк оғзаки ижоди намуналарини йиғиш, тасниф ва тадкиқ этиш кўп асрлик тарихга эта. Халк оғзаки ижоди намуналарини йиғиш борасида тадқиқотчилар билан бир каторда ижодкорлар хам доимо фаол иштирок этиб, асарларининг китобхон қалбига тез етиб боришини кўзда тутиб, фольклор асарларига хос содда шакл ва ифода услубидан, анъанавий эпик образ ва мотивлардан, ўйноқи ва ссржило охангдан фойдаланиб, бстакрор махорат кирраларини намоён этганлар.
Жаҳон ёзма адабиёти тарихида фольклорнинг ўрни бсниҳоя катта бўлиб, дсярли барча халклар ёзма адабиётларига бсвосита халқ оғзаки ижодидан кўчиб ўтган кўплаб жанрлар мавжудлиги фольклор анъаналарининг ёзма адабиётга таъсири накадар бсқиёслигини тасдиқлашга хизмат килади. Бугунги кунда ёзма адабиёт орқали етиб кслган кўплаб фольклор намуналари бу борадаги ишлар кўлами накадар улканлигини кўрсатади.
Узбек фольклоршунослигида хам халқ оғзаки ижоди намуналарини йиғиш, тасниф ва тадқиқ этиш узок тарихий тарақкиёт босқичига эга. Айниқса, XX асрда бу борадаги фаолият янада кенг мохият касб этиб, Абдурауф Фитрат, Ғози Олим Юнусов ва Элбск (Машриқ Юсупов) сингари ўзбск адабиёти намояндалари ўзбск фольклори табиати, жанрий тизими ва таркиби, бадииятига оид илмий қарашлар билдириб, халқ оғзаки ижоди намуналарини тўплаб нашр этиш ва омма орасида тарғиб қилиш борасида самарали хизматлар килганлар. Зеро, “бизнинг хавас килса арзийдиган буюк тарихимиз бор. Ҳавас килса арзийдиган улуг аждодларимиз бор. Ҳавас қилса арзийдиган бсқиёс бойликларимиз бор. Ва мен ишонаманки, насиб этса, хавас килса арзийдиган буюк келажагимиз, буюк адабиётимиз ва санъатимиз хам албатта бўлади”1. Абдурауф Фитрат, Ғози Олим Юнусов, Элбск сингари ижодкорлар яратган илмий асарлар XX аернинг 20-йилларидан фан сифатида шакллана бошлаган ўзбек фольклоршунослиги тарихида муносиб ўз ўрнига эга. Уларнинг фольклорга дойр илмий карашлари шу фаннинг назарий-амалий йўналишлари ва методологияси шаклланишига муайян даражада ҳисса бўлиб қўшилди. Шу боисдан хам, ушбу масаланинг яхлит бир тадкиқот доирасида ўрганилиши жуда долзарб ва мухимдир. Чунки бу ўзбек фольклоршунослигининг фан сифатида шаклланиш ва ривожланиш тарихини ёритишда, унинг таракқиёт босқичларини ва етакчи тамойилларини, ўзига хос назарий йўналишларини белгилаб кўрсатишда муҳим ахамият касб этади ва шу орқали ўзбек фольклоршунослиги тарихи ва танқидчилиги соҳалари янада ривож топади.
Узбеки стон Рсспубликаси Президентининг 2016 йил 13 майдаги ПФ-4797-сон «Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти унивсрситстини ташкил этиш тўғрисида»ги фармони хамда мазкур фаолиятга тегишли бошқа мсъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар, 2017 йил 17 фсвралдаги ПҚ-2789-сонли «Фанлар акадсмияси фаолияти, илмий-тадқиқот ишларини ташкил этиш, бошкариш ва молиялаштиришни янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги, 2017 йил 24 майдаги ПҚ-2995-сонли «Қадимий ёзма манбаларни сақлаш, тадкиқ ва тарғиб қилиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги карорлари, Узбекистан Рсспубликаси Вазирлар Махкамасининг 2010 йил 7 октябрдаги VMQ №222-сон «2010-2020 йилларда Номоддий маданий мсрос объсктларини мухофаза килиш, асраш, тарғиб қилиш ва улардан фойдаланиш давлат дастурини тасдиқлаш тўғрисида»ги карорида бслгиланган вазифаларни амалга оширишга ушбу диссертация тадқиқоти муайян даражада хизмат қилади.
Тадқиқотнинг мақсади XX аср бошларида ўзбек фольклорининг ўрганилиши тарихини Абдурауф Фитрат, Ғози Олим Юнусов ва Элбск фаолияти мисолида сритиш, уларнинг ўзбек фольклоршунослиги шаклланиши ва назарий таракқистидаги улушини аниқлашдан иборат.
Диссертация тадқиқотининг илмий янгилиги қуйидагилар билан бслгиланади:
XX аср бошларидаги фольклористок тадқиқотлар қиёсий-тарихий аспсктда ўрганилиб, халқ ижоди асарларини тўплаш методикасининг ишлаб чиқилиши фольклоршунослик фанининг юзага кслишига асос бўлганлиги исботланган;
“Узбскларни ўрганиш кўмитаси” таркибида ёки унинг ташаббуси билан фаолият юритган илк фольклор тўпловчилари ҳақидаги маълумотлар таҳлил қилиниб, ўзбск фольклоршунослигининг XX асрнинг биринчи ўн йиллигидаги тараққиёт йўли ишлаб чикилган;
XX аср бошларидаги ўзбек фольклоршунослигининг тадқиқот кўлами асосан тўпловчилик ва архивлаштириш йўналишларини ўз ичига қамраб олганлиги кўрсатиб бсрилган;
қатағон килинган фольклоршунослар, хусусан, Абдурауф Фитрат, Ғози Олим Юнусов ҳамда Элбскнинг ўзбск халқ достонлари, оғзаки драма ва болалар фольклорини ўрганишга доир илмий-назарий карашларининг ахамияти баҳоланган;
Абдурауф Фитрат ҳамда Элбскнинг шсърий, насрий ва драматик асарларидаги фольклоризмларнинг XX аср бошлари ўзбск адабиёти бадиий такомилидаги ўрни ва роли асосланган.
Хулосалар
1. XX аср бошлари ўта зиддиятларга бой бўлганлиги туфайли нихоятда оғир кечди. Бу даврда юз бсрган инқилобий ўзгаришлар аҳоли турмушида турли тахдикаларни кслтириб чиқарди. Айниқса, рус боскини, маҳаллий бой-зодагонларнинг ўз манфаатларини кўзлаб, уларга кўр-кўрона эргашгани, ксйинчалик мустабид тузум ҳукмронлиги халқ ҳаётини оғир вазиятларга солиб қўйди. Бундан факат халқ ва юрт таракқистини ўйлаган зиёли кучларгина чуқур кайғуга ботиб, мавжуд ижтимоий муҳитни ўзгартириш ғамида бўлдилар, лекин бундай кишилар XX асрнинг ўттизинчи йилларидан бошлаб каттиқ таъқиб остига олиниб, қатағон қилишга киришилди. Албатта, бу ҳолат юртимизда илм-фан, маданият ва санъат тарақкистига салбий таъсирини кўрсатди. Бу тармоқларнинг илғор вакиллари қаттик кўрқувга тушиб қолдилар. Шундай бўлса-да, бундан чўчимай ўз фаолиятини давом эттирганлар ҳам кўплаб топилди. А.Фитрат, Ғози Олим Юнусов, Элбек, Зариф Қодиров, Муҳаммадиса Эрназар ўғли, Фотима, Рафик Мўмин каби фольклор тўпловчилари ўзбек халқи тарихидаги мана шундай фидойи миллатпарвар ва ватанпарварлардандир. Бу уларнинг халкимиз фольклорига бўлган муносабатида срқин кўринади.
2. Фольклор фани методологик асосларининг юзага кслишида Фитрат, Ғози Олим Юнусов ва Элбск яратган тадқикотларнинг ўз ўрни бор. Уларнинг фольклор бўйича олиб борган изланишлари, тўпловчилик ва тадқиқотчилик маҳорати, бу борада яратган макола ва китобларининг мавзуий кўлами, илмий киммати, уларнинг халқ оғзаки ижодига илмий-назарий ва амалий муносабати, ёндашув тамойиллари ўзига хослиги билан эътиборни тортади.
3. XX аср бошлари фольклоршунослигида халқ оғзаки ижодини ўзига хос назарий масала сифатида ўрганиш йўлга қўйилди. Бунинг учун дастлаб фольклорнинг ўзига хос энг стакчи хусусиятлари: оғзакилиги, анонимлиги, жамоа ижоди маҳсули эканлиги, вариантлашиши назарий жиҳатдан Абдурауф Фитрат, Абдураҳмон Саъдий, Вадуд Махмуд, Ғози Олим Юнусов, Элбск каби олимлар томонидан очиб бсрилди. Шу қаторда яна фольклорга хос адабий тур ва жанрлар таснифига, ички моҳиятига диққат қаратилди. Ҳар қандай ёзма ва адабий жанр асосида (илдизида, ибтидосида) халқ оғзаки ижодиёти ётиши алохида таъкидланди. Энг мухими, фольклорнинг ижтимоий-эстетик вазифасига бахо бсрилди. Фольклорда ижодкор, ижрочи, ижодий жараён билан боғлиқ масалалар ёритила бошланди.
4. Фольклоршуносликка дахлдор дастлабки тадқиқотларда анъанавий Шарқ адабиётшунослиги билан замонавий Ғарб адабий-эстетик тафаккурининг синтезини кузатиш мумкин.
5. Ил к фольклоршуносларнинг фольклорга оид фикрлари кўпинча кичик мақола ёки кириш мақола, бирор-бир фольклор тўпламига ёзилган сўзбоши кўринишида эди ва уларнинг мазмуни халқ асарларини тўплашга чорлов мазмунида эканлиги билан ажралиб туради. Ёхуд бирор-бир жанрга тавсиф бсриш руҳида ёзилгани билан характсрланади.
6. Илк фольклоршунослар кўпроқ тўпловчи ва нашр килувчи қиёфасида гавдаланади. Лскин Фитрат, Ғози Олим Юнусов ва Элбек фольклор тўпловчи-тадқиқотчилар эди. Улар биринчилардан бўлиб фольклор тсрминлари билан ишлашни бошлаб бсришди.
7. Абдурауф Фитрат “эл адабиёти” табиати, ўзига хос хусусиятлари ва жанрлар таркибига алоҳида эътибор каратиб, улар билан боглик дастлабки назарий қарашларни илгари сурган. Унинг фольклор назариясига оид карашлари ўзига хос илмий қимматга эга бўлиб, ҳозиргача кучини йўкотмай келастир. Шунингдек, Ғози Олим Юнусов ва Элбскнинг ҳаёт йўли ва ижодий мсроси хам фольклоршунослик билан чамбарчас боғлиқ.
8. Ғози Олим Юнусовнинг фольклоршунослик фаолияти ссркирралиги билан эътиборни тортади. У халк асарларини йиғиш бўйича уюштирилган экспсдицияларнинг ташкилотчиси, рахбари бўлди. Фольклор намуналарини жонли ижрода, ижодкор-ижрочиларнинг бсвосита ўз оғзидан, айтувчи шсвасида илмий ва этнографик ахамиятга молик тарзда ёзиб олишни бошлаб бсрди.
9. Маҳоратли ўзбск шоири, миллатпарвар ва тараққийпарвар ижодкор Абдурауф Фитрат мифологик тимсолларни ўз ғояси ва максади йўлида ишга солган, анъанавий мифологик образлардан ўзига хос усулда фойдаланиб, фикрларини рамзий ифодалашга эришган бўлса, Элбск халк қўшиқларини ва эртакларини, маросим ва урф-одатларни ўз шсър ва достонларида, ҳикояларида, халқ нақлларини эса ўз масалларида стилизация килди.
10. Утмишдан колган маданий мсрос замонавий муаммоларни хал килишда муҳим роль ўйнашини Фитрат ва Элбск ўз даврида чукур идрок эта олган ижодкорлардан эдилар. Шунинг учун улар ўтмишнинг файласуф шоирлари таълимоти ва фольклор анъаналари асосида инсон кудрати ва кадриятини тушунишга даъват килдилар. Фитрат ва Элбск ижоди ўта ссрқирра, мураккаб ва зиддиятлар билан тўла даврнинг барча хусусиятларини ўзида акс эттирган.

This publication is devoted to the preparation and implementation in the period from 1711 to 1730 the first state anti-corruption program in Russia. The prerequisites for the formation of corrupt behavior in the Moscow centralized state are revealed, the factors that influenced the growth of official abuses in the conditions of the formation of the Russian Empire are characterized. Particular attention is paid to the analysis of the state anti-corruption program imple­mented during the reign of Peter I. In this regard, the most important normative acts of anti-corruption legislation are characterized, and the history of the formation of the supervisory state structures of the Russian Empire — the fiscal and prosecutor’s offices — is revealed.

The introduction shows the actuality of the research and goals tasks, methodological and theoretical bases. Also it includes archive and literature sources, scientific and practical importance of the work.
The first chapter entitled «Musical culture of Karakalpakstan in 1925-1941 years» states the main moment of musical art. In the musical life there were themes; land water problem, collectivization, industrialization, company «Topilis» (struggle). The musical repertoire of theatrical troupe «Tan nuri» which existed in the state theatre in 1927-1941 years is analyzed.
In the dissertation the historical importance of gramophone record of Karakalpak melody recorded in Moscow in 1936 years is pointed out.
There also mentions that S. Majitov, K. Avezov, the cultural workers, were repressed in the thirties.
The second chapter entitled «Musical culture or Karakalpakstan in 1941-1950 years» describes in decade of musical life of Karakalpakstan. The war time atmosphere, epoch colour were described in the works of musical culture. The creative portraits of G. I. Komponeytsa, A. Kondorshtilov, B. Shaffrannikov, Zh. Shamuratov and there are created as well.
In conclusion results of research and inferences are given. A practical recommendation is offered according to the historical experience and study of the History of Musical Culture of the people of Karakalpakstan in 1925-1950.
Басыуга рухсат етилген уакты 03.01.03 МПФ."Баспа" Заказ №001 Тир. 100 экз

The aim of the research work: is a philosophical study of the essence and content, immanent features of women's entrepreneurship in the process of building a democratic state, civil society and liberalization of the economy in Uzbekistan.
Scientific novelty of the research work: of the study is reflected in the following:
- process of transformation of factors (legal, material, spiritual) and cthno-psychological (project entrepreneurial activity, the need to realize entrepreneurial potential) in the transformation of women into entrepreneurial activity by means of attracting entrepreneurship in Uzbekistan is disclosed;
developed recommendations on the organization and management of entrepreneurship, the disclosure of the close relationship of immanent properties, the differential characteristics of women's entrepreneurship;
cthno-psychological factors such as family values, family prospects, childhood prospects, male pride in the family, relations with neighbors, arc disclosed in the entrepreneurship of Uzbek women on the basis of a comparative analysis of women's entrepreneurship in conditions of competition with the experience of other advanced states.
- the social portrait of the Uzbek woman entrepreneur is justified on the basis of harmony of spiritually-moral and entrepreneurial activity, the role of nongovernmental and commercial organizations (women's business organizations) in its formation.

The issue of restoring national characteristics and historicity remain highly relevant both theoretically and practically in contemporary translation studies. Addressing this challenge in the translation process requires a creative approach, the effective utilization of lexical and semantic resources, and the preservation of the overall aesthetic essence of the original work. These factors play a crucial role in ensuring the accuracy and authenticity of the
translated text.

For studying the general history of Central Asia in the pre-Islamic period, in particular the history of its moral views, ancient Persian writings, the historical and geographical works of the Greek historians Herodotus and Strabo, the sacred book of the Zoroastrian religion, the Avesta, and a number of other sources are of great importance.

The purpose of research work: is improvement and development of effective ways of revival of traditional landscape gardening art of the period of Temurids in modem landscape architecture of Uzbekistan.
Scientific novelty of the research work is as follows:
genesis of ancient gardens of Egypt, Mesopotamia, Persia, Greece, Rome, China, Sogda, Medieval Japan, Mauritian Spain for the purpose of identification of the techniques and receptions of a garden planning which have influenced on formation of the "Chor-bag" gardens and "Hiaban" boulevards of the 14th - 15th centuries is scientifically proved;
the interference fact, common and distinctive features of landscape gardening art of the Middle East, Central Asia, Mauritian Spain and Northern India of the period of the 14th-17th centuries are elicited;
types, parameters and methods of creation of 38 "Chor-bag" gardens and "Hiaban" boulevards (of above -mentioned regions) are investigated and specified in the summary table;
for the purpose of identification of features of architectural, vegetable and water compositions, the graphic-analytical analysis of miniatures, illustrating the gardens of XV-XVI cc. period is held;
scientific - theoretical bases (types and parameters, modularity of creation of gardens, water devices, selection of plants, architecture of garden objects) and design offers on revival "Chor-bags" and "Hiabans" of Temurids in landscape architecture of Uzbekistan are formulated.

This article discusses the concept of an interrogative sentence in modern Russian.

 This article analyzes the works of the Chinese writer Lao She “Catcountry”. The author examines the factors that cause the degradation of Chinese culture and its figurative interpretation through a work of art.The novel satirically describes the current events in the city of cats. Lao She shows the negative circumstances in Chinese culture, spirituality, and enlightenment. The article says that the novel is also significant from a modern point of view.

В данной статье рассматривается одна из новаторских и интересных тем в литературе 60-х годов XX века. Национальная трагедия, охватившая всю страну, определила ход развития русской литературы. Появились талантливые авторы, оппозиционные по отношению к политическому режиму Сталина. Они, в свою очередь, породили такое уникальное явление, как самиздат. Их книги издавались за границей, привлекая внимание мирового сообщества к опасности тоталитаризма, угрожающей всем людям. Именно авторы «лагерной прозы» внесли огромный вклад в развенчание мифов о благодати Большого Брата и его всеобъемлющей власти, пробивая дорогу свободе мысли и слова.

This article highlights the origins of the Third Renaissance in New Uzbekistan based on knowledge, the views of the great scientists of the first and second Renaissance, the attention paid to the field of education today, and the most important ongoing reforms, outlines the importance of directed investment in science, spirituality and education – as an investment in the great future.

This article discusses the architectural solution, architecture, artistic decorations of the Sarmozor guzar mosque built in Kattakorgan in the early 19th-20th centuries, and the issues of preserving its current appearance, as well as issues of conservation and restoration by qualified specialists.

Subjects of research: philosophical and scientific creative works of al-Farabi in context of the modern spiritual culture.
Purpose of work: to reveal and to motivate the aesthetic ideas of al-Farabi’s the main component in modern spiritual life and as the most important means of aestheticism and humanism society.
Methods of research: The historical, logical and comparative analyses arc used in the work, directed to reveal the adequacy of aesthetic ideas of al-Farabi.
The results obtained and their novelty: the special analysis of the work’s ideas al-Farabi was realized from the position of the aesthetics theory; the difference of aesthetic ideas al-Farabi from Platon and Aristotcl is analyses on concrete sources; the general humanistic values of aesthetic ideas of al-Farabi arc determined; the al-Farabi views on aesthetic essence of the music arc examined in detail; the value of the aesthetics of al-Farabi for spiritual improvement of the personalities is proved.
Practical value: the results, obtained in study, promote to objective understanding and estimation of aesthetic ideas not only al-Farabi, but also medieval thinkcrs-pcripatetic in a whole. The deductions of dissertation can be used in making generalizing works on history of the aesthetics in Central Asia and Kazakhstan, as well as in process of the undertaking spiritual and aesthetic education of modern youth.
Degree of embed and economic effectivity: the results of the research arc important for conducting pedagogical and educational work, for reading lecture on the subjects: "Aesthetics", "Cultural study", "History of philosophy", "The Foundations Spirituality", "National Idea".
Field of application: the materials of dissertation can be used in the field of humanitarian sciences in preparing textbooks, scholastic and methodical curriculum on aesthetics, philosophy, music, ethics and spirituality.

In the late 19th and early 20th centuries, Khorezm's Muhammad Rahimkhan Feruz created a unique literary atmosphere around his palace. Poets and writers who are Tabibi, Mutrib, Bayani, Avaz Otar, and Chokar worked during this period. The works of the poets are in Persian-Tajik and Turkish languages and have their own traditions. The interest in science significantly grew in Khiva. According to the khan's decree, qualified secretaries set up devons, mukhammases, bayozs, tazkirs, and complexes. At present, such works are kept in the manuscript fund of the Institute of Oriental Studies of the Academy of Sciences of the Republic of Uzbekistan and in the Ichankala Museum in Khiva. The collection "Majmuai mukhammasoti ash-shuaroi Feruzshahiy" is a large source of lyrical works of Khorezm literary environment. The complex was built in the second half of the XIX century and was built by Tabibi by royal decree. It contains samples of poems by contemporary artists. This source, which provides valuable information about the literary environment of its time, is now stored in the main fund of the Institute of Oriental Studies named after Abu Rayhon Beruni of the Academy of Sciences of Uzbekistan under inventory number 1134. The complex differs from other collections in that it consists of poems of the mukhammas genre. Muhammad Hasan Devon Haji Tabib o‗g‗li Mutrib Khonaharab is one of the poets whose works are included in the creative heritage of the poets. The article analyzes the mukhammases of Mutrib Khonaharab, which are connected with the ghazals of the master poets Ogahi and Feruz. The artistic features of Mutrib‘s mukhammases, which are not found in manuscripts, have been studied. It is based on primary sources that the poet‘s ghazal retains aspects such as weight and content, and introduces innovations, focusing on the gradual development of the content. The mukhammas and musaddas included in the collection were studied from the point of view of textual and source studies, comparing them with the poems copied to the manuscript. 

Independent work of students, problem methods, assimilation of educational material, formation of free thinking and worldview using opportunities.

The article presents the results of research on the technology of gradually forming a culture of research and investigation in students based on basic competencies in secondary schools.

This article discusses the need to educate trainees of the advanced training course for trainers working in sports educational institutions "Trainers of Sports Educational Institutions" who are training at the Institute for Retraining and Advanced Training of Specialists in Physical Education and Sports and its branches about the negative vices, harmful habits and views on human health that were previously promoted by the representatives of the Turkestan Jadid movement.

Изучение иностранных языков становится все более важным в современном обществе является неотъемлемой частью профессиональной подготовки специалистов совсем другой профиль и в значительной степени качество их языковой подготовки зависит от успешного решения вопросов профессионального роста и расширение связей с зарубежными партнерами.

Maqolada perspektivaga oid qonuniyatlardan foydalanish vositasida o‘quvchilarda grafik savodxonlik bo‘yicha o‘quv kompetensiyalarni rivojlantirish jarayonining uzviyligini va uzluksizligini ta’minlashga oid metodik materiallar berilgan bo‘lib, tasviriy san’at darslarida ulardan foydalanishga oid metodik tavsiyalar aniq grafik misollar orqali bayon etilgan.

Ushbu maqolada tarjimada konseptlarni konversiv usulda ifodalashning pragmatik asoslari tahlil qilingan. Tarjimaga antropotscntrik yondashuv matnlarni bir tildan ikkinchi tilga tarjima qilish jarayonida inson madaniyati, idroki va tiliga e’tibor qaratishni anglatishligi asoslangan. Konseptlarning kognitiv harakatlar doirasida shakllanishi tavsiflangan. Tarjima jarayonining kognitiv xususiyatlari tahlili tarjima faoliyatini konseptlar bilan ishlashga chorlashligi ko’rsatib o’tilgan.

Subject of the inquiry: ritual, working, season and non ritual folk songs of Surkhandarya region: models of “second folklore” from the repertoire of folk-ethnographic ensembles.
Aim of the inquiry: research and systematization of folk song creation models of Surkhandarya region; exposure of appropriate of musical-poetic songs structure, and also definition of their role in spiritual life of people.
Method of inquiry: sources on theme arc estimated in advantage of independence ideology. During the treatment of folk song creation models scientific methods formed in modem ethno music science research were used.
The results achieved and their novelty: it must be underlined that this work is the first attempt of complex research and classification of Surkhandarya region folk songs; genre features and immanent appropriates of folk songs arc exposed.
Practical value: received scientific results have significance for further working out of folk music problems, and also can be used in folklore scientific researches, ethnography and philology.
Degree of embed and economic effectively: results of the inquiry reflected in 9 scientific articles.
Sphere of usage: materials of the dissertation can be used in lections on “Basis of Uzbek traditional music”, “Musical culture of East countries”, “Musical art of Uzbekistan” in high and specialized education establishments of the Republic of Uzbekistan.

В данной статье рассмотрен один из типов перехода частей речи – субстантивация в русском языке. Примеры рассмотрены на материале Словаря омонимов русского языка.

Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурати. Жахон адабиётшунослигида бадиий асарни баҳолаш, ижодкор лабораториясини янгича тахдиллар ва кузатишлар билан ўрганиш, хусусан, прозанинг ўрта ҳажмли, бош қаҳрамон атрофида жамланган муайян сюжет ва композицияга эга қисса жанрига хос янгича ижодий изланишларни тадқиқ этиш ишлари изчиллик билан давом этмокда. Зеро, кўп аерлик миллий-адабий тажриба ва янгича тафаккур маҳсули бўлган адабиётнинг барча тур ва жанрларида одам ва оламни бадиий кашф этишдаги теранлик янада чукурлашаяпти, шаклий-услубий ранг-баранглик, ўзига хослик ёрқинрок намоён бўла бошлаяпти.
Жахон адабиётида, жумладан, унинг таркибий бир кисми бўлган бугунги ўзбек насрида, хусусан, салмоғи тобора ошиб борастган қиссаларда хам янгича тамойиллар намоён бўлиб, бу тамойиллар мавжуд миллий-адабий анъаналар билан жахон адабиётидаги илғор тажрибаларнинг ўзаро табиий ва давр тақозоси билан изохданадиган синтези сифатида воке бўлаётир. Уларда инсон ва ҳаётни бутун мураккабликда кўриш, зоҳирий ва ботиний оламни, руҳиятни холис ва таъсирчан тасвирлаш, фалсафий-психологик талкин ва мажозий образлилик устуворлик килмокда. Адабий-эстетик тафаккурдаги ўзгаришлар қиссаларнинг ғоявий мазмуни ва мавзу қамровини кенгайтириш баробарида адибларнинг индивидуал услуби, тасвир ва ифодадаги бстакрорлиги ва талқин оханглари ранг-баранглигини юзага кслтирмокда. Бу эса инсон рухияти ва маънавий оламини турли ракурсларда таъсирчан ва ишонарли тахлил этишга имкон бсрувчи турфа услубий-шаклий йўналишларнинг кенгайишига имкон яратди. Шубхасиз, бу жараён, аввало, адиблар дунёқараши, бадиий истеъдоди билан бирга метод, жанр, услуб ва поэтик тилда намоён бўлаётган хилма-хил ёндашув ва шаклий структурал ўзгаришларга ижодий муносабатда кўринмокда.
Мамлакатимиздаги ижтимоий-иқтисодий ва маданий ислоҳотлар жараёнида миллий маънавият жамиятда ҳар томонлама комилликка эришиш туйғуларини тарбиялашга хизмат қилиб, “адабиёт ва санъатга, маданиятга эътибор - бу аввало халқимизга эътибор, келажагимизга эътибор”1 бадиий адабиёт ва маънавиятнинг, айниқса, ёш авлод маънавий камолотидаги бсниҳоя улкан ўрин тутишини яна бир карра тасдиқлайди. Узбек адабиёти ривожланишида бугунги янги босқичдаги асосий сифат кўрсаткичлари киссачиликдаги услуб хилма-хиллиги, адиблар ижодий индивидуаллигининг турфалиги, янги қаҳрамон пайдо бўлгани, миллий ва умумбашарий адабий тафаккур алоқаси кучаяётганида намоён бўлмокда; бинобарин, ксйинги чорак асрда ўзбек миллий насрида анъанавий рсалистик тасвир имкониятлари янада кснгайиши ва янги модернистик ёндашувнинг шаклланиш жараёни кисса жанрини махсус ўрганишни тақозо этади; ҳозирги ўзбек адабиёти етакчи ижодкорларидан Эркин Аъзам, Назар Эшонқул, Э.Усмонов киссалари асосий тендснцияларини ажратиб кўрсатиш мавзу долзарблигини тақозо этувчи илмий эҳтиёж бўлиб, бугунги ўзбек қиссачилиги бадиий тасвиридаги янгиликларни ўрганиш оркали ижодкор индивидуаллиги ва поэтик тил омиллари ўрнини аниқлаш тадқиқотнинг долзарблиги ва заруратини белгилайди.
Узбекистан Рсспубликаси Президептипипг 2016 йил 13 майдаги ПФ-47-97-сон “Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат Узбек тили ва адабиёти университета ташкил этиш тўғрисида”ги, 2017 йил 17 фсвралдаги ПФ-4947-сон “Узбекистан Рсспубликасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида”ги фармонлари, 2006 йил 25 августдаги ПҚ-451-сон “Миллий ғоя тарғиботи ва маънавий-маърифий ишлар самарадорлигини ошириш тўғрисида”ги, 2017 йил 20 апрелдаги ПҚ-2909-сон “Олий таълим тизимини янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги, 2017 йил 13 сснтябрдаги ПҚ-3271-сон “Китоб маҳсулотларини нашр этиш ва таркатиш тизимини ривожлантириш, китоб мутолааси ва китобхонлик маданиятини ошириш ҳамда тарғиб қилиш бўйича комплекс чора-тадбирлар дастури тўғрисида”ги қарорлари, шунингдек, мазкур фаолиятга тегишли бошқа меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларда белгиланган вазфаларни амалга оширишда мазкур диссертация тадкикоти муайян даражада хизмат қилади.
Тадқиқотнинг максади бугунги давр қиссаларига хос бадиий-эстетик таҳлиллар орқали ўзбск қиссачилигига хос услубий йўналишлар, ижодий индивидуаллик ва поэтик тил муаммосини ўрганиш ҳамда уларнинг жанр такомили ва ғоявий-бадиий мундарижасидаги аҳамиятини тадқиқ этиш асосида муайян илмий-назарий қарашларни умумлаштиришдан иборат.
Тадқиқотнинг илмий янгилиги куйидагилардан иборат:
бугунги қиссалар рсалистик ижод типи намуналари бўлиб, мавзу, тузилиши ҳамда услуб жиҳатдан ссрқатлам ва турлича бўлса-да, ҳаққоний тасвир устуворлиги Э.Аъзам, Н.Эшонқул, Э.Усмонов қиссалари қиёси мисолида аниқланган;
анъанавий реализм имкониятлари юзага чиқишида жанр такомилидаги эврилишлар, воқелик ва руҳият қамровининг кенгайиши, кисса ички типларининг кўпайиши, бошқа жанрлар унсурлари билан синтезлашувнинг таъсири муаллифлар ижодий индивидуаллигида намоён бўлиши асосланган;
янгиланган бадиий тафаккур қирралари Э.Аъзам ва Н.Эшонқул қиссаларида руҳият тасвирида туш, ички нутк, рамзийлик ҳамда фалсафийликда намоён бўлиши кўрсатиб бсрилган;
услублар муносабатидаги синкретизм ижодкор бадиий нияти, қисса мазмуни, структураси ва басн тарзига кўра воқсъ бўлиши Э.Усмоновнинг “Такдири азал” киссаси асосида сритилган;
индивидуал услуб намоён бўлишида бугунги давр киссачилигининг поэтик тил масаласи, жумладан, полисемия, фразема, афористик ифода воситалари, тун ранглари ссмантикасининг ўзига хосликлари белгиланган.
Хулоса
1. Ҳозирги ўзбек киссачилигидаги услубий ранг-баранглик ва поэтик тил муаммолари мустакиллик даври бадиий тафаккурида кечаётган янгиланишларнинг насрдаги кўриниши бўлиб, адабиётшуносликнинг долзарб вазифаларидан биридир. Зсро, услубда, бир жиҳатдан, давр адабий жараёнидаги изланишлар ва ижодкор индивидуаллигининг муайян қирралари акс этса, иккинчи томондан, ижодий метод ва жанрнинг ўзаро алокаси ҳамда такомилидаги стакчи жиҳатлар кўринади, реализмнинг хаққонийлик, романтизмнинг кўтаринкилик каби асосий тамойиллари бугунги қиссалардаги услублар талқинида хам асос вазифасини ўтайди, ифода хилма-хиллигига монслик қилмайди.
2. Бугунги қиссалар рсалистик ижод типи намуналаридир. Улар мавзу, тузилиши ва услуб жихатдан ссркатлам ва турлича бўлса хам хаққоний тасвир устувордир. Зеро, анъанавий реализм имкониятларининг юзага чикишида жанр такомилидаги эврилишлар, воқелик ва руҳият камровининг кснгайиши, қисса ички типларининг кўпайиши, бошка жанрлар унсурлари билан синтезлашув каби ҳодисаларнинг сезиларли таъсири мавжуд.
3. “Қисса” ва “повесть” атамалари бир жанрнинг икки тилдаги номланиши бўлиб, қиссада эпик баси хам, психологик таҳлил ҳам, ҳикоялаш, яъни тасвирлашга асосланади ва жанрнинг мухим белгисини ифодалайди. Ижтимоий-эстетик карашлар тадрижи туфайли кисса такомилида шаклланган ўзгаришлар бадиий услубда хам акс этади. Буни айрим киссаларнинг мазмун ва шакл жиҳатдан романга яқинлиги, баённинг муаллиф, персонаж ёки ҳикоячи нутқига мансублигини бир қаҳрамон хаётидаги зиддиятли ёхуд лирик тасвирга мойил воқсалар талқини каби ҳолатларда кўриш мумкин.
4. Қиссачиликда янгиланаётган услубий, шаклий йўналишлар ўтган аернинг иккинчи ярмида юзага кела бошлаган янгича идрок ва карашлар билан богликдир. Миллий истиқлолгача услубий йўналишлар асосан изчил рсалистик тасвир ва лиро-романтик тенденция шаклида бўлиб, улар тобора шартли рамзийлик билан бойиб, такомиллашди. Бадиий ижоднинг зарурий белгиси - шартлилик ва рамзий ифода кейинги даврда тасвирдаги ранг-баранглик ва таъсирчанлик воситасидан мустакил услубий йўналишга айлана борди.
5. Истиқлол даври насридаги инсон бадиий тадқиқига янгича ёндашувларининг бир кирраси услубий йўналишлар, ранг-барангликда мужассам. Бу йўналишлар куйидагилар: 1) изчил тахлилий (аналитик); 2) лиро-романтик; 3) шартли рамзий; 4) модсрнистик. Шуни алохида таъкидлаш ксракки, модерн йўналишда бадиий тасвир ва ифодада рухият олами ва қалб жумбоғини чуқур тахдил килиш, ўз-ўзини тафтиш этиш, фожиавий оҳангни бўртдиришга урғу бсрилар экан, бу хусусиятларнинг муайян жиҳатларини XX аср ўзбек адабиётида кўриш мумкин. 20-60-йиллардаги асарларда бадиий унсур кўринишида (Чўлпон, Абдулла Қодирий, Абдулла Қаҳҳор киссалари ва ҳикоялари); 70-80-йилларда тенденция шаклида кенгайиши ва жахон адабиёти таъсири (Аскад Мухтор, Х.Тўхтабосв, У.Ҳошимов ва бошқалар асарлари); 90-йиллардан бошлаб мустақил йўналиш сифатида қарор топиши (Омон Мухтор, Хуршид Дўстмуҳаммад, Мурод Мухаммад Дўст, Назар Эшонқул ва бошқалар киссалари).
6. Ҳозирги қиссалар мазмун-моҳияти ва тараккиётини янгича тасвир тамойиллари белгиламокда. Бу тамойиллар санъаткор истеъдодини тўла намоён килиш, ижод эркинлиги неъматларидан кенг фойдаланиш, бадиийлик сирларини тсран англаш ва ифодалашга каратилган. Бу хусусиятлар Эркин Аъзам, Н.Норкобилов, Хуршид Дўстмуҳаммад, Ш.Бўтаев қиссаларининг ўзак-негизидир. Давр ва каҳрамон талқинига янгича ёндашув намунаси бўлган қиссаларда ҳаёт ҳақиқати ва ижтимоий-эстетик қиммати асосий мезон килиб олинмокда. Эркин Аъзамнинг “Сув ёкалаб”, “Забаржад”, “Жаннат ўзи кайдадир”, “Шоирнинг тўйи” киссаларида бугунги кун одамларининг хатти-ҳаракати, руҳиятидаги ўзгаришлар янгича ракурсда тадқиқ этилган: Болта Мардон, Забаржад, Жўрақул, Оташкалб, Аскар каби кахрамонларнинг читал хаётий саргузаштлари, мураккаб калб олами талқини орқали давр рухи ва шахе маънавияти тасвирланади.
7. “Забаржад” бугунги қиссачиликнинг жиддий ютугидир. Асар марказида хозирги давр ўзгаришларининг инсон ахлоқи, руҳияти, дунёқараши, умуман, маънавиятига таъсири бир аёл ҳаёти мисолида талқин этилган. Ёши ўтиб, оила қура олмаган Забаржад шахсий омадсизликларни енгиб, кўнгил амри ва руҳ эркинлиги билан яшашга интилаётган аёл тимсолидир. Суйган қалбнинг табиий истак ва туйгуларга бсфарк бўлмаслиги, такдир ва умр мазмунига онгли, тсран муносабат образ моҳиятини белгилайди.
8. Услублар муносабатидаги хусусиятлардан бири синкрстизмдир. У ижодкор бадиий нияти, қисса мазмуни, структураси ва баён тарзига кўра воке бўлади. Бу жиҳатдан Э.Усмоновнинг “Такдири азал” қиссаси характсрлидир. Фалсафий асоси такдир концспцияси бўлган бу асарда илохий, рсалистик, фантастик ва детектив тасвир унсурлари қоришиқ ҳолда учрайди. Фантастиканинг башорат қилиш, қиёфадошлик, руҳнинг абадийлиги, туш кўриш ҳамда жиноятни фош этувчи детектив мотивлар асосидаги шахе фожиаси талқинида романтик ва шартли рамзий йўналишлар компонентлари синтези акс этади.
9. Назар Эшонқулнинг “Қора китоб”, “Тун панжаралари”, “Хаёл тузоғи” киссалари шахе ботиний олами ва руҳият қатламларини танқидий тафтиш қилишга асосланган монолог қиссалар бўлиб, уларда эпик баёндан рухият тадкики, анъанавий тасвирдан мажозий-фалсафий образлилик устунлик қилади. Рамзлар, тимсоллар ва мстафоралар орқали фикрлаш бадиий мазмунни образли ва таъсирчан ифодалашга каратилади хамда асарнинг барча компонентларида муайян ссмантик-услубий функция ташийди. Уларда асосан маънавий инқирозлар тасвирланса, мохиятан инсонга шафкат, мсхр ва мурувват кўрсатиш, тубанликдан огохлантириш гояси янги шакл ва ифодаларда акс эттиришга қаратилган.
10. Қиссалар тилида сўзнинг семантик базаси кўламдор бўлиб, у бадиий-эстетик ва услубий вазифа бажаради, унда афоризм, халқона ибора, тасвирий воситалар, хусусан, ранг рамзларига кўпрок мурожаат этилган. Доно фикрни ихчам, таъсирли акс эттирувчи ва тсранликни кучайтирувчи индивидуал адабий афоризмлар Э.Аъзам талқинида оптимистик руҳни, Н.Эшонқул қиссаларида чорасизлик, абсурд оламдаги тушкун кайфиятни ифодалашга йўналтирилган. Поэтик тил унсурларидан бири - ранг рамзлари тасвирнинг фавкулодда эмоционал-экспрсссив бўлишига имкон бсради.