ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–5_ июня–2025
212
2181-
3187
AUTSORSING NIMA VA U BILAN O 'ZARO HAMKORLIK.
TKTI katta o’qituvchi (PhD)
Azimova Xurshida Mirsamadovna
https://orcid.org/0009-0002-7983-419X
Annotatsiya:
Mazkur maqolada autsorsing va autstaffig tushunchasi,
autsorsing usullari, uni mamlakatimizda qo’llanishni boshlangani va autsorsing
boyucha qonunlar yoritib o’tilgan.
Kalit so’zlar:
autstaffig tushunchasi, autsorsing,mehnat unumdorligi,
samaradorlik, texnologiya uzatilishi, tashqi pudratchi, xususiy sektor, davlat xaridlari,
autsorsing shartnomalari.
Zamonaviy voqelik sharoitida, iqtisoiyotda barqaror rivojlanishni ta’minlah
uchun sanoatda korxona va kompaniyalarda mehnatni to’gri tashkil etish chet el
tajribasini va yutuqlarini hisobga olgan holda yangicha ish olib borish davr talabidir.
Har qanday sohada korxonaning muvaffaqiyatli ishlashi uchun mehnat unumdorligi
omillari va resurslari kabi faoliyat jihatlariga maksimal darajada e'tibor berish
muhimdir. Mehnat unumdorligini oshirish hozirgi vaqtda har qanday korxona
rivojlanishining zaruriy shartidir.
Bu bozor sharoitida muvaffaqiyatli faoliyat yuritishni istagan har qanday
korxonaga tegishli. Xodimlarni yollash bosqichida har qanday tashkilot tegishli
xodimlarni yollash muammosiga duch keladi, chunki tashkilotning so'rovlari har doim
ham potentsial xodimning so'rovlariga to'g'ri kelmaydi, bundan tashqari, xodimlarni
doimiy ravishda ishga joylashtirish ham tadbirkor, ham rahbar uchun eng foydali echim
emas.
Shu sababli, kompaniyalar rivojlanishi va muvaffaqiyatli ishlashining asosiy omili
bo'lgan yollash jarayonida ish beruvchi uchun ham, potentsial ishchi uchun ham
muammoning o'zaro manfaatli echimi bo'lgan zamonaviy usul va yondashuvlardan
foydalanish muhimdir. Kadrlar masalalarining maqbul echimi sifatida mehnat bozorida
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–5_ июня–2025
213
2181-
3187
"Autsorsing" usullari ishlatila boshlandi, bu atama funktsiyalarni bitta kompaniyalarga,
uchinchi tomon kompaniyalarsiga yoki shaxsga o'tkazishni anglatadi. Autsorsing
kompaniyalar o'rtasida bilim almashinuvi va texnologiya uzatilishiga hissa qo'shishi
mumkin, masalan, malakali kadrlar almashinuvi usuli, bu esa o’z navbatida kadrlarni
tezkor malaka ortishi va mehnatni intensivlashuviga olib kelishi mumkin.
Prezidentimiz Shavkat Mirziyoev tomonidan ilgari surilgan «Harakatlar
strategiyasidan - Taraqqiyot strategiyasi sari» tamoyiliga asosan ishlab chiqilgan
quyidagi yettita ustuvor yo‘nalishdan iborat 2022 - 2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi
O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi mamlakatimizdagi ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy
islohotlar samarasini yanada oshirish, davlat va jamiyat rivojini yangi bosqichga
ko‘tarish, hayotning barcha sohalarini liberallashtirishga xizmat qilmoqda.
1
Zamonaviy iqtisodiyotning barqaror rivojini yaratish uchun kopgina sohalarida
olib borilayotgan islohotlar mehnat unumdorligini oshirish mahsulot birligini ishlab
chiqarishda yoki xizmat ko’rsatishda ish vaqtini yoki vaqt birligida ishlab chiqarilgan
qo'shimcha mahsulot miqdorini tejash orqali ta'minlanadi, bu esa ishlab chiqarish
samaradorligini oshirishga olib keladi.
Ba'zi mamlakatlarda tadbirkorlar hali ham xom ashyo yoki arzon ishchi kuchi
mavjudligiga tayanib, o'z strategiyalarini tuzishlari mumkin. Bunday sharoitda ular
dastlab xarajatlarni kamaytirish va xizmat ko'rsatish sifatini yaxshilashga katta
ahamiyat bermasligi mumkin. Biroq, aksariyat rivojlangan mamlakatlarda
raqobatbardosh ustunliklarga bilim, ko'nikma va ijodiy echimlar orqali erishiladi.
Afsuski, ushbu afzalliklarning aksariyati qisqa muddatli, chunki zamonaviy
texnologiyalar raqobatchilar orasida yangi bilim va ko'nikmalarning tez tarqalishiga
yordam beradi. "Autsorsing" atamasi chorak asr oldin, xalqaro va milliy bozorlarda
raqobat kuchayganida hamma joyda ma'lum bo'ldi. Raqobatning bunday oshib
ko’rsatgichlarini o'sishi kompaniyalarni saqlanib qolishning samarali usullarini izlashga
1
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022 yil 28 yanvardagi
PF-60-
son “2022 —
2026 yillarga moʻljallangan
yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida” Farmoni.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–5_ июня–2025
214
2181-
3187
undadi. Ushbu usullardan biri autsorsing bo'lib, u o'z samaradorligini namoyish etdi va
boshqa usullar bilan raqobatni yaratdi.
O‘zbekistonda davlat sektoriga autsorsing faoliyatini olib borishda huquqiy
asoslar yaratilib kelinmoqda. Bunga ta’lim tizimining barcha bo‘g‘inlari, d
avlat
sektoriga va xususiy sektorda autsorsing
faoliyatining bugungi zamon talablari asosida
takomillashtirish asosiy vazifa qilib belgilanganligidan kelib chiqqan holda bu va
boshqa sohalar misolida autsorsingning xususiy sektorida aynan meditsina kliikalarida
qo‘llashning afzalliklariga to‘xtalib o‘tamiz.
Autsorsing - bu biznes xodimlarni shtatga yollamasdan, ixtisoslashtirilgan
agentliklardan jalb qilganda ularni yollash usuli. Bunda ish topshirilgan xodim
autsorsingga xodimlar taqdim etuvchi agentlik shtatida ro’yxatga olinadi. Boshqa
autsorsing tushunchalari ham mavjud, masalan:
1) tashkilot tomonidan shartnoma asosida ishlab chiqarish tadbirkorlik
faoliyatining muayyan turlari yoki funksiyalarini zarur sohada faoliyat ko’rsatayotgan
boshqa kompaniyalarga berish;
2) korxonaning ba’zi funksiyalari (ixtisosligi bo’lmagan yoki u uchun samarasi
kam bo’lgan) bajarilishini ularni yanada yuqori va sifatli darajada amalga oshirishni
ta’minlashga qodir bo’lgan tashqi pudratchiga o’tkazishni anglatuvchi tashkiliy qaror
zarur sohada amalda bo’lgan;
3) korxonaning ayrim funksiyalari (u uchun ixtisoslashmagan yoki samarasi kam)
bajarilishini ularni yanada yuqori va sifatli darajada amalga oshirishni ta’minlashga
qodir bo’lgan tashqi pudratchiga o’tkazishni anglatuvchi tashkiliy qarorlaridir.
Umuman olganda, autsorsing tashkilotning muayyan vazifa va funksiyalarini
shtatdan tashqari boshqa tashkilotga yoki mutaxassisga topshirishni anglatadi, chunki
kompaniyalar ularni bajarish uchun ichki resurslarga ega emas. Oddiy qilib aytganda,
autsorsing - bu bo’shqa kompaniyalarga yoki shaxsga vazifalarni topshirish jarayoni
yoki uning asosiy vazifalariga e’tibor qaratish imkonini beradi. «Autsorsing»
atamasining o’zi inglizcha «out» - «tashqarida» va «source» - «manba» so’zlarining
kombinatsiyasi bo’lib, tashqi resurslar yoki manbalardan foydalanishni anglatadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–5_ июня–2025
215
2181-
3187
«Autsorsing» atamasi bilan bir qatorda «autsorser» atamasi - autsorsing
xizmatlarini ko’rsatuvchi jismoniy shaxs yoki tashkilot ham qo’llaniladi.
Autsorsing o’zining eng sodda shaklida - ilgari o’z kuchlari bilan ishlab
chiqarilgan tovar yoki xizmatni ishlab chiqaruvchi boshqa kompaniyalarga
o’tkazishdir. Boshqa ta’rifga ko’ra, autsorsing kelishuvga qarab ba’zi ichki
operatsiyalar va qarorlar qabul qilish huquqlari boshqa yetkazib beruvchilar yoki
firmalarga o’tkazilishini anglatadi. Autsorsingning muhim jihati shundaki, autsorser
kompaniyalarga nafaqat vakolatlar, balki ishni bajarish uchun javobgarlik ham beriladi.
Autsorsingning davlat sektorida qo‘llashda ijtimoiy xizmat darajasining keskin
pasayishiga yo‘l qo‘ymaslik choralari ko‘riladi. Bundan bir necha yillar ilgari
«autsorsing» mexanizmi faqat xususiy sektorda foydalanilgan bo‘lsa, bugungi kunda
budjet tashkilotlarida ham ijtimoiy xizmat ko‘rsatishda «autsorsing»dan unumli
foydalanilmoqda.
Xodimlarni yollash bosqichida har qanday tashkilot tegishli xodimlarni yollash
muammosiga duch keladi, chunki tashkilotning so'rovlari har doim ham potentsial
xodimning so'rovlariga to'g'ri kelmaydi, bundan tashqari, xodimlarni doimiy ravishda
ishga joylashtirish ham tadbirkor, ham rahbar uchun eng foydali echim emas.va
potentsial xodimlarning o'zlari uchun ham autsorsing bu yangi tajribalarni boshqa
tashkilot hodimlaridan o’rganish imkonini beradi.
Autsorsingdan foydalanish tezlashdi va tezda ish beruvchilar orasida mashhur
bo'ldi: tobora ko'proq kompaniyalar o'z ish joylarini autsorsingga berishni boshladilar,
bu esa ishchilarning katta xodimlarini saqlash uchun sarflangan vaqt va xarajatlarni
tejashga yordam berdi. Autsorsingdan foydalanadigan kompaniyalar bozordagi yangi
talabga osonroq moslasha olishdi.
Vaqt o'tishi bilan, autsorsing iqtisodiyotning global tarmog'i sifatida shakllangan,
ba'zi rivojlanayotgan mamlakatlarda, masalan, Filippin yoki Malayziya kabi davlatlrda
autsorsing xizmatlarini ko'rsatish ularning iqtisodiyotining muhim qismini tashkil etadi.
Autsorsingni qo'llash yangi ish o'rinlari yaratish orqali ishsizlik darajasini pasaytiradi
va shu bilan iqtisodiy o'sishga yordam beradi. McKinsey & Company tomonidan
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–5_ июня–2025
216
2181-
3187
o'tkazilgan tahlil shuni ko'rsatadiki, butun dunyo bo'ylab autsorsing operatsiyalarini
amalga oshiruvchi kompaniyalar turli bozorlarga kirish va mavjudlikni kengaytirish
orqali bozor ulushini 15 foizga oshirmoqda. Bundan tashqari, autsorsing iqtisodiyotning
globallashuvida muhim rol o'ynaydi, xalqaro mehnat taqsimoti va transmilliy biznes
aloqalarini ta'minlaydi, chunki kompaniyalar o'z funktsiyalarini nafaqat joylashgan
mamlakatda, balki xorijiy mamlakatlarda ham autsorsing xizmatlari sheriklari va
etkazib beruvchilarini topish orqali autsorsing qilishadi.
Shunday qilib, autsorsing xizmatlaridan foydalanish samaradorligi va tadbirkorlar
uchun foydasi tufayli biznesning turli sohalarida, shu jumladan meditsinada
qollanishda davom etmoqda va kengaymoqda.
Bugungi kunda autsorsing hajmi, faoliyat turi yoki joylashuvidan qat'i nazar, har
qanday korxona faoliyatida muhim rol o'ynaydi.
Yuqoridagi omillar butun dunyo bo'ylab, shu jumladan O'zbekistondagi
tadbirkorlarni autsorsing xizmatlarini ko'rsatuvchi turli kompaniyalarni ochish va
rivojlantirishga va o'z korxonalarida autsorsing xizmatlaridan foydalanishga vaqti-vaqti
bilan murojaat qilishga undaydi, bu esa autsorsing tushunchasini o'rganish dolzarb va
muhimligini bilqiladi.
Dunyoda autsorsing rivojlanib, uni O'zbekistonda faol qo'llash bilan
mamlakatimiz hududida autsorsing jarayonlarini qonuniy tartibga solish zarurati
tug'ildi.
Autsorsing va u bilan o 'zaro hamkorlik O’zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasining "O’zbekiston Respublikasi sog'liqni saqlash vazirligi tuzilmasi
tashkilotlarida autsorsing xizmatlari ko'rsatish tartibi to’g'risidagi nizomni tasdiqlash
haqida" 2020-yil 10-yanvardagi 16-son qarori, O’zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasining O’zbekiston Respublikasi bo'linmalarida shaxsiy tarkibning
ovqatlanishini tashkil etish bo'yicha autsorsing xizmatlari ko'rsatish tartibi to'g'risida"gi
va O’zbekiston Respublikasi davlat xavfsizlik xizmati organlarining" 2019-yil 6-
apreldagi 282-son, shuningdek, 1996-yil 30-avgustdagi 279-1-sonli "Buxgalteriya
hisobi to'g'risida"gi Qonunning 7-moddasi va boshqalar. Yuqoridagi maqolada
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–5_ июня–2025
217
2181-
3187
aytilishicha, tashkilot rahbarlari buxgalteriya hisobini maxsus shartlar asosida
ixtisoslashgan kompaniyalarga topshirishlari mumkin .
Autsorsing (outsourcing) – tashkilotning u yoki bu funksiyalarini shu faoliyatni
olib borishga ixtisoslashgan tashqi ijro etuvchilarga berishdir. Boshqacha qilib
aytganda, autsorsing deganda, davlat sektorining nodavlat sektordan tovarlar, ishlar va
xizmatlar sotib olishining umumiy hajmi tushuniladi.
Davlat muassasalarida autsorsing usulida ovqatlantirish «Davlat xaridlari
to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq tarkibi tasdiqlanadigan
Tanlov komissiyasi tomonidan o‘tkaziladigan tanlov asosida tashkil etiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022 yil 28 yanvardagi PF-60 son “2022
— 2026 yillarga moʻljallangan yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasi
toʻgʻrisida” Farmoni.
1.
3-modda O’zbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi O‘RQ-683-sonli
Qonuni tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y.,
03/21/683/0375-son
2.
Pardaev M.Q., Ochilov I.S. Xizmat koʻrsatish sohasi korxonalarida
samaradorlikni oshirish yoʻllari. Monografiya. – T.: “IQTISOD-MOLIYa”, 2011. –
67-78 betlar.
3.
Abdukarimov I.T., Abdukarimova L.G., Smagina V.V. Analiz finansovo
xozyaystvennoy deyatelnosti predpriyatiya.
4.
Стапран Д. «Аутсорсинг и границы фирмы. Как сделать аутсорсинг
безопасным и доверять партнерам» 2022 Uchebnoe posobie. 2-e. – Tambov:
Izdatelskiy dom
5.
Suyunov D.X., Xolbayev B.A. Loyiha boshqaruvi: uslub va standartlar. O‘quv
qo‘llanma. 2021.– 208 б. Joseph W. Weiss, Robert K. Wysocki, «Пять стадий
управления проектом. Практическое руко-водство по планированию и
реализации» -http://financepro.ru
6.
“Horijiy xizmatlar xizmati” Vetnam, https://vovworld.vn/
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–5_ июня–2025
218
2181-
3187
7.
"Iqtisodiyot va biznes" mutaxassisligi bo'yicha ilmiy maqola matnidan olingan.
8.
Alekseycheva E. Yu., Magomedov M. D., Kostin I. B. Tashkilot (korxona)
iqtisodiyoti.
9.
Darslik. M.: Dashkov va Co. 2020. 290 b.2. Baskakova O.V., Machabeli M.Sh.
Tashkilotning iqtisodiyoti.
10.
M.: Dashkov va Co. 2019. 306 b. 3. Batrayeva E. A. Umumiy oqatlanish
korxonasining iqtisodiyoti.
11.
Akademik bakalavr uchun darslik va seminar. —M.: Yurayt. 2017. 390 b. 4.
Budrina EV. Iqtisodiyot va avtotransport korxonasini tashkil etish.
12.
Akademik bakalavr uchun darslik va seminar. —M.: Yurayt. 2017. 268 b
13.
Zaynutdinov Sh.N. Korporativ boshqaruv asoslari. O‘quv qo‘llanma. -T.:
O‘zbekiston, 2008. – 260 b.
14.
Toshxo’djaev M.M. Begmatova D.B. Korporativ madaniyat. O‘quv
qo‘llanma.T. :TDIU , 2019
15.
16.
https://vovworld.vn/
17.
http://financepro.ru
18.
Korxona tarixi sahifasidan olingan
Davlat mulk qo‘mitasining 12.07.1996 yildagi buyrug‘i
19.
http://www.lex.uz.
http://finance.uzreport.uz/news
