Barcha maqolalar

123-127 94 0

Мумтоз қофияга оид бадиий санъатлар тадқиқи

Орзигул Хамроева

«Бадойи ус-санойи» Атуллы Хуссейни – один из важнейшихтрактатов по теоретическим основам классической поэзии. Брошюра дает глубокий анализ искусства. Статья исследует искусство классической рифмы вброшюре.

380-383 292 0

Мифопоэтика рассказа Т. Толстой «На золотом крыльце сидели»

A Jandullayeva, U Xudaybergenova

В данной статье анализируется, произведение Т. Толстой, «На золотом крыльце сидели» определяются особенности использования автором в рассказе различных фольклорных и мифологических образов, как основу для создания персонажей.

191-195 230 0

Марказий осиёлик мутафаккирлар маънавий меросида ахлоқий қадриятлар талқини

Д Пулатова

Бугунги кунда мамлакатимизнинг барча соҳаларида, хусусан илм-фан, маданият, таълим соҳасидаги ислоҳотлар, кенг кўламли демократик ўзгаришлар орқали янгиланаётган Узбекистан, ўз олдига Учинчи Ренессанс - ижтимоий-иқтисодий, маънавий-маданий юксалиш пойдеворини яратишни мақсад қилиб қўйди. Узбекистон Республикаси Президента Ш.М. Мирзиёев Уқитувчи ва мураббийлар кунига бағишланган тантанали маросимдаги нутқида Учинчи Ренессанснинг мазмун-моҳиятига эътибор қаратиб: “Тарихга назар солсак, Буюк ипак йўлининг чорраҳасида жойлашган она заминимиз азалдан юксак цивилизация ва маданият ўчоқларидан бири бўлганини кўрамиз. Халқимизнинг бой илмий-маданий мероси, тошга муҳрланган қадимий ёзувлар, бебаҳо меъморий обидалар, нодир қўлёзмалар, турли осори атиқалар давлатчилик тарихимизнинг уч минг йиллик теран илдизларидан далолат беради” [1], - деб таъкидлади. Шунингдек бой маънавий меросимизни тадқиқ этиш методологииясини ишлаб чиқиш ҳамда унинг мазмун моҳиятини халқимизга, айниқса ёшларга тушунарли тилда етказиб бериш масалаларига алоҳида эътибор қаратди.

261-265 249 0

Личное имя собственное – значимый элемент в системе языка и культуры

Feruza Faizova, Xilola Abdimurodova

В данной статье отображена роль личных имён собственных в литературном произведении в создании «семантической композиции» художественного текста и показана связь имён собственных, как значимый элемент, с другими средствами стиля. В работе показали, что личные имена собственные являются объектом комплексной науки ономастилистики, которая включает в себя методы лексикологии, семиотики, стилистики, поэтики и лингвистики текста в широком смысле

383-385 186 0

Литературные шедевры хх века: классика, знаменитость и вечность

Malika Qarimova, Rahima Muratbayeva

Статья рассматривает литературные шедевры ХХ века, которые стали классикой мировой литературы. Произведения таких авторов, как Джордж Оруэлл, Михаил Булгаков, Антуан де Сент-Экзюпери, Джеймс Джойс, Габриэль Гарсиа Маркес, Владимир Набоков, Джек Лондон, Уильям Фолкнер и Эрих Мария Ремарк, рассматриваются в контексте их влияния на современную литературную культуру. Описываются основные темы, структуры и философские аспекты каждого произведения, а также обсуждается их актуальность и вечное значение для читателей всех времен и народов.

393-396 124 0

Көркем тәкирардың «Алпамыс» дәстанында қолланылыў өзгешелиги

Гулпаршын Қудайбергенова

Бул мақалада көркем текст, көркем тәкирар ҳәм онын турлериниң дәстанда қолланылыў өзгешеликлери, эстетикалық әҳмийети анализленеди.

51-54 145 0

Культура питания каракалпаков под воздействием глобализационных процессов

З Курбанова

В современном мире нет такой сферы культуры, которая бы не подверглась влиянию глобализации. Не осталась в стороне и одна из наиболее консервативных сфер жизнедеятельности человека - культура питания. Под культурой питания в современных исследованиях понимается «совокупность явлений в жизнедеятельности человека, которые связаны с пищей и питанием (употреблением пищи) - наборы пищевых продуктов, способы их обработки, технологии приготовления блюд и кулинарных изделий, рецептуры, традиции пищевых предпочтений или пищевых ограничений и запретов, режим питания, формы организации трапез, застольный этикет и ритуалы» (Булатов, Сефербеков, 2018. С. 7).

60-62 106 0

Киндик шеше менен байланыслы дəстҥрлер

Ә Пахратдинов

Каракалпак салт-дэстурлеринде баланын киндигин кескен хаялды "киндик шеше” деп атаган. Баланын киндигин ксстиргенде перзентлери бар, туудырыу тэжирийбесине ийе, «кол-аягы женил», ел ишинде абырайы бар, минези жаксы, копшиликке орнек болгандай хаялды тацлап коятугын болган. Перзентлери коп хаялды тацлауы бул босанган хаялдын да «перзенти коп болсын», «изи жалгансын» деп нийет етилген болса, скиншидсн, коп псрзснтли болган х,аял бала багыу тэжирийбесине ийе болады деп бил ген. Себеби, жаца босанган хаял озин тиклеймен дегенше киндик шеше ана менен балага караган. Халыктыц исепими бойынша, «баланын минези тогыз ай котерип журген анасына емес, тунгыш рет жерден котергсн киндик шешесине уксайды» деген тусиник болган. Дуньяга келген нэресте ен дэслеп киндик шешесин кереди хам киндик шешесинин барлык минези отеди екен (АДЖ 2023, № 1).

176-179 106 0

Каттақўрғон шаҳридаги xix-xx аср сармозор гузар масжиди меъморчилиги ва унинг асл қиёфасини сақлаб қолиш масалалари

Fozilbek Yarashev

Ушбу мақолада Каттақўрғон шаҳрида XIX-XX аср бошида қурилган Сармозор гузар масжидининг архитектуравий ечими, меъморчилиги, бадиий безаклари ва унинг ҳозирги қиёфасини сақлаш масаларари шунингдек, малакали мутаҳассислар томонидан консерватция ва реставрация қилиш масалалари тўғрисида сўз боради.

34-37 117 0

Каракалпакские базары начала XX века как культурно- развлекательные центры

Г Акимниязова

Базар у каракалпаков, помимо того, что являлся значимой частью экономических отношений, играл важную роль в культурной жизни населения. Традиционный каракалпакский базар в начале XX века обладал специфическими этнокультурными чертами. Он являлся составной частью традиционной культуры, сохранявшей в себе традиционные ценности, народные обычаи. Он же был местом, где происходил культурный и информационный обмен.

685-689 347 0

История Узбекистана, сохраненная в мифах и легендах

Dildora Oromidinova

В статье рассматривается вопрос о возрождении интереса к мифу в литературе и использование поэтики мифа, способствующей обогащению художественного произведения, в творчестве узбекского мифологи.

17-23 95 0

История становления борьбы с коррупцией в России в XVIII веке

Valentina Balkovaya

Публикация посвящена подготовке и реализации в период с 1711 по 1730 гг. первой государствен­ной программы борьбы с коррупцией в России. Раскрыты предпосылки формирования коррупционного поведения в Московском централизованном государстве, охарактеризованы факторы, повлиявшие на рост служебных зло­употреблений в условиях формирования Российской империи. Особое внимание уделено анализу государствен­ной программы борьбы с коррупцией, реализованной в правление Петра I. В связи с этим охарактеризованы важнейшие нормативные акты антикоррупционного законодательства, а также раскрыта история становления надзорных государственных структур Российской империи — фискалитета и прокуратуры.

1-55 40 0

Истиқлол даври ўзбек қиссачилигида услуб ва поэтик тил

Феруза Раджапова

Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурати. Жахон адабиётшунослигида бадиий асарни баҳолаш, ижодкор лабораториясини янгича тахдиллар ва кузатишлар билан ўрганиш, хусусан, прозанинг ўрта ҳажмли, бош қаҳрамон атрофида жамланган муайян сюжет ва композицияга эга қисса жанрига хос янгича ижодий изланишларни тадқиқ этиш ишлари изчиллик билан давом этмокда. Зеро, кўп аерлик миллий-адабий тажриба ва янгича тафаккур маҳсули бўлган адабиётнинг барча тур ва жанрларида одам ва оламни бадиий кашф этишдаги теранлик янада чукурлашаяпти, шаклий-услубий ранг-баранглик, ўзига хослик ёрқинрок намоён бўла бошлаяпти.
Жахон адабиётида, жумладан, унинг таркибий бир кисми бўлган бугунги ўзбек насрида, хусусан, салмоғи тобора ошиб борастган қиссаларда хам янгича тамойиллар намоён бўлиб, бу тамойиллар мавжуд миллий-адабий анъаналар билан жахон адабиётидаги илғор тажрибаларнинг ўзаро табиий ва давр тақозоси билан изохданадиган синтези сифатида воке бўлаётир. Уларда инсон ва ҳаётни бутун мураккабликда кўриш, зоҳирий ва ботиний оламни, руҳиятни холис ва таъсирчан тасвирлаш, фалсафий-психологик талкин ва мажозий образлилик устуворлик килмокда. Адабий-эстетик тафаккурдаги ўзгаришлар қиссаларнинг ғоявий мазмуни ва мавзу қамровини кенгайтириш баробарида адибларнинг индивидуал услуби, тасвир ва ифодадаги бстакрорлиги ва талқин оханглари ранг-баранглигини юзага кслтирмокда. Бу эса инсон рухияти ва маънавий оламини турли ракурсларда таъсирчан ва ишонарли тахлил этишга имкон бсрувчи турфа услубий-шаклий йўналишларнинг кенгайишига имкон яратди. Шубхасиз, бу жараён, аввало, адиблар дунёқараши, бадиий истеъдоди билан бирга метод, жанр, услуб ва поэтик тилда намоён бўлаётган хилма-хил ёндашув ва шаклий структурал ўзгаришларга ижодий муносабатда кўринмокда.
Мамлакатимиздаги ижтимоий-иқтисодий ва маданий ислоҳотлар жараёнида миллий маънавият жамиятда ҳар томонлама комилликка эришиш туйғуларини тарбиялашга хизмат қилиб, “адабиёт ва санъатга, маданиятга эътибор - бу аввало халқимизга эътибор, келажагимизга эътибор”1 бадиий адабиёт ва маънавиятнинг, айниқса, ёш авлод маънавий камолотидаги бсниҳоя улкан ўрин тутишини яна бир карра тасдиқлайди. Узбек адабиёти ривожланишида бугунги янги босқичдаги асосий сифат кўрсаткичлари киссачиликдаги услуб хилма-хиллиги, адиблар ижодий индивидуаллигининг турфалиги, янги қаҳрамон пайдо бўлгани, миллий ва умумбашарий адабий тафаккур алоқаси кучаяётганида намоён бўлмокда; бинобарин, ксйинги чорак асрда ўзбек миллий насрида анъанавий рсалистик тасвир имкониятлари янада кснгайиши ва янги модернистик ёндашувнинг шаклланиш жараёни кисса жанрини махсус ўрганишни тақозо этади; ҳозирги ўзбек адабиёти етакчи ижодкорларидан Эркин Аъзам, Назар Эшонқул, Э.Усмонов киссалари асосий тендснцияларини ажратиб кўрсатиш мавзу долзарблигини тақозо этувчи илмий эҳтиёж бўлиб, бугунги ўзбек қиссачилиги бадиий тасвиридаги янгиликларни ўрганиш оркали ижодкор индивидуаллиги ва поэтик тил омиллари ўрнини аниқлаш тадқиқотнинг долзарблиги ва заруратини белгилайди.
Узбекистан Рсспубликаси Президептипипг 2016 йил 13 майдаги ПФ-47-97-сон “Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат Узбек тили ва адабиёти университета ташкил этиш тўғрисида”ги, 2017 йил 17 фсвралдаги ПФ-4947-сон “Узбекистан Рсспубликасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида”ги фармонлари, 2006 йил 25 августдаги ПҚ-451-сон “Миллий ғоя тарғиботи ва маънавий-маърифий ишлар самарадорлигини ошириш тўғрисида”ги, 2017 йил 20 апрелдаги ПҚ-2909-сон “Олий таълим тизимини янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги, 2017 йил 13 сснтябрдаги ПҚ-3271-сон “Китоб маҳсулотларини нашр этиш ва таркатиш тизимини ривожлантириш, китоб мутолааси ва китобхонлик маданиятини ошириш ҳамда тарғиб қилиш бўйича комплекс чора-тадбирлар дастури тўғрисида”ги қарорлари, шунингдек, мазкур фаолиятга тегишли бошқа меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларда белгиланган вазфаларни амалга оширишда мазкур диссертация тадкикоти муайян даражада хизмат қилади.
Тадқиқотнинг максади бугунги давр қиссаларига хос бадиий-эстетик таҳлиллар орқали ўзбск қиссачилигига хос услубий йўналишлар, ижодий индивидуаллик ва поэтик тил муаммосини ўрганиш ҳамда уларнинг жанр такомили ва ғоявий-бадиий мундарижасидаги аҳамиятини тадқиқ этиш асосида муайян илмий-назарий қарашларни умумлаштиришдан иборат.
Тадқиқотнинг илмий янгилиги куйидагилардан иборат:
бугунги қиссалар рсалистик ижод типи намуналари бўлиб, мавзу, тузилиши ҳамда услуб жиҳатдан ссрқатлам ва турлича бўлса-да, ҳаққоний тасвир устуворлиги Э.Аъзам, Н.Эшонқул, Э.Усмонов қиссалари қиёси мисолида аниқланган;
анъанавий реализм имкониятлари юзага чиқишида жанр такомилидаги эврилишлар, воқелик ва руҳият қамровининг кенгайиши, кисса ички типларининг кўпайиши, бошқа жанрлар унсурлари билан синтезлашувнинг таъсири муаллифлар ижодий индивидуаллигида намоён бўлиши асосланган;
янгиланган бадиий тафаккур қирралари Э.Аъзам ва Н.Эшонқул қиссаларида руҳият тасвирида туш, ички нутк, рамзийлик ҳамда фалсафийликда намоён бўлиши кўрсатиб бсрилган;
услублар муносабатидаги синкретизм ижодкор бадиий нияти, қисса мазмуни, структураси ва басн тарзига кўра воқсъ бўлиши Э.Усмоновнинг “Такдири азал” киссаси асосида сритилган;
индивидуал услуб намоён бўлишида бугунги давр киссачилигининг поэтик тил масаласи, жумладан, полисемия, фразема, афористик ифода воситалари, тун ранглари ссмантикасининг ўзига хосликлари белгиланган.
Хулоса
1. Ҳозирги ўзбек киссачилигидаги услубий ранг-баранглик ва поэтик тил муаммолари мустакиллик даври бадиий тафаккурида кечаётган янгиланишларнинг насрдаги кўриниши бўлиб, адабиётшуносликнинг долзарб вазифаларидан биридир. Зсро, услубда, бир жиҳатдан, давр адабий жараёнидаги изланишлар ва ижодкор индивидуаллигининг муайян қирралари акс этса, иккинчи томондан, ижодий метод ва жанрнинг ўзаро алокаси ҳамда такомилидаги стакчи жиҳатлар кўринади, реализмнинг хаққонийлик, романтизмнинг кўтаринкилик каби асосий тамойиллари бугунги қиссалардаги услублар талқинида хам асос вазифасини ўтайди, ифода хилма-хиллигига монслик қилмайди.
2. Бугунги қиссалар рсалистик ижод типи намуналаридир. Улар мавзу, тузилиши ва услуб жихатдан ссркатлам ва турлича бўлса хам хаққоний тасвир устувордир. Зеро, анъанавий реализм имкониятларининг юзага чикишида жанр такомилидаги эврилишлар, воқелик ва руҳият камровининг кснгайиши, қисса ички типларининг кўпайиши, бошка жанрлар унсурлари билан синтезлашув каби ҳодисаларнинг сезиларли таъсири мавжуд.
3. “Қисса” ва “повесть” атамалари бир жанрнинг икки тилдаги номланиши бўлиб, қиссада эпик баси хам, психологик таҳлил ҳам, ҳикоялаш, яъни тасвирлашга асосланади ва жанрнинг мухим белгисини ифодалайди. Ижтимоий-эстетик карашлар тадрижи туфайли кисса такомилида шаклланган ўзгаришлар бадиий услубда хам акс этади. Буни айрим киссаларнинг мазмун ва шакл жиҳатдан романга яқинлиги, баённинг муаллиф, персонаж ёки ҳикоячи нутқига мансублигини бир қаҳрамон хаётидаги зиддиятли ёхуд лирик тасвирга мойил воқсалар талқини каби ҳолатларда кўриш мумкин.
4. Қиссачиликда янгиланаётган услубий, шаклий йўналишлар ўтган аернинг иккинчи ярмида юзага кела бошлаган янгича идрок ва карашлар билан богликдир. Миллий истиқлолгача услубий йўналишлар асосан изчил рсалистик тасвир ва лиро-романтик тенденция шаклида бўлиб, улар тобора шартли рамзийлик билан бойиб, такомиллашди. Бадиий ижоднинг зарурий белгиси - шартлилик ва рамзий ифода кейинги даврда тасвирдаги ранг-баранглик ва таъсирчанлик воситасидан мустакил услубий йўналишга айлана борди.
5. Истиқлол даври насридаги инсон бадиий тадқиқига янгича ёндашувларининг бир кирраси услубий йўналишлар, ранг-барангликда мужассам. Бу йўналишлар куйидагилар: 1) изчил тахлилий (аналитик); 2) лиро-романтик; 3) шартли рамзий; 4) модсрнистик. Шуни алохида таъкидлаш ксракки, модерн йўналишда бадиий тасвир ва ифодада рухият олами ва қалб жумбоғини чуқур тахдил килиш, ўз-ўзини тафтиш этиш, фожиавий оҳангни бўртдиришга урғу бсрилар экан, бу хусусиятларнинг муайян жиҳатларини XX аср ўзбек адабиётида кўриш мумкин. 20-60-йиллардаги асарларда бадиий унсур кўринишида (Чўлпон, Абдулла Қодирий, Абдулла Қаҳҳор киссалари ва ҳикоялари); 70-80-йилларда тенденция шаклида кенгайиши ва жахон адабиёти таъсири (Аскад Мухтор, Х.Тўхтабосв, У.Ҳошимов ва бошқалар асарлари); 90-йиллардан бошлаб мустақил йўналиш сифатида қарор топиши (Омон Мухтор, Хуршид Дўстмуҳаммад, Мурод Мухаммад Дўст, Назар Эшонқул ва бошқалар киссалари).
6. Ҳозирги қиссалар мазмун-моҳияти ва тараккиётини янгича тасвир тамойиллари белгиламокда. Бу тамойиллар санъаткор истеъдодини тўла намоён килиш, ижод эркинлиги неъматларидан кенг фойдаланиш, бадиийлик сирларини тсран англаш ва ифодалашга каратилган. Бу хусусиятлар Эркин Аъзам, Н.Норкобилов, Хуршид Дўстмуҳаммад, Ш.Бўтаев қиссаларининг ўзак-негизидир. Давр ва каҳрамон талқинига янгича ёндашув намунаси бўлган қиссаларда ҳаёт ҳақиқати ва ижтимоий-эстетик қиммати асосий мезон килиб олинмокда. Эркин Аъзамнинг “Сув ёкалаб”, “Забаржад”, “Жаннат ўзи кайдадир”, “Шоирнинг тўйи” киссаларида бугунги кун одамларининг хатти-ҳаракати, руҳиятидаги ўзгаришлар янгича ракурсда тадқиқ этилган: Болта Мардон, Забаржад, Жўрақул, Оташкалб, Аскар каби кахрамонларнинг читал хаётий саргузаштлари, мураккаб калб олами талқини орқали давр рухи ва шахе маънавияти тасвирланади.
7. “Забаржад” бугунги қиссачиликнинг жиддий ютугидир. Асар марказида хозирги давр ўзгаришларининг инсон ахлоқи, руҳияти, дунёқараши, умуман, маънавиятига таъсири бир аёл ҳаёти мисолида талқин этилган. Ёши ўтиб, оила қура олмаган Забаржад шахсий омадсизликларни енгиб, кўнгил амри ва руҳ эркинлиги билан яшашга интилаётган аёл тимсолидир. Суйган қалбнинг табиий истак ва туйгуларга бсфарк бўлмаслиги, такдир ва умр мазмунига онгли, тсран муносабат образ моҳиятини белгилайди.
8. Услублар муносабатидаги хусусиятлардан бири синкрстизмдир. У ижодкор бадиий нияти, қисса мазмуни, структураси ва баён тарзига кўра воке бўлади. Бу жиҳатдан Э.Усмоновнинг “Такдири азал” қиссаси характсрлидир. Фалсафий асоси такдир концспцияси бўлган бу асарда илохий, рсалистик, фантастик ва детектив тасвир унсурлари қоришиқ ҳолда учрайди. Фантастиканинг башорат қилиш, қиёфадошлик, руҳнинг абадийлиги, туш кўриш ҳамда жиноятни фош этувчи детектив мотивлар асосидаги шахе фожиаси талқинида романтик ва шартли рамзий йўналишлар компонентлари синтези акс этади.
9. Назар Эшонқулнинг “Қора китоб”, “Тун панжаралари”, “Хаёл тузоғи” киссалари шахе ботиний олами ва руҳият қатламларини танқидий тафтиш қилишга асосланган монолог қиссалар бўлиб, уларда эпик баёндан рухият тадкики, анъанавий тасвирдан мажозий-фалсафий образлилик устунлик қилади. Рамзлар, тимсоллар ва мстафоралар орқали фикрлаш бадиий мазмунни образли ва таъсирчан ифодалашга каратилади хамда асарнинг барча компонентларида муайян ссмантик-услубий функция ташийди. Уларда асосан маънавий инқирозлар тасвирланса, мохиятан инсонга шафкат, мсхр ва мурувват кўрсатиш, тубанликдан огохлантириш гояси янги шакл ва ифодаларда акс эттиришга қаратилган.
10. Қиссалар тилида сўзнинг семантик базаси кўламдор бўлиб, у бадиий-эстетик ва услубий вазифа бажаради, унда афоризм, халқона ибора, тасвирий воситалар, хусусан, ранг рамзларига кўпрок мурожаат этилган. Доно фикрни ихчам, таъсирли акс эттирувчи ва тсранликни кучайтирувчи индивидуал адабий афоризмлар Э.Аъзам талқинида оптимистик руҳни, Н.Эшонқул қиссаларида чорасизлик, абсурд оламдаги тушкун кайфиятни ифодалашга йўналтирилган. Поэтик тил унсурларидан бири - ранг рамзлари тасвирнинг фавкулодда эмоционал-экспрсссив бўлишига имкон бсради.

87-95 77 0

Использование исторических уроков противодействия коррупции в разработке современных антикоррупционных

Valentina Balkovaya

Статья посвящена возможностям использования исторического опыта при разработке современных стратегий противодействия коррупции. Коррупция рассматривается как цивилизационное явление, присущее государствам любого исторического типа. При подготовке публикации анализировалась практика государств различных исторических типов, что позволило выявить сущностные характеристики, присущие коррупции как социальному явлению, и конкретно-исторические, присущие коррупционному поведению, сформировавшемуся в различных странах.

61-64 186 0

Илм заҳматидан топилган шараф

Nurboy Jabborov

Илм йўлидан юриш ҳамма замонларда ҳам осон бўлган эмас. Буюк шоир Муҳаммадризо Огаҳий таърифича, бу йўлнинг “нўши бир бўлса, ниши минг, роҳати бир бўлса, ташвиши минг”. Лекин йўлчи собитқадам бўлса, охироқибатда кўзланган манзилга етмоғи ҳам айни ҳақиқатдир. Замонамизнинг машҳур адабиётшуноси академик Наим Каримов илм заҳматидан лаззат олиб, шараф топиб келаётган олимлардан.

271-275 135 0

Ижтимоий ҳаёт барқарорлигида маьнавий-маьрифий тарбиянинг ўрни

Турсунмурод Маматқобилов

Бугунги давр ривожланган давлатлар қаторига қўшилиш, мамлакатимизда бозор ислоҳотларини чуқурлаштириш, жамиятни ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш, аҳолини ижтимоий ҳимоялаш, ижтимоий хизматларнинг кенг тизимини яратиш, меҳнат бозорини ривожлантириш ва аҳоли турмуш д аражасини кўтариш имконини беру вчи ҳуқуқий асосларини мукаммаллаштириш зарурлиги билан изоҳланади. Утган қарийб 30 йиллик истиқлол даврида инсон, унинг ҳаёти, орзуси, дарду ташвишларини кун тартибига қўйишни ва бу борадаги ишлар кўлами самарадорлигини оширишни ҳаётнинг ўзи тақозо этмоқда. AMMO ҳал этилиши зарур бўлган муаммолар жамиятни асосий бўғинини ташкил этувчи оилаларнинг кундалик ташвишлари билан ҳам боғлиқ эканлигини замоннинг ўзи намоён этмоқда.

1-56 36 0

Ижтимоий йўналтирилган бозор иқтисодиёти шароитида соғлом рақобатни ривожлантиришнинг маънавий, ахлоқий ва ҳуқуқий жиҳатлари

Шахзода Негматова

Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурати. Жаҳонда соғлом рақобат нафақат ижтимоий йўналтирилган бозор иктисодиётининг ривожини таъминловчи омил, айни пайтда сиёсий муносабатларни тартибга солувчи восита, маънавий жараёнларни юксалтириш усули сифатида тан олинган. Айниқса, рақобатнинг дифференциал ва интеграл шакллардаамалга ошиши унинг айрим соҳаларда тармоқлашувини, аксарият ҳолларда жамиятнинг нисбатан ажратилган баъзи қисмларининг уйғунлашуви, бир-бирини тўлдириши борасида юз берадиган ижтимоий-иқтисодий муносабатларда намоён бўлмокда. Натижада ракобат ижтимоий йўналтирилган бозор иктисодиётининг ажралмас атрибутига айланди. Мазкур ҳодисанинг таркибий тузилиши (структураси), функционал ҳолати, ижтимоий-иктисодий аҳамияти, парадигмал ўзгаришлари динамикаси турли фан вакиллари, шулар қаторида файласуф олимлар томонидан ҳам тадқиқот объекти сифатида танланган.
Халқаро миқёсда ижтимоий-иктисодий, сиёсий-ҳуқуқий, маънавий-маданий соҳаларда рақобатларнинг кучайиши унинг янгича мазмун-моҳият касб этишига олиб келди. Рақобатнинг объектив ривожланиш қонуниятлари, ҳаракатлантирувчи мотивлари, коньюктурасидаги ўзгарувчанлик, инсоният-нинг ижтимоий эҳтиёжлари ва манфаатларига, яъни динамик ўзгарувчан субъектив омиллар тизимига боғликлиги бу борадаги тадқиқот ишларини ҳам мураккаблаштирмокда. Зеро, «дунё микёсида бешафкат ракобат, карама-қаршилик ва зиддиятлар тобора кескин тус олмоқца»1. Шу маънода, глобаллашув даврида жаҳонда носоғлом рақобат ва конфликтларнинг олдини олиш учун ишбилармонлик маданиятини шакллантириш доминант вазифа сифатида баҳоланмокда.
Демократах ислоҳотлар натижасида мамлакатимизда ижтимоий, иқтисодий, сиёсий соҳаларда соғлом ракобатни қўллаб-қувватлашга йўналтирилган комплекс чора-тадбирлар амалга оширилди. Мунтазам даврийликда вазирликлар, вилоят, туман ҳокимликлари, жамоат ташкилотлари ташаббусига биноан соғлом маънавий ракобат принципларига асосланган ҳолда кўрик-танловлар ўтказилмокда. Зеро, инсон калби ва онгини эгаллаш учун жаҳолатга асосланган носоглом ракобат кучайган ҳозирги давр «ёшларнинг онгу-тафаккурини маърифат асосида шакллантириш ва тарбиялаш»2 заруриятини янада кучайтирмокда. Бу эса ракобат жамиятимиз ҳаётининг барча соҳаларида юз берадиган жараён бўлиб, уни согломлаштириш масаласи ижтимоий-иктисодий тараккиётни белгиловчи асосий омиллардан эканлигини яккол намоён килмокда.
Узбекистан Республикасининг «Ракобат тўғрисида»ги (2012), «Коррупцияга қарши кураш тўғрисида»ги (2018) қонунлари, Узбекистан Республикаси Президентининг «Тадбиркорлик фаолиятининг жадал ривожланишини таъминлашга, хусусий мулкни хар томонлама химоя қилишга ва ишбилармонлик муҳитини сифат жихатидан яхшилашга дойр қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги (2016), «Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида»ги (2017), «Ўзбекистон Республикаси хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва ракобатни ривожлантириш давлат қўмитасини ташкил этиш тўғрисида»ги (2018); «Ёшларга оид давлат сиёсати самарадорлигини ошириш ва Ўзбекистон ёшлар иттифоқи фаолиятини қўллаб-қувватлаш тўғрисида»ги (2018) фармонлари ҳамда мавзуга оид бошқа норматив-ҳуқукий ҳужжатларда белгиланган вазифаларни бажаришга ушбу диссертация тадкиқоти муайян даражада хизмат қилади.
Тадқиқотнинг мақсади Ўзбекистонда ижтимоий йўналтирилган бозор иқтисодиёти тараққиётининг ижтимоий-фалсафий хусусиятларини очиб бериш ва соғлом рақобатни ривожлантиришга доир таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
Тадқиқотнинг илмий янгилиги куйидагилардан иборат:
рақобатнинг гносеологик мазмуни бунёдкорлик, компромисслик, консенсуслик, жамоавийлик, толерантлик, адекватлик каби ментал хусусиятлар орқали намоён бўлиши асослаб берилган;
иктисодий ракобатни соғломлаштирувчи рақобат маданияти, ўзаро ёрдам, ўзаро хамкорлик, ҳалоллик, инсофлилик, тежамкорлик каби ахлоқий сифатлар аникланган ҳамда уларни амалда қўллаш юзасидан таклиф ва тавсиялар ишлаб чикилган;
ноогенезис(тафаккур босқичи)да юз берадиган ракобат турларининг (интеллектуал, виртуал, информацион) ижтимоий таракқиётдаги ўрни ва жамиятга таъсир этиш даражалари аниклаб берилган;
криминал ракобатнинг мазмун ва шакллари ўртасида диалектик алокадорлик мавжудлиги фалсафий методологик жиҳатдан асосланган ва унга қарши курашишнинг миллий ва умуминсоний ахлоқий қонун-қоидалар хамда хукукий принцип ва нормаларни уйғунлаштириш усуллари такомиллаштирилган;
соғлом маънавий ракобат (инсон онги, калби, эътикоди, дунёкараши, ахлоқи, маънавияти, маданияти, мафкурасини соғломлаштиришга йўнал-тирилган хатти-ҳаракатлар) жараёнида объект ва субъект ўртасидаги алокадорлик фуқароларда маънавий ракобатбардошлик хусусияти шаклланишининг детерминистик, яъни сабабий омили эканлиги исботланган.
Хулоса
«Ижтимоий йўналтирилган бозор иқтисодиёти шароитида соғлом рақобатни ривожлантиришнинг маънавий, ахлокий ва ҳуқуқий жиҳатлари» мавзусидаги докторлик диссертацияси (DSc) бўйича олиб борилган тадқиқотлар натижасида куйидаги хулосалар такдим этилади:
1. Бозор муносабатлари тушунчаси мазмунига иқтисодий детерминизм нуқтаи назардан ёндашиш устуворлиги, унинг фалсафий моҳиятини тўлиқ очиб беришга қодир эмас. Чунки бозор иқтисодиёти тушунчасини соф иқтисодий категориялар контекстида таҳлил қилиш, унинг ижтимоий муносабатларни: концентрлаштирувчи, интеграциялаштирувчи, идентифи-кациялаштирувчи функциясини эътибордан четда қолдиришга олиб келади. Ижтимоий йўналтирилган бозор иктисодиёти - мулкчилик шаклларининг хилма-хиллигига, иқтисодий эркинликка асосланган, соғлом рақобат орқали тартибга солиниб, демократии фаолият юритадиган, кучли ижтимоий ҳимоя натижасида ахолининг кескин табақаланиб кетишига йўл қўймайдиган, ҳар бир инсоннинг эҳтиёжларини тўлиқ қондиришга қаратилган, давлат томонидан бошқарилиб туриладиган ижтимоий-иқтисодий тизимдан иборат.
2. Рақобат - табиат ва жамиятда тирик мавжудотларнинг яшаш учун кураш жараёнидаги беллашув, тортишув, мусобақа, мунозара, мослашув каби хатти-ҳаракатларининг муайян мажмуидир. Рақобатнинг гносеологик моҳияти табиат ва жамиятдаги нарса ва ҳодисаларнинг фойдали ёки зарарли томонларини билишга бўлган иштиёқ кучайиши; фойда ёки зарар билан фаолият олиб бораётган шахс, зарар билан ишлаётган меҳнат жамоаларининг фойда келтираётган жамоаларга бирлашиши; илм-фан, техника ва технологиялар соҳаларидаги дунёвий билимларни эгаллашни, уларни амалиётга жорий этишни тақозо этиши натижасида бажарилаётган хар қандай ишнинг самарадорлиги ошиб, рақобатбардошлиги кучайиши; ишни кам куч сарфлаб бажаришга олиб келиши ва рақобатлашув жараёнининг оптималлаштирилиб боришида намоён бўлади.
3. Биосферадаги рақобат - биомассани ташкил этувчи ўсимлик ва хайвонот дунёсида мавжуд ҳар бир катта ва кичик турдаги ўсимлик ва ҳайвоннинг яшаш учун ўз-ўзини ташкил этиш жараёнида маълум бир устунликка эришиш борасида олиб борадиган курашидир. Ноосферадаги рақобат инсонларнинг ўз эҳтиёж ва манфаатларини қондириш борасида кўзлаган максадларига эришишда устунликни қўлга киритиш учун олиб борадиган кураш, беллашув, тортишув, мусобақа, мунозараларининг муайян тизимидир.
4. Иқтисодий ракобат- ижтимоий борлик сифатида ўзининг иқтисодий структурасига эта бўлган товар ишлаб чиқарувчилар, айирбошловчилар, хизмат кўрсатувчиларнинг ўз эҳтиёж ва манфаатларидан келиб чиқиб фойда кўриш, даромад олиш, нуфузли мавқега эта бўлиш учун ўзаро беллашувда устунликни қўлга киритиш мақсадидаги саъй-харакатларининг муайян тизимидир.
5. Ижтимоий йўналтирилган бозор иқтисодиёти шароитида соғлом рақобатни ривожлантиришнинг энг муҳим омилларидан яна бири бу -рақобат маданиятини шакллантириш ҳисобланади. Рақобат маданиятига эришиш иқтисодий онгнинг юксалишини тақозо этади. Чунончи, иқтисодий онг ва ракобат маданиятининг бир-бири билан функционал алоқадорлиги, уларнинг жамият ва инсон манфаатларини уйғунлаштириш эҳтиёжидан, бозор муносабаларини ижтимоий йўналтириш заруриятидан келиб чикади. Ҳар кандай жамиятда иқтисодий онгнинг ижтимоий онг ва маданиятга таъсири: онтологик, гносеологик, методологик, интеллектуал ва институтционал тизим асосларига таянади.
6. Сиёсий соҳадаги ракобат жамиятни демократик тамойиллар асосида бошқаришнинг оптимал воситаларидан бири ҳисобланади. Аммо бу холат хам икки хил кўринишда амалга ошиши мумкин. Биринчиси - сиёсий бошқарувни носоглом сиёсий ракобат асосига қурилган инқилобий кураш -зўрлик, фитна, тўнтариш кабилар оркали қўлга киритиш бўлса, иккинчиси соглом сиёсий ракобатга асосланган тадрижий беллашув - қонун йўли билан демократик сайловда иштирок этиш - оркали эришишдир. Сиёсий ракобат -давлат, меҳнат жамоаларини бошкариш максадида шахслар, партиялар, турли ижтимоий гурухлар томонидан сиёсий бошкарувни қўлга киритиш учун хар хил усуллар билан олиб бориладиган фаолиятдир.
7. Ижтимоий йўналтирилган бозор иқтисодиёти шароитида шахе, мехнат жамоалари, хар хил уюшма, бирлашма, таълим-тарбия ва маданий-маърифий муассасалар томонидан ўзларининг кўзлаган манфаатли мақсадларини амалга ошириш учун ўзгалар билан олиб борадиган рақобатида миллий ва умуминсоний ахлок қонун-коидаларига, хукукий принцип ва нормаларга зид ҳаракатларни содир этиши мумкин. Бундай конунга зид харакат криминал ракобат деб бахоланади. Криминал ракобатга карши курашиш механизмларининг самарадорлиги: биринчидан, миллий анъаналар имкониятларидан фойдаланишга; иккинчидан, умуминсоний ва замонавий демократик тамойилларни қўллашга; учинчидан, вужудга келаётган янги давр тенденцияларига мослашиш имкониятларига боғлиқ бўлади.
8. Соғлом маънавий рақобат шахе, ижтимоий гуруҳ, жамоа, давлат муассасалари, нодавлат ташкилотлар, уюшма ва маданий-маърифий бирлашмаларнинг вайронкор ғоя, мафкуравий таъсир ва информацион хуружларга карши юксак ахлоқий тарбия, соғлом дунёқараш ва эътиқод, демократик қадриятлар асосида педагогик-дидактик, тарғибот-ташвиқот усуллари орқали ҳаракатидир. Носоғлом маънавий рақобат эса жаҳонда якка хукмрон бўлишга интилаётган йирик молиявий имкониятларга эта шахслар, ижтимоий гуруҳ, давлатлар заминида ташкил топтан зўравон ва тажовузкор кучларнинг ёвузлик, маънавиятсизлик, ахлоксизликка асосланган шафқатсиз фаолиятидир.

355 64 0

Зоир Мамажоновнинг “Гулхан атрофида ўтирганлар” қиссасида тиббиётчилар образи

G G‘oyibova, К Турдиева

Тиббиётимиз ривожланиб, янги ўзгаришлар содир бўлаётган бир даврда китобхонлар, ўқувчилар, тиббиёт олий ўқув юртлари талабаларининг китобга бўлган қизиқишларини ошириш, инсон саломатлиги, соғлом турмуш тарзи, маънавий ҳамда маърифий етукликни юқори поғонага кўтариш асосий вазифаларимиздан бўлиб ҳисобланади. Таниқли адиб ва публицист Зоир Мамажоновнинг “Гулхан атрофида ўтирганлар” қиссаси ҳар бир давр учун долзарблигини йўқотмайди, чунки унда инсон саломатлиги посбонлари бўлмиш шифокорларнинг маънавий қиёфаси, одоб ахлоқи, жамият ва ҳар бир инсон учун нақадар муҳимлиги тилга олинади.

54-56 87 0

Зергерлик буйымларындағы нағыс мотивлери

Д Кудайбергенова

бнермснтшилик буйымлары хэр бир халыктыц кунделикли турмысынын курамлык белеги сыпатында, эсирлер дауамында кэлиплесип, рауажланып келген миллий кэдириятларды езинде жэмлестиреди.

1-25 55 0

Замонавий кувайт ҳикоянавислиги тараққиётида адибалар лайло ал-усмон ва сурайё ал-бақсамий ижодининг ўрни

Шаҳло Аҳмедова

Тадқиқот объектлари: замонавий Кувайт ҳикоянавислигининг ривожини тадқиқ этиш ва унинг ёрқин намояндалари Лайло ал-Усмон ва Сурайё ал-Бақсамий ҳикоялари асосида адибалар ижодини ўрганиш.
Ишнинг мақсади: араб насрининг салмоқли кисмини ташкил этган Кувайт ҳикоянавислиги тараққиётига ҳисса қўшган адибалар Лайло ал-Усмон ва Сурайё ал-Баксамий ижодини тадқиқ этишдан иборат.
Тадқиқот методлари: қиёсий-тарихий, киёсий-типологик комплекс тарзда тахдил қилиш методлари белгиланди.
Олинган натижалар ва уларнинг янгилиги: диссертацияда илк бор замонавий Кувайт ҳикоянавислигининг босқичлари ва бадиий йўналишлари масаласи ўрганилди ва илмий муомалага киритилди.
Тадқиқот учун асосий манба сифатида машҳур адибалар Лайло ал-Усмон ва Сурайё ал-Бақсамийнинг хикоялари тахдилга тортилди. Асарларидаги образлар тизими, уларнинг гоявий-эстетик таъсирчанлиги, анъанавийлик ва новаторлик, каҳрамон шахсиятининг шаклланиши, аёл образининг тадрижий ривожи каби бадиият масалалари кўтарилди.
Амалий ахамияти: диссертациянинг илмий-назарий хулосаларидан араб адабиёти, хусусан, Кувайт адабиётига дойр дарслик ва ўкув қўлланмалари, умумий тарихий-адабий ва махсус курслар тайёрлашда, миллий адабиётнинг жаҳон адабий жараёнига кириб боришига багишланган назарий ишлар яратишда бой манба бўлиб хизмат килади.
Татбиқ этиш даражаси ва иқтисодий самарадорлиги: тадкиқот натижалари чоп этилган 16та илмий маколада, шу жумладан, 5таси чет эл илмий нашрларида, шунингдек, илмий-назарий анжуманлардаги маърузаларда акс этган. «Араб адабиётида янги оқимлар» (магистратура), «Араб адабиёти поэтикаси» (бакалавриат) махсус курсларида диссертация материаллари асосида маърузалар ўқилди.
Қўлланиш (фойдаланиш) сохаси: адабиётшунослик ва араб адабиёти.

1-52 98 0

Жамиятнинг маънавий янгиланишида миллий ва умуминсоний қадриятлар уйғунлигини шакллантириш масалалари

Рухсора Рузиева

Тадқиқот объекти: жамиятнинг маънавий янгиланишида миллий ва умуминсоний кадриятларнинг уйғунлиги.
Тадқиқот мақсади: жамиятнинг маънавий янгиланишида миллий ва умуминсоний кадриятлар уйгунлигини шакллантириш муаммоларини ижтимоий-фалсафий тадкик этиш.
Тадқиқот методлари: анализ ва синтез, комплекс ва тизимли ёндашув, диалектик тахлил, объективлик, аксиологик ёндашув, социологик сўровнома, савол-жавоб, интервью, контент-анализ, социодинамик кузатув, ретроспектив тахдил.
Олинган натижалар ва уларнинг янгилиги: кадриятларнинг мураккаб, ўзига хослиги, сенситив-когнитив ва гносеологик тажрибаларининг инъикоси эканлиги, объектив борлик, инсон фаолияти билан боглик тушунчалиги, жамиятнинг маънавий янгиланишида ахлоқий, трансцендентал, ижтимоий-иқтисодий, ижтимоий-сиёсий кадриятларнинг маънавий ҳаётга таъсири тадкик этилган. Миллий ва умуминсоний кадриятлардан янада самарали фойдаланиш йўллари ишлаб чиқилган.
Амалий аҳамияти: диссертациянинг назарий хулоса ва амалий тавсияларидан ижтимоий-педагогик институтлар, маънавият ва маърифат марказлари, миллий ғояни тарғиб этувчи масканлар ўзининг кундалик фаолиятида, ўкув юртлари, шунингдек, фалсафа, аксиология, социология, маданиятшунослик, этика, менежментлик асослари, антропология, педагогика каби фанлардан тегишли мавзуларда маърузалар ўқиш ва амалий машғулотлар ўтказишда фойдаланиш мумкин.
Татбиқ этиш даражаси ва иктисодий самарадорлиги: Тадқиқот натижалари Навоий давлат кончилик института талабаларига «Фалсафа», «Социология», «Маданиятшунослик», «Ахлоқшунослик», «Диншунослик», «Педагогика», магистрларга «Миллий истиқлол ғояси: асосий тушунча ва тамойиллар» бўйича маъруза ва семинарлар ўтиш жараёнига татбиқ қилинган.
Қўлланиш сохаси: диссертацияда илгари сурилган назарий ва амалий хулосалар, илмий-услубий тавсиялардан олий ўкув юртларида, академик лицей ва коллежларда, нодавлат нотижорат ташкилотларда, аҳолининг ижтимоий-сиёсий онгини ошириш юзасидан семинарлар ташкил этишда, маънавият ва маърифат марказларида, тегишли ўқув-услубий тавсиялар ишлаб чиқишда фойдаланиш мумкин.

1-29 46 0

Жалолиддин Румий тасаввуфий таълимотида инсон маънавий камолоти масаласи

Наима Зайнобидинова

Тадқиқот объектлари: Жалолиддин Румий асарларида баён қилинган тасаввуфий-ирфоний ва маънавий ғоялар ҳамда мутасаввиф маънавий мероси ҳақидаги маълумотларни фалсафий тахлил қилиш.
Тадқиқотнинг мақсади: Жалолиддин Румийнинг “Маснавийи маънавий” ва “Ичингдаги ичингдадур” асарларини фалсафий тахлил қилиш асосида мутасаввиф дунёқарашидаги инсон маънавий камолоти ҳақидаги ғояларнинг ижтимоий-маънавий ва ахлоқий-тарбиявий аҳамиятини ёритиш ҳамда уларнинг юксак ахлоқий таълимотлар ривожидаги ўрнини кўрсатиш.
Тадиқот методлари: тизимли ёндошув, тарихийлик ва ворисийлик, анализ ва синтез, илмий холислик, тақкослаш ва умумлаштириш.
Олинган натижалар ва уларнинг янгилнги: Жалолиддин Румий дунёқарашидаги инсон маънавий камолоти масалалари, унинг рухий борлик ва илоҳий ишк ҳақидаги карашлари фалсафий тахдил қилинди; тана ва руҳ муносабати диалектикаси ёритилди; мутасаввиф карашларидаги мухим маънавий-ахдокий масалалардан бўлмиш бағрикенглик, диний бағрикенглик ғояларининг аҳамияти тадқиқ қилинди; Мусулмон Шарқи олимларининг Румий ижодига бўлган соф тасаввуфий ёндошувлари, Ғарб олимларининг ёндошувларидаги тажриба ва ютуклари кўриб чиқилди ва қиёсий тахлил қилинди; Румий меросининг бугунги ёш авлодни комил инсон руҳида тарбиялашдаги долзарб аҳамияти таъкидланиб, таълим сохасида тасаввуф, хусусан Румий тасаввуфий меросининг назарий асосларидан ва амалий тавсияларидан фойдаланиш муҳим аҳамиятга эга эканлиги асослаб берилди.
Амалий аҳамияти шундаки, диссертацияда келтирилган маълумотлардан, илмий хулосалардан, илмий-услубий тамойиллардан олий ўкув юртларида “Фалсафа тарихи”, “Тасаввуф фалсафаси”, “Ахлоқшунослик”, “Маънавият асослари ” каби фанларни ўқитишда, ушбу фанлар бўйича дарсликлар ва ўкув қўлланмалари яратишда фойдаланиш мумкин. Шунингдек, турли маънавий-тарбиявий тадбирларда фойдаланиш мумкин.
Тадбиқ этиш даражаси ва иқтисодий самарадорлиги: тадқиқот материаллари, назарий ва амалий натижаларидан олий ўқув юртларида фалсафа тарихи, ахдоқ тарихи, маънавият масалалари бўйича ўқиладиган курсларда фойдаланиш мумкин.
Қўлланиш (фойдаланиш) сохаси: илмий текшириш, илмий педагогик, маънавият ва таълим-тарбияни мукаммаллаштириш билан боғлиқ соҳалар.

122-124 107 0

Городская семья и особенности бракосочетания в Каракалпакстане в 1960-1980 годы

Г Сейдаметова

Городской образ жизни имел свои особенности, отразившиеся на формах и особенностях бракосочетания. Подобные трансформации были вызваны рядом причин, прежде всего, интенсивной вовлеченностью в трудовой процесс, общественной деятельностью, широкими социальными связями.

1-23 92 0

Глобаллашув шароитида диний соҳа ривожланишининг ўзига хос хусусиятлари

Камалджан Камилов

Тадқиқот объектлари: диний глобаллашувнинг моҳияти ва намоён бўлиш хусусиятлари, диний таълим ва диний тарғибот технологияларининг ривожланиш тенденциялари, диний интеграциянинг геосиёсий хусусиятлари.
Ишнинг мақсади: глобаллашув шароитида диний соҳа ривожланишининг ўзига хос хусусиятларини фалсафий тахлил этиш.
Тадқиқот методлари: илмий билишнинг объективлик, тизимлилик, ворисийлик, қиёсий таҳлил, анализ ва синтез, умумлаштириш, тарихийлик ва мантиқийлик методлари.
Олинган натнжалар ва уларнинг янгилиги: диний глобаллашув фалсафий муаммо сифатида тадқиқ этилган, «диний глобаллашув» тушунчаси таърифланган; диний глобаллашувнинг феномен сифатидаги моҳияти очиб берилган; диний тарғибот ҳамда таълим тизимида диний омил ролининг ўсиб бориш хусусиятлари ҳамда бу жараёнда замонавий технологияларнинг ўрни аниқланган; геоконфессионал жараёнлар диний глобаллашувнинг мухим йўналиши сифатида илмий асосланган; глобал диний макондаги муаммоларнинг олдини олиш имкониятлари ва улардан окилона фойдаланишга доир амалий тавсиялар ишлаб чикилган.
Амалий ахамияти: диссертациянинг амалий аҳамияти ишлаб чикилган назарий хулосалар ва умумлашмалар, конкрет амалий таклиф-тавсиялардан диний сохадаги глобаллашув жараёнларининг мазмуни ва асосий йўналишларини аниқлашга бағишланган ижтимоий-сиёсий, илмий-амалий тадбирларни ташкил этиш, шунингдек, Ўзбекистонда диний ҳаётни ривожлантиришнинг устувор тамойиллари ва уларни ижтимоий-сиёсий ҳаётда инъикос этиш хусусиятларини ўрта махсус ва олий таълим муассасаларида тегишли ўқув курсларини ўқитишда хам фойдаланиш мумкинлиги билан белгиланади.
Татбиқ этиш даражаси ва иқтисодий самарадорлиги: тадқиқот натижалари илмий-назарий анжуманларда ўқилган маърузаларда, Тошкент ислом университета талабалари билан олиб борилган маъруза ва амалий машғулотларда, муаллиф томонидан эълон қилинган жами 10 та илмий нашрларда ўз ифодасини топтан.
Қўлланиш (фойдаланиш) соҳаси: тадқиқот натижаларидан илмий изланишларни олиб боришда, педагогик фаолиятда, диний глобаллашувнинг ўзига хос хусусиятларини аниқлашга каратилган тадбирларни амалга оширишда фойдаланиш мумкин.

72-81 141 0

Воҳид табризийнинг “Жамъи мухтасар” асари тадқиқи

Orzigul Xamroyeva

Ушбу мақола мумтоз поэтиканинг таркибий қисмларидан илми аруз ва илми қофиянинг назарий асосларига бағишланган рисола – Воҳид Табризийнинг “Жамъи мухтасар” асари тадқиқига бағишланади. Мақолада асарнинг яратилиш тарихи, ўзига хос услуби, таркибий қисми ҳақида маълумотлар келтирилади.