Авторы

  • Nomozali Uzaqov Hamdamovich
  • G’ayratova Asila Zayniddin qizi
  • Sulaymonova Salomatxon Hamza qizi

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.esiiw.125239

Ключевые слова:

Sun'iy intellect geoinformatsion tizimlar (GIT) yo‘l tarmoqlari transport optimallashtirish mashinaviy o‘rganish neyron tarmoqlar.

Аннотация

Ushbu maqolada sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining geoinformatsion tizimlar (GIT) bilan integratsiyasi orqali yo‘l tarmoqlarini 
optimallashtirish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Zamonaviy shaharlarda transport oqimahamiyat kasb etadi. SI asosidagi algoritmlar, jumladan neyron tarmoqlar, genetik algoritmlar va mashinaviy o‘rganish metodlari GIT orqali yig‘ilgan ma’lumotlarni 
tahlil qilishda yuqori aniqlik va samaradorlikni ta’minlaydi. Tadqiqot davomida real vaqtda monitoring, tirbandliklarni bashorat qilish, eng maqbul yo‘nalishlarni aniqlash kabi vazifalar bo‘yicha SI yondashuvlarining afzalliklari yoritiladi. Shuningdek, GIT 
va SI integratsiyasining amaliy misollari va ularning yo‘l tarmog‘i rejalashtirishidagi roli ko‘rib chiqiladi.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–6_ Мая –2025

358

2181-3187

"SUN'IY INTELLEKT YORDAMIDA GEOINFORMATSION

TIZIMLARDA YO‘L TARMOQLARINI OPTIMALLASHTIRISH"

Nomozali Uzaqov Hamdamovich

Qarshi davlat texnika universiteti o‘qituvchisi.

nomozaliuzakov@gmail.com

,

Tel:+998

90 638 70 12

G’ayratova Asila Zayniddin qizi

Qarshi Davlat Texnika universiteti talabasi

Tel:+998952780615

E-mail:

kenjaevasobira18@gmail.com

Sulaymonova Salomatxon Hamza qizi

Qarshi Davlat Texnika universiteti talabasi

Tel:+998940301426

E-mail:

salomatsulaymonova7@gmail.com

Anotatsiya

. Ushbu maqolada sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining

geoinformatsion tizimlar (GIT) bilan integratsiyasi orqali yo‘l tarmoqlarini

optimallashtirish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Zamonaviy shaharlarda transport

oqimini samarali boshqarish va yo‘l infratuzilmasini takomillashtirish muhim

ahamiyat kasb etadi. SI asosidagi algoritmlar, jumladan neyron tarmoqlar, genetik

algoritmlar va mashinaviy o‘rganish metodlari GIT orqali yig‘ilgan ma’lumotlarni

tahlil qilishda yuqori aniqlik va samaradorlikni ta’minlaydi. Tadqiqot davomida real

vaqtda monitoring, tirbandliklarni bashorat qilish, eng maqbul yo‘nalishlarni aniqlash

kabi vazifalar bo‘yicha SI yondashuvlarining afzalliklari yoritiladi. Shuningdek, GIT

va SI integratsiyasining amaliy misollari va ularning yo‘l tarmog‘i rejalashtirishidagi

roli ko‘rib chiqiladi.

Kalit so‘zlar:

Sun'iy intellect, geoinformatsion tizimlar (GIT), yo‘l tarmoqlari,

transport optimallashtirish, mashinaviy o‘rganish, neyron tarmoqlar.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–6_ Мая –2025

359

2181-3187

Annotation

. This article analyzes the possibilities of optimizing road networks

through the integration of artificial intelligence (AI) technologies with geographic

information systems (GIS). Effective traffic flow management and road infrastructure

improvement are of great importance in modern cities. AI-based algorithms, including

neural networks, genetic algorithms, and machine learning methods, provide high

accuracy and efficiency in analyzing data collected through GIS. The study highlights

the advantages of GIS approaches for tasks such as real-time monitoring, traffic jam

prediction, and determining the most optimal routes. Practical examples of GIS and AI

integration and their role in road network planning are also considered.

Keywords

: Artificial intelligence, geographic information systems (GIS), road

networks, transportation optimization, machine learning, neural networks.

Kirish.

Zamonaviy dunyoda shaharlar tez sur’atlarda rivojlanib, transport tizimlari

murakkablashmoqda. Yo‘l tarmoqlarining samarali ishlashi va transport oqimining

optimallashtirilishi – har bir shaharsozlik va yo‘l qurilishi sohasida muhim vazifa

hisoblanadi. Aholining ko‘payishi va transport vositalarining sonining oshishi bilan

yo‘l infratuzilmasida tirbandliklar paydo bo‘lmoqda, bu esa nafaqat vaqt va

resurslarning behuda sarflanishiga, balki atrof-muhitning zarar ko‘rishiga ham olib

keladi. Shu sababli yo‘l tarmoqlarini samarali boshqarish va optimallashtirish

texnologiyalari dolzarb ahamiyat kasb etmoqda.

Geoinformatsion tizimlar (GIT) – geografik ma’lumotlarni yig‘ish, saqlash, tahlil

qilish va tasvirlashga imkon beruvchi ilg‘or axborot texnologiyalari majmui

hisoblanadi. GIT yordamida shaharlarning yo‘l tarmoqlari, transport oqimlari va

boshqa geografik ob’ektlar haqidagi ma’lumotlar real vaqtda kuzatiladi va qayta

ishlanadi. Shu bilan birga, katta hajmdagi ma’lumotlarni samarali tahlil qilish va

ulardan maqsadli natijalar chiqarish ko‘pincha murakkab hisoblanadi.

Sun’iy intellekt (SI) esa ma’lumotlarni avtomatik ravishda tahlil qilish, o‘rganish

va qarorlar qabul qilish imkoniyatini beradi. Mashinaviy o‘rganish, neyron tarmoqlar,

genetik algoritmlar kabi SI metodlari katta hajmdagi ma’lumotlar asosida transport


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–6_ Мая –2025

360

2181-3187

oqimini bashorat qilish, tirbandliklarni aniqlash va eng maqbul yo‘l tarmoqlarini

belgilashda yuqori samaradorlik ko‘rsatmoqda. SI texnologiyalari geoinformatsion

tizimlar bilan birlashganda, shaharsozlik va transport tizimlarini boshqarishning yangi

avlodi shakllanmoqda.

Ushbu maqolada sun’iy intellekt yordamida geoinformatsion tizimlarda yo‘l

tarmoqlarini optimallashtirishga oid metodlar, ularning afzalliklari va amaliy

qo‘llanilish yo‘nalishlari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot real vaqtda transport oqimini

monitoring qilish, tirbandliklarni bashorat qilish va yo‘l qurilishi hamda rekonstruksiya

jarayonlarini rejalashtirishda SI integratsiyasining ahamiyatini ta’kidlaydi.

Kamchiliklar va ularning ahamiyati

Sun’iy intellekt va geoinformatsion tizimlarning integratsiyasi transport va yo‘l

tarmoqlarini optimallashtirishda katta imkoniyatlar yaratgan bo‘lsa-da, ushbu

yondashuvning ayrim kamchiliklari ham mavjud. Ularga e’tibor qaratish tadqiqotning

yanada samarali rivojlanishi uchun muhimdir.

Birinchidan, SI tizimlari yuqori sifatli va katta hajmdagi ma’lumotlarga tayanadi.

Ammo geoinformatsion ma’lumotlarning to‘liqligi va ishonchliligi ko‘pincha

cheklangan bo‘lishi mumkin. Noaniq, eskirgan yoki yetarlicha yangilanmagan

ma’lumotlar natijalar sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu bois ma’lumotlar yig‘ish va

tozalash jarayoni murakkab va vaqt talab qiluvchi bo‘lishi mumkin.

Ikkinchidan, sun’iy intellekt modellarining murakkabligi va ularning ishlashini

tushunish qiyinligi mavjud. Ko‘p hollarda «qora quti» deb ataluvchi tizimlar

natijalarining ichki mantiqini aniqlash mushkul bo‘ladi, bu esa qaror qabul qilish

jarayonida shaffoflikni kamaytiradi. Ayniqsa, yo‘l tarmoqlarini rejalashtirish kabi

strategik sohalarda bu kamchilik muhimdir.

Uchinchidan, SI tizimlarining real vaqtda ishlashi uchun yuqori hisoblash

quvvatlari va zamonaviy texnologiyalar talab etiladi. Bu esa infrastruktura xarajatlarini

oshiradi va kichik shahar yoki kam resursli hududlarda ushbu texnologiyalarni joriy

qilishni qiyinlashtiradi.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–6_ Мая –2025

361

2181-3187

To‘rtinchidan, inson omilining kamayishi ham muhim kamchilik sifatida

ko‘riladi. Sun’iy intellekt asosida qabul qilingan qarorlar inson nazorati va ekspert

bahosidan mahrum bo‘lsa, noto‘g‘ri yoki kontekstga mos kelmaydigan natijalar yuzaga

kelishi mumkin.

Shu bilan birga, ushbu kamchiliklarga qaramay, SI va GIT integratsiyasi yo‘l

tarmoqlarini boshqarish va optimallashtirish sohasida yangi imkoniyatlar ochib beradi.

Ularning samarali qo‘llanilishi uchun kamchiliklarni bartaraf etish yo‘llarini izlash va

texnologiyalarni rivojlantirish zarur.

Introduction.

In the modern world, cities are developing rapidly, and transport systems are

becoming more complex. The efficient operation of road networks and the optimization

of traffic flow are important tasks in every field of urban planning and road

construction. With the increase in population and the number of vehicles, traffic jams

are occurring in the road infrastructure, which not only leads to a waste of time and

resources, but also to environmental damage. Therefore, technologies for effective

management and optimization of road networks are gaining urgent importance.

Geographic information systems (GIS) are a set of advanced information

technologies that allow collecting, storing, analyzing and visualizing geographic data.

With the help of GIS, information about road networks, traffic flows and other

geographic objects of cities is monitored and processed in real time. At the same time,

it is often difficult to effectively analyze large amounts of data and derive targeted

results from them.

Artificial intelligence (AI) provides the ability to automatically analyze, learn, and

make decisions from data. AI methods such as machine learning, neural networks, and

genetic algorithms are highly effective in predicting traffic flows, identifying traffic

jams, and determining the most optimal road networks based on large amounts of data.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–6_ Мая –2025

362

2181-3187

When AI technologies are combined with geographic information systems, a new

generation of urban planning and transport system management is being formed.

This article reviews methods for optimizing road networks in geographic

information systems using artificial intelligence, their advantages, and practical

applications. The study emphasizes the importance of AI integration in real-time traffic

flow monitoring, traffic jam prediction, and planning road construction and

reconstruction processes.

Disadvantages and their significance

Although the integration of artificial intelligence and geographic information

systems has created great opportunities for optimizing transport and road networks,

this approach also has some disadvantages. Paying attention to them is important for

the more effective development of research.

First, SI systems rely on high-quality and large-scale data. However, the

completeness and reliability of geoinformation data can often be limited. Inaccurate,

outdated or insufficiently updated data negatively affects the quality of the results.

Therefore, the process of collecting and cleaning data can be complex and time-

consuming.

Second, there is the complexity of artificial intelligence models and the difficulty

of understanding their operation. In many cases, it is difficult to determine the internal

logic of the results of the so-called “black box” systems, which reduces transparency

in the decision-making process. This drawback is especially important in strategic areas

such as road network planning.

Third, high computing power and modern technologies are required for real-time

operation of SI systems. This increases infrastructure costs and makes it difficult to

implement these technologies in small cities or areas with limited resources.

Fourth, the reduction of the human factor is also seen as a significant drawback.

Decisions based on artificial intelligence, when deprived of human control and expert

judgment, can lead to incorrect or out-of-context results.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–6_ Мая –2025

363

2181-3187

However, despite these shortcomings, the integration of SI and GIT opens up new

opportunities in the field of management and optimization of road networks. For their

effective application, it is necessary to find ways to eliminate shortcomings and

develop technologies

Xulosa

Sun’iy intellekt va geoinformatsion tizimlarning integratsiyasi yo‘l tarmoqlarini

optimallashtirish sohasida yangi imkoniyatlar yaratmoqda. SI metodlari yordamida

transport oqimini tahlil qilish, tirbandliklarni bashorat qilish va eng maqbul

yo‘nalishlarni aniqlash an’anaviy usullarga nisbatan samaraliroq bo‘lib, shaharsozlik

va yo‘l qurilishi jarayonlarini sezilarli darajada yaxshilashi mumkin. Biroq, yuqori

sifatli ma’lumotlarga ehtiyoj, modellar murakkabligi, hisoblash quvvati talablarining

yuqoriligi va inson omilining kamayishi kabi ayrim muammolar ham mavjud. Ushbu

kamchiliklarni bartaraf etish va texnologiyalarni yanada rivojlantirish orqali sun’iy

intellekt va geoinformatsion tizimlarning yo‘l tarmoqlarini boshqarishdagi ahamiyati

yanada oshadi. Natijada, bu yondashuv transport tizimlarining samaradorligini oshirish

va shaharlarning barqaror rivojlanishiga xizmat qiladi.

Conclusion

The integration of artificial intelligence and geographic information systems is

creating new opportunities in the field of road network optimization. Using SI methods,

traffic flow analysis, traffic jam prediction, and determination of optimal routes are

more effective than traditional methods and can significantly improve urban planning

and road construction processes. However, there are also some problems, such as the

need for high-quality data, model complexity, high computational power requirements,

and reduced human factor. By eliminating these shortcomings and further developing

technologies, the importance of artificial intelligence and geographic information

systems in road network management will increase. As a result, this approach will


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–6_ Мая –2025

364

2181-3187

serve to increase the efficiency of transport systems and the sustainable development

of cities.

Foydalangan adabiyotlar

1.

Goodfellow, I., Bengio, Y., & Courville, A. (2016).

Deep Learning

. MIT Press.

2.

Bishop, C. M. (2006).

Pattern Recognition and Machine Learning

. Springer.

3.

Longley, P. A., Goodchild, M. F., Maguire, D. J., & Rhind, D. W. (2015).

Geographic Information Systems and Science

. Wiley.

4.

Batty, M. (2013).

The New Science of Cities

. MIT Press.

5.

Zhang, J., & Wang, F. (2018). “Applications of Machine Learning in Urban

Traffic Flow Prediction: A Survey.”

Journal of Transportation Systems Engineering

and Information Technology

, 18(1), 10–25.

Библиографические ссылки

Goodfellow, I., Bengio, Y., & Courville, A. (2016). Deep Learning. MIT Press.

Bishop, C. M. (2006). Pattern Recognition and Machine Learning. Springer.

Longley, P. A., Goodchild, M. F., Maguire, D. J., & Rhind, D. W. (2015).

Geographic Information Systems and Science. Wiley.

Batty, M. (2013). The New Science of Cities. MIT Press.

Zhang, J., & Wang, F. (2018). “Applications of Machine Learning in Urban

Traffic Flow Prediction: A Survey.” Journal of Transportation Systems Engineering

and Information Technology, 18(1), 10–25.

Наиболее читаемые статьи этого автора (авторов)

Nomozali Uzaqov Hamdamovich, Xabibullayeva Oynsio Xayrulla qizi, Ibragimova Mavluda Nodirbek qizi, SUN’IY INTELLEKT, XAVFSIZLIK VA SHAXSIY ERKINLIK. , Образование наука и инновационные идеи в мире: Том 69 № 7 (2025)

Nomozali Uzaqov Hamdamovich, Bo’riyeva Mahliyo Adham qizi, Usmonova Mahliyo Tuxtamurod qizi, "TIBBIYOTDA KASALLIKLARNI ERTA ANIQLASHDA SUN'IY INTELLEKTNING QO‘LLANILISHI: KO‘P O‘LCHOVLI TASVIRLAR ASOSIDA TAHLIL" , Образование наука и инновационные идеи в мире: Том 69 № 7 (2025)

Nomozali Uzaqov Hamdamovich, Naimova Sevinch O’tkir qizi, Kamolova Shoira Shavkat qizi, AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDA SUN’IY INTELLEKTNING ROLI VA RIVOJLANISH TENDENSIYALARI , Образование наука и инновационные идеи в мире: Том 69 № 7 (2025)

Nomozali Uzaqov Hamdamovich, Eshboyeva Gulshoda Gulmurod qizi, Qilichova Mohichehra Abdusoat qizi, IT INFRATUZILMASIDA SUN’IY INTELLEKT YORDAMIDA SAMARADORLIKNI OSHIRISH USULLARI , Образование наука и инновационные идеи в мире: Том 69 № 7 (2025)

Nomozali Uzaqov Hamdamovich, Yo'ldosheva Nozima Choriyor qizi, Olimjonova Madina Qobil qizi, SUN’IY INTELLEKT VA IT TEXNOLOGIYALARINING INTEGRATSIYASI: IMKONIYATLAR VA XAVF-XATARLAR , Образование наука и инновационные идеи в мире: Том 69 № 7 (2025)

Nomozali Uzaqov Hamdamovich, Jumayeva Gulsanam Xudoynazar qizi, Shuxratova Sabina Shuxrat qizi, DASTURLASH JARAYONLARINI AVTOMATLASHTIRISHDA SUN’IY INTELLEKTDAN FOYDALANISH , Образование наука и инновационные идеи в мире: Том 69 № 7 (2025)

Nomozali Uzaqov Hamdamovich, Toshmurotova Xadicha Bahrom qizi, Shoimova Nozima Tolib qizi, SUN’IY INTELLEKT VA UNING ILM-FANDAGI YANGI IMKONIYATLARI , Образование наука и инновационные идеи в мире: Том 69 № 7 (2025)

Nomozali Uzaqov Hamdamovich, Bo’riyeva Mahliyo Adham qizi, Usmonova Mahliyo Tuxtamurod qizi, "TIBBIYOTDA KASALLIKLARNI ERTA ANIQLASHDA SUN'IY INTELLEKTNING QO‘LLANILISHI: KO‘P O‘LCHOVLI TASVIRLAR ASOSIDA TALIL" , Образование наука и инновационные идеи в мире: Том 69 № 6 (2025)