Авторы

  • Nomozali Uzaqov Hamdamovich
  • Xabibullayeva Oynsio Xayrulla qizi
  • Ibragimova Mavluda Nodirbek qizi

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.esiiw.125068

Ключевые слова:

Sun’iy intellect Xavfsizlik tizimlari Shaxsiy erkinlik Yuzni aniqlash texnologiyasi Maxfiylik huquqi Biometrik ma’lumotlar Kuzatuv kamerasi Raqamli nazorat Inson huquqlari Axborot xavfsizligi So‘z erkinligi Erkin harakatlanish huquqi Ma’lumotlar himoyasi Qonuniy tartibga solish Ochiqlik va javobgarlik.

Аннотация

Ushbu maqolada sun’iy intellekt texnologiyalarining xavfsizlik sohasida qo‘llanilishi va uning insonning shaxsiy erkinligiga ta’siri tahlil qilinadi. Xususan, yuzni aniqlash, video va audio kuzatuv kabi SI tizimlari xavfsizlikni ta’minlashda samarali vosita sifatida ko‘rilsa-da, ularning nazoratchi vositaga aylanish xavfi ham mavjudligi ko‘rsatib o‘tiladi. Maqolada texnologiyalar va inson huquqlari 
o‘rtasidagi muvozanatni saqlash zarurati asoslanadi. Shuningdek, SI tizimlaridan foydalanishda qonuniy tartibga solish, ochiqlik, shaxsiy ma’lumotlar daxlsizligi kabi masalalar yoritiladi. Muallif texnologik taraqqiyot inson erkinligi hisobiga bo‘lmasligi 
kerakligini ta’kidlaydi. 


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–7_ Мая –2025

85

2181-3187

SUN’IY INTELLEKT, XAVFSIZLIK VA SHAXSIY ERKINLIK.

Nomozali Uzaqov Hamdamovich

Qarshi davlat texnika universiteti o‘qituvchisi.

E-mail:

nomozaliuzakov@gmail.com

,

Tel:+998

90 638 70 12

Xabibullayeva Oynsio Xayrulla qizi

“Qarshi Texnika universiteti’’ talabasi

Tel:+998940701723

E-mail:

oynisahabibullayeva@gmail.com

Ibragimova Mavluda Nodirbek qizi

“Qarshi Texnika universiteti’’ talabasi

Tel:+998944610723

E-mail:

mavludaibragimova20@gmail.com

Anotatsiya

. Ushbu maqolada sun’iy intellekt texnologiyalarining xavfsizlik

sohasida qo‘llanilishi va uning insonning shaxsiy erkinligiga ta’siri tahlil qilinadi.

Xususan, yuzni aniqlash, video va audio kuzatuv kabi SI tizimlari xavfsizlikni

ta’minlashda samarali vosita sifatida ko‘rilsa-da, ularning nazoratchi vositaga aylanish

xavfi ham mavjudligi ko‘rsatib o‘tiladi. Maqolada texnologiyalar va inson huquqlari

o‘rtasidagi muvozanatni saqlash zarurati asoslanadi. Shuningdek, SI tizimlaridan

foydalanishda qonuniy tartibga solish, ochiqlik, shaxsiy ma’lumotlar daxlsizligi kabi

masalalar yoritiladi. Muallif texnologik taraqqiyot inson erkinligi hisobiga bo‘lmasligi

kerakligini ta’kidlaydi.

Kalit so’zlar:

Sun’iy intellect, Xavfsizlik tizimlari, Shaxsiy erkinlik, Yuzni

aniqlash texnologiyasi, Maxfiylik huquqi, Biometrik ma’lumotlar, Kuzatuv kamerasi,

Raqamli nazorat, Inson huquqlari, Axborot xavfsizligi, So‘z erkinligi, Erkin

harakatlanish huquqi, Ma’lumotlar himoyasi, Qonuniy tartibga solish, Ochiqlik va

javobgarlik.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–7_ Мая –2025

86

2181-3187

Annotation.

This article analyzes the application of artificial intelligence (AI)

technologies in the field of security and their impact on individual freedom. In

particular, it is noted that although AI systems such as facial recognition, video, and

audio surveillance are considered effective tools for ensuring security, there is also a

risk of them becoming instruments of control. The article emphasizes the need to

maintain a balance between technological advancement and human rights. It also

highlights the importance of legal regulation, transparency, and the protection of

personal data when using AI systems. The author stresses that technological progress

should not come at the expense of personal freedom.

Keywords

: Artificial Intelligence

,

Security Systems, Personal Freedom, Facial

Recognition Technology

,

Right to Privacy, Biometric Data, Surveillance Camera,

Digital Surveillance, Human Rights,

Information Security, Freedom of Speech, Right

to Free Movement, Data Protection, Legal Regulation, Transparency and

Accountability.

Kirish.

Sun’iy intellekt (SI) so‘nggi o‘n yilliklarda ilm-fan va texnologiya

sohasida eng muhim yutuqlardan biri sifatida qaralmoqda. Bu texnologiya inson

hayotining deyarli barcha sohalariga chuqur ta’sir ko‘rsatmoqda — ta’lim, sog‘liqni

saqlash, ishlab chiqarish, moliya va, albatta, xavfsizlik tizimlarida. SI yordamida

ma’lumotlarni tez va samarali qayta ishlash, yuzni aniqlash, ovoz va harakatni tanib

olish kabi ilg‘or imkoniyatlar yuzaga kelmoqda. Bu esa xavfsizlik sohasida yangi

imkoniyatlar yaratib, jinoyatchilikni kamaytirish, favqulodda vaziyatlarga tezkor javob

berish va umumiy jamoat tartibini ta’minlashda muhim vosita sifatida xizmat

qilmoqda.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–7_ Мая –2025

87

2181-3187

Xavfsizlik tizimlarida sun’iy intellektning qo‘llanilishi, ayniqsa, yuzni

aniqlash texnologiyalari va kuzatuv kameralarining kengaytirilishi bilan birga, nazorat

va monitoring jarayonlarini yanada takomillashtirdi. Ushbu texnologiyalar yordamida

nafaqat jinoiy harakatlarni erta aniqlash, balki terrorchilik xavfini kamaytirish,

shuningdek, aholi punktlarida xavfsizlikni kuchaytirish mumkin. Biroq, shaxsiy

hayotga bo‘lgan ta’siri va maxfiylik huquqi nuqtai nazaridan bu jarayonlar jiddiy bahs-

munozaralarga sabab bo‘lmoqda. SI texnologiyalari xavfsizlikni ta’minlash bilan

birga, shaxsiy erkinlik va inson huquqlarini cheklash xavfini ham oshirishi mumkin.

Fuqarolarning harakati, muloqoti va hatto kundalik hayotdagi odatlari kuzatuv ostida

bo‘lib, ularning shaxsiy ma’lumotlari keng ko‘lamda yig‘ilmoqda. Bu holat

ma’lumotlar xavfsizligi va maxfiyligini ta’minlash masalasini dolzarb qilib

qo‘ymoqda. Biometrik ma’lumotlar, masalan, yuz, barmoq izi va boshqa individual

xususiyatlar noto‘g‘ri qo‘llanilganda yoki himoyalanmaganda, katta xavf tug‘diradi.

Shu bilan birga, erkin so‘zlashuv va erkin harakatlanish huquqlari ham bu

texnologiyalar ta’sirida cheklanishi mumkin. Shu sababli, zamonaviy jamiyatlarda

sun’iy intellekt texnologiyalari xavfsizlik maqsadida qo‘llanilganda, shaxsiy erkinlik

va inson huquqlarini himoya qilishning qonuniy va etik me’yorlari aniqlanishi zarur.

Qonuniy tartibga solish, ochiqlik, shaffoflik va javobgarlik tamoyillari asosida

ishlaydigan tizimlar fuqarolarning ishonchini saqlashda muhim ahamiyatga ega. Bu

borada xalqaro va milliy qonunchilikni takomillashtirish, shuningdek, fuqarolarning

o‘z ma’lumotlari ustidan nazorat qilish imkoniyatlarini kengaytirish dolzarb vazifadir.

Ushbu maqola sun’iy intellekt texnologiyalarining xavfsizlik sohasidagi

afzalliklari va xavflarini tahlil qilib, ularning shaxsiy erkinlikka ta’sirini chuqur

o‘rganadi. Shuningdek, maqolada texnologiyalar va inson huquqlari o‘rtasidagi

muvozanatni saqlash, qonuniy va etik jihatlardan xavfsizlik tizimlarini rivojlantirish

masalalari ko‘rib chiqiladi. Bu muammolarni hal qilish zamonaviy jamiyat uchun katta

ahamiyatga ega bo‘lib, kelajakda texnologik taraqqiyot va inson erkinliklari

uyg‘unligini ta’minlash uchun zarur shart-sharoitlarni yaratishga xizmat qiladi.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–7_ Мая –2025

88

2181-3187

Natijalar:

Sun’iy intellekt texnologiyalari xavfsizlik sohasida samaradorlikni

oshirish va jinoyatchilikni kamaytirishda muhim vosita bo‘lib xizmat qilmoqda. Yuzni

aniqlash, video kuzatuv va boshqa raqamli nazorat tizimlari xavfsizlikni ta’minlashda

yangi imkoniyatlar yaratadi. Biroq, shu bilan birga, ushbu texnologiyalarning shaxsiy

erkinlik va maxfiylik huquqlariga ta’siri dolzarb muammo hisoblanadi. Kuzatuvning

kengayishi va ma’lumotlar yig‘ilishining ortishi insonlarning shaxsiy hayotiga

aralashish xavfini kuchaytiradi. Shu sababli, sun’iy intellektni xavfsizlik maqsadida

qo‘llashda inson huquqlari va erkinliklarni himoya qilish zarurati borligini anglash

juda muhimdir.

Maqolada ta’kidlanganidek, qonuniy tartibga solish, ochiqlik va javobgarlik

tamoyillari asosida ishlaydigan tizimlar jamiyatda ishonchni saqlashga yordam beradi.

Shaxsiy ma’lumotlarning himoyasi, inson huquqlarining kafolatlanishi va

erkinliklarning saqlanishi sun’iy intellekt texnologiyalarining xavfsizlik sohasidagi

muvaffaqiyatli qo‘llanilishining ajralmas qismidir. Kelajakda texnologik rivojlanish va

shaxsiy erkinlik o‘rtasida muvozanatni saqlash uchun kompleks yondashuv va samarali

qonunchilik zarur bo‘ladi. Shu bilan birga, jamiyat va davlat organlari fuqarolarning

huquq va manfaatlarini himoya qilishda faol rol o‘ynashi lozim.

Natijada, sun’iy intellekt xavfsizlikni mustahkamlash bilan birga, inson

huquqlari va erkinliklariga hurmat bilan yondashilgan holda rivojlantirilishi kerak.

Faqat shu yo‘l bilan texnologiyalar jamiyat manfaatlariga xizmat qilishi va barqaror

rivojlanishni ta’minlashi mumkin.

Introduction

Artificial Intelligence (AI) is regarded as one of the most significant achievements in

science and technology over the past decades. This technology profoundly impacts

almost every aspect of human life — education, healthcare, manufacturing, finance,

and of course, security systems. AI enables advanced capabilities such as rapid and

efficient data processing, facial recognition, voice and motion detection. This creates


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–7_ Мая –2025

89

2181-3187

new opportunities in the security sector, helping to reduce crime, respond quickly to

emergencies, and maintain overall public order.

The application of AI in security systems, especially with the expansion of

facial recognition technologies and surveillance cameras, has further improved

monitoring and control processes. These technologies not only allow early detection of

criminal activities but also reduce terrorism risks and enhance safety in populated

areas. However, these processes raise serious debates regarding privacy and individual

rights. While AI technologies ensure security, they may also increase the risk of

limiting personal freedoms and human rights. Citizens’ movements, communications,

and even daily habits are monitored, and their personal data is collected on a large

scale. This situation highlights the urgent need to ensure data security and privacy.

Biometric data, such as facial features, fingerprints, and other individual

characteristics, pose significant risks if misused or inadequately protected. Likewise,

the rights to free speech and movement can also be restricted under the influence of

these technologies.Therefore, in modern societies, when AI technologies are used for

security purposes, it is essential to define legal and ethical standards for protecting

personal freedoms and human rights. Systems based on legality, transparency,

openness, and accountability are crucial for maintaining public trust. Improving

international and national legislation, as well as expanding citizens’ control over their

data, is a pressing task.This article analyzes the advantages and risks of AI technologies

in the security sector and deeply examines their impact on personal freedoms. It also

addresses the need to maintain balance between technology and human rights,

discussing the legal and ethical aspects of developing security systems. Resolving these

issues is vital for modern society, helping to create the necessary conditions for the

harmony of technological progress and human freedoms in the future.

Results

AI technologies serve as a vital tool in increasing efficiency and reducing crime in the

security sector. Facial recognition, video surveillance, and other digital monitoring


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–7_ Мая –2025

90

2181-3187

systems offer new opportunities for ensuring safety. However, the impact of these

technologies on personal freedom and privacy rights remains a pressing concern. The

expansion of surveillance and the increase in data collection amplify the risk of

intrusion into individuals’ private lives. Hence, recognizing the necessity to protect

human rights and freedoms when applying AI for security purposes is critical.As

emphasized in the article, systems operating under principles of legal regulation,

transparency, and accountability help maintain public trust. Protecting personal data,

guaranteeing human rights, and preserving freedoms are integral to the successful

application of AI in security. In the future, a comprehensive approach and effective

legislation will be necessary to maintain the balance between technological

development and personal freedom. Additionally, society and government institutions

must actively participate in protecting citizens' rights and interests.

Xulosa.

Sun’iy intellekt xavfsizlikni mustahkamlashda katta imkoniyatlar yaratadi, biroq

shaxsiy erkinlik va maxfiylikni himoya qilish muhim ahamiyatga ega. Texnologiyalar

inson huquqlariga hurmat bilan qo‘llanilishi lozim, shunda ular jamiyat manfaatiga

xizmat qiladi. Qonuniy tartibga solish, shaffoflik va javobgarlik orqali muvozanat

saqlanishi kerak.

Conclusion

AI creates great opportunities for strengthening security but must be developed with

respect for human rights and freedoms. Only in this way can technologies serve societal

interests and ensure sustainable development. Legal regulation, transparency, and

accountability are necessary to maintain this balance.

Foydalangan adabiyotlar

1.

Goodfellow, I., Bengio, Y., & Courville, A. (2016). Deep Learning. MIT Press.

2.

LeCun, Y., Bengio, Y., & Hinton, G. (2015). Deep learning. Nature, 521(7553),

436–444.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–7_ Мая –2025

91

2181-3187

3.

Brynjolfsson, E., & McAfee, A. (2014). The Second Machine Age: Work,

Progress, and Prosperity in a Time of Brilliant Technologies. W. W. Norton &

Company.

4.

Silver, D., et al. (2016). Mastering the game of Go with deep neural networks

and tree search. Nature, 529(7587), 484-489.

5.

Kaplan, J. (2016). Artificial Intelligence: What Everyone Needs to Know.

Oxford University Press.

6.

Brockman, G., et al. (2019). OpenAI Five. Proceedings of the International

Conference on Machine Learning.

7.

Patterson, D., & Hennessy, J. (2020). Computer Organization and Design RISC-

V Edition: The Hardware Software Interface. Morgan Kaufmann.

Библиографические ссылки

Goodfellow, I., Bengio, Y., & Courville, A. (2016). Deep Learning. MIT Press.

LeCun, Y., Bengio, Y., & Hinton, G. (2015). Deep learning. Nature, 521(7553),

–444. 3.

Brynjolfsson, E., & McAfee, A. (2014). The Second Machine Age: Work,

Progress, and Prosperity in a Time of Brilliant Technologies. W. W. Norton &

Company.

Silver, D., et al. (2016). Mastering the game of Go with deep neural networks

and tree search. Nature, 529(7587), 484-489.

Kaplan, J. (2016). Artificial Intelligence: What Everyone Needs to Know.

Oxford University Press.

Brockman, G., et al. (2019). OpenAI Five. Proceedings of the International

Conference on Machine Learning.

Patterson, D., & Hennessy, J. (2020). Computer Organization and Design RISC

V Edition: The Hardware Software Interface. Morgan Kaufmann.

Наиболее читаемые статьи этого автора (авторов)

Nomozali Uzaqov Hamdamovich, Bo’riyeva Mahliyo Adham qizi, Usmonova Mahliyo Tuxtamurod qizi, "TIBBIYOTDA KASALLIKLARNI ERTA ANIQLASHDA SUN'IY INTELLEKTNING QO‘LLANILISHI: KO‘P O‘LCHOVLI TASVIRLAR ASOSIDA TAHLIL" , Образование наука и инновационные идеи в мире: Том 69 № 7 (2025)

Nomozali Uzaqov Hamdamovich, Naimova Sevinch O’tkir qizi, Kamolova Shoira Shavkat qizi, AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDA SUN’IY INTELLEKTNING ROLI VA RIVOJLANISH TENDENSIYALARI , Образование наука и инновационные идеи в мире: Том 69 № 7 (2025)

Nomozali Uzaqov Hamdamovich, G’ayratova Asila Zayniddin qizi, Sulaymonova Salomatxon Hamza qizi, "SUN'IY INTELLEKT YORDAMIDA GEOINFORMATSION TIZIMLARDA YO‘L TARMOQLARINI OPTIMALLASHTIRISH" , Образование наука и инновационные идеи в мире: Том 69 № 6 (2025)

Nomozali Uzaqov Hamdamovich, Toshmurotova Xadicha Bahrom qizi, Shoimova Nozima Tolib qizi, SUN’IY INTELLEKT VA UNING ILM-FANDAGI YANGI IMKONIYATLARI , Образование наука и инновационные идеи в мире: Том 69 № 7 (2025)

Nomozali Uzaqov Hamdamovich, Yo'ldosheva Nozima Choriyor qizi, Olimjonova Madina Qobil qizi, SUN’IY INTELLEKT VA IT TEXNOLOGIYALARINING INTEGRATSIYASI: IMKONIYATLAR VA XAVF-XATARLAR , Образование наука и инновационные идеи в мире: Том 69 № 7 (2025)

Nomozali Uzaqov Hamdamovich, Jumayeva Gulsanam Xudoynazar qizi, Shuxratova Sabina Shuxrat qizi, DASTURLASH JARAYONLARINI AVTOMATLASHTIRISHDA SUN’IY INTELLEKTDAN FOYDALANISH , Образование наука и инновационные идеи в мире: Том 69 № 7 (2025)

Nomozali Uzaqov Hamdamovich, Eshboyeva Gulshoda Gulmurod qizi, Qilichova Mohichehra Abdusoat qizi, IT INFRATUZILMASIDA SUN’IY INTELLEKT YORDAMIDA SAMARADORLIKNI OSHIRISH USULLARI , Образование наука и инновационные идеи в мире: Том 69 № 7 (2025)

Nomozali Uzaqov Hamdamovich, Bo’riyeva Mahliyo Adham qizi, Usmonova Mahliyo Tuxtamurod qizi, "TIBBIYOTDA KASALLIKLARNI ERTA ANIQLASHDA SUN'IY INTELLEKTNING QO‘LLANILISHI: KO‘P O‘LCHOVLI TASVIRLAR ASOSIDA TALIL" , Образование наука и инновационные идеи в мире: Том 69 № 6 (2025)