Авторы

  • Nomozali Uzaqov Hamdamovich
  • Bo’riyeva Mahliyo Adham qizi
  • Usmonova Mahliyo Tuxtamurod qizi

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.esiiw.125069

Ключевые слова:

Tibbiy tasvirlar kasalliklarni erta aniqlash mashinaviy o‘rganish chuqur o‘rganish (Deep learning) neyron tarmoqlar roentgen magnit-rezonans tomografiya (MRT).

Аннотация

Ushbu maqolada tibbiyot sohasida kasalliklarni erta aniqlashda sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining qo‘llanilishi tahlil qilinadi. Maxsus e’tibor ko‘p o‘lchovli tibbiy tasvirlar — rentgen, magnit-rezonans tomografiya (MRT), ultratovush (UZI) va boshqalar — asosida avtomatik diagnostika jarayonlariga qaratilgan. SI algoritmlari, xususan chuqur o‘rganish va neyron tarmoqlar yordamida, 
tasvirlardagi patologik o‘zgarishlarni aniqlash va tasniflashning aniqligi va samaradorligi an’anaviy usullarga nisbatan sezilarli darajada yaxshilandi. Tadqiqotda ko‘p o‘lchovli tibbiy ma’lumotlarni qayta ishlash, siqish va muhim xususiyatlarni 
ajratib olish usullari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, sun’iy intellekt yordamida diagnostika jarayonining tezligi va aniqligini oshirish hamda inson omilining kamayishi natijasida yuzaga keladigan xatoliklarni kamaytirish imkoniyatlari muhokama qilinadi. 


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–7_ Мая –2025

77

2181-3187

"TIBBIYOTDA KASALLIKLARNI ERTA ANIQLASHDA SUN'IY

INTELLEKTNING QO‘LLANILISHI: KO‘P O‘LCHOVLI TASVIRLAR

ASOSIDA TAHLIL"

Nomozali Uzaqov Hamdamovich

Qarshi davlat texnika universiteti o‘qituvchisi.

nomozaliuzakov@gmail.com

,

Tel:+998

90 638 70 12

Bo’riyeva Mahliyo Adham qizi

Qarshi Davlat Texnika universiteti talabasi

Tel:+998938590627

E-mail:

mahliyoxon. 1818@gmail.com

Usmonova Mahliyo Tuxtamurod qizi

Qarshi Davlat Texnika universiteti talabasi

Tel:+998992881036

E-mail:

usmonova bdishukir@gmail.com

Anotatsiya

. Ushbu maqolada tibbiyot sohasida kasalliklarni erta aniqlashda

sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining qo‘llanilishi tahlil qilinadi. Maxsus e’tibor

ko‘p o‘lchovli tibbiy tasvirlar — rentgen, magnit-rezonans tomografiya (MRT),

ultratovush (UZI) va boshqalar — asosida avtomatik diagnostika jarayonlariga

qaratilgan. SI algoritmlari, xususan chuqur o‘rganish va neyron tarmoqlar yordamida,

tasvirlardagi patologik o‘zgarishlarni aniqlash va tasniflashning aniqligi va

samaradorligi an’anaviy usullarga nisbatan sezilarli darajada yaxshilandi. Tadqiqotda

ko‘p o‘lchovli tibbiy ma’lumotlarni qayta ishlash, siqish va muhim xususiyatlarni

ajratib olish usullari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, sun’iy intellekt yordamida

diagnostika jarayonining tezligi va aniqligini oshirish hamda inson omilining

kamayishi natijasida yuzaga keladigan xatoliklarni kamaytirish imkoniyatlari

muhokama qilinadi. Natijada, SI texnologiyalari tibbiyotda kasalliklarni erta aniqlash

va davolash samaradorligini oshirishda muhim vosita sifatida namoyon bo‘lmoqda.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–7_ Мая –2025

78

2181-3187

Kalit so‘zlar:

Tibbiy tasvirlar, kasalliklarni erta aniqlash, mashinaviy o‘rganish,

chuqur o‘rganish (Deep learning), neyron tarmoqlar, roentgen, magnit-rezonans

tomografiya (MRT).

Abstract.

This article analyzes the application of artificial intelligence (AI)

technologies in the early detection of diseases in the medical field. Special attention is

paid to automatic diagnostic processes based on multidimensional medical images - X-

ray, magnetic resonance imaging (MRI), ultrasound (USI), etc. Using AI algorithms,

in particular deep learning and neural networks, the accuracy and efficiency of

detecting and classifying pathological changes in images have significantly improved

compared to traditional methods. The study considers methods for processing,

compressing and extracting important features of multidimensional medical data. It

also discusses the possibilities of increasing the speed and accuracy of the diagnostic

process using AI and reducing errors due to the reduction of the human factor. As a

result, AI technologies are emerging as an important tool in improving the efficiency

of early detection and treatment of diseases in medicine.

Keywords:

Medical imaging, early detection of diseases, machine learning, deep

learning, neural networks, x-ray, magnetic resonance imaging (MRI).

Kirish.

Tibbiyot sohasida kasalliklarni erta aniqlash bemorlarning hayot sifatini

yaxshilash va davolash samaradorligini oshirishda muhim omil hisoblanadi.

Kasalliklarni erta bosqichda aniqlash, ayniqsa saraton, yurak-qon tomir kasalliklari va

nevrologik buzilishlar kabi jiddiy patologiyalar uchun hayotiy ahamiyatga ega.

An’anaviy diagnostika usullari, jumladan, klinik tekshiruvlar va laboratoriya tahlillari,

ko‘pincha kasallikning ilgari bosqichlarida aniqlanishiga sabab bo‘ladi. Shu bois,

ilg‘or tibbiy texnologiyalar va avtomatlashtirilgan diagnostika metodlari

rivojlanmoqda.

So‘nggi yillarda sun’iy intellekt (SI) va mashinaviy o‘rganish texnologiyalari

tibbiyotda inqilobiy o‘zgarishlarni olib keldi. Ayniqsa, ko‘p o‘lchovli tibbiy tasvirlarni

tahlil qilishda chuqur o‘rganish va neyron tarmoqlar asosida ishlab chiqilgan


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–7_ Мая –2025

79

2181-3187

algoritmlar kasalliklarni aniqlashda yuqori aniqlik va tezlikni ta’minlamoqda. Tibbiy

tasvirlar — rentgen, magnit-rezonans tomografiya (MRT), ultratovush (UZI) va

boshqalar — klinik ma’lumotlarning muhim manbai hisoblanadi. Bu tasvirlardan to‘liq

va to‘g‘ri ma’lumot olish kasalliklarni erta aniqlashda kalit hisoblanadi.

SI algoritmlari, ko‘p o‘lchovli tasvirlarni qayta ishlash va tahlil qilish jarayonida

an’anaviy usullarga qaraganda ancha samaraliroq bo‘lib, inson ko‘zi sezmaydigan

nozik o‘zgarishlarni ham aniqlay oladi. Shu bilan birga, SI yordamida diagnostika

jarayoni avtomatlashtirilishi va inson omiliga bog‘liq xatoliklar kamaytirilishi

mumkin. Bunday yondashuv tibbiy xodimlarning ish yukini kamaytiradi va tezkor,

ob’ektiv qarorlar qabul qilish imkonini beradi.

Biroq, sun’iy intellekt asosidagi diagnostika tizimlarining qo‘llanilishida ayrim

kamchiliklar ham mavjud. Ulardan biri — sifatli va yetarlicha ko‘p miqdorda tibbiy

tasvir ma’lumotlarining talab qilinishi. Ma’lumotlarning sifati va to‘liqligi

yetishmasligi modellar samaradorligini pasaytiradi. Shuningdek, chuqur o‘rganish

modellari ko‘pincha «qora quti» xususiyatiga ega bo‘lib, ularning ichki ishlash

mexanizmini tibbiy mutaxassislar uchun tushunish qiyin. Bu esa diagnostika

jarayonida shaffoflik va ishonchlilikni kamaytiradi. Bundan tashqari, SI tizimlarini

klinik muhitga joriy qilish uchun yuqori hisoblash resurslari va malakali kadrlar zarur.

Shu bilan birga, sun’iy intellektning tibbiyotda qo‘llanilishi kasalliklarni erta

aniqlash va davolashda yangi imkoniyatlarni yaratmoqda. Bu texnologiyalar

yordamida erta diagnostika orqali bemorlarning sog‘lig‘i saqlanishi va davolash

xarajatlarining kamayishi mumkin. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, SI algoritmlari

an’anaviy usullarga nisbatan yuqori aniqlik bilan kasalliklarni aniqlashda

qo‘llanilmoqda va tibbiyotning kelajagi sifatida katta umidlarni uyg‘otmoqda.

Ushbu maqolada ko‘p o‘lchovli tibbiy tasvirlar asosida sun’iy intellekt

texnologiyalarining kasalliklarni erta aniqlashdagi roli, afzalliklari va mavjud

muammolari tahlil qilinadi. Shuningdek, ushbu yondashuvning amaliy qo‘llanilishi va

kelajakdagi istiqbollari muhokama qilinadi.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–7_ Мая –2025

80

2181-3187

Foydali tomonlari

1.

Aniqlik va samaradorlikning oshishi:

SI algoritmlari katta

hajmdagi ko‘p o‘lchovli tibbiy tasvirlarni yuqori aniqlik bilan tahlil qilib, inson

ko‘zidan yashirin qoladigan patologik o‘zgarishlarni aniqlay oladi. Bu

kasalliklarni erta bosqichda aniqlash imkonini beradi.

2.

Tezlik va avtomatlashtirish:

Diagnostika jarayonini tezlashtiradi

va tibbiy mutaxassislarning ish yukini kamaytiradi, shu bilan birga inson omiliga

bog‘liq xatoliklar kamayadi.

3.

Ob’ektivlik:

Sun’iy

intellektga

asoslangan

tizimlar

sub’yektivlikdan holi bo‘lib, har doim bir xil standartlarga asoslanadi.

4.

Davolash samaradorligini oshirish:

Kasalliklarni erta aniqlash

orqali samarali va oportune davolash usullarini qo‘llash mumkin bo‘ladi,

natijada bemorlarning sog‘lig‘i yaxshilanadi.

Kamchiliklari

1.

Ma’lumotlarning sifati va hajmi:

SI tizimlari uchun katta va

sifatli tibbiy ma’lumotlar talab qilinadi. Ma’lumotlarning yetishmasligi yoki

sifatsizligi natijalar sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.

2.

“Qora quti” muammosi:

Chuqur o‘rganish modellari ko‘pincha

ichki ishlash jarayonini tushuntirish qiyin bo‘lib, bu tibbiy mutaxassislar uchun

shaffoflikni pasaytiradi.

3.

Hisoblash resurslariga talab:

SI algoritmlarining ishlashi uchun

yuqori hisoblash quvvatlari talab etiladi, bu esa kichik klinikalar uchun

qiyinchilik tug‘dirishi mumkin.

4.

Ekspert nazorati zarurati:

To‘liq avtomatlashtirishning xavfsizlik

nuqtai nazaridan cheklanganligi sababli, inson mutaxassislarning nazorati va

tasdiqlash jarayoni zarur.

Introduction

.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–7_ Мая –2025

81

2181-3187

In the medical field, early detection of diseases is an important factor in improving

the quality of life of patients and increasing the effectiveness of treatment. Early

detection of diseases is vital, especially for serious pathologies such as cancer,

cardiovascular diseases and neurological disorders. Traditional diagnostic methods,

including clinical examinations and laboratory tests, often lead to the detection of

diseases at an advanced stage. Therefore, advanced medical technologies and

automated diagnostic methods are developing.

In recent years, artificial intelligence (AI) and machine learning technologies have

brought revolutionary changes to medicine. In particular, algorithms developed based

on deep learning and neural networks in the analysis of multidimensional medical

images provide high accuracy and speed in diagnosing diseases. Medical images — X-

rays, magnetic resonance imaging (MRI), ultrasound (USI), etc. — are an important

source of clinical information. Obtaining complete and accurate information from these

images is key to early diagnosis of diseases.

AI algorithms are much more efficient than traditional methods in processing and

analyzing multidimensional images, and can detect even subtle changes that are not

noticeable to the human eye. At the same time, AI can automate the diagnostic process

and reduce errors due to the human factor. This approach reduces the workload of

medical personnel and allows for quick, objective decision-making.

However, there are some drawbacks to the use of AI-based diagnostic systems.

One of them is the requirement for high-quality and sufficiently large amounts of

medical image data. Insufficient data quality and completeness reduce the effectiveness

of models. Also, deep learning models often have a “black box” nature, and their

internal working mechanism is difficult for medical professionals to understand. This

reduces transparency and reliability in the diagnostic process. In addition, high

computing resources and qualified personnel are required to implement AI systems in

a clinical environment.

At the same time, the application of artificial intelligence in medicine is creating

new opportunities for early detection and treatment of diseases. With the help of these


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–7_ Мая –2025

82

2181-3187

technologies, patients' health can be preserved and treatment costs can be reduced

through early diagnosis. Studies show that AI algorithms are used to detect diseases

with higher accuracy than traditional methods and are raising great hopes as the future

of medicine.

This article analyzes the role, advantages and existing problems of artificial

intelligence technologies in early detection of diseases based on multidimensional

medical images. It also discusses the practical application and future prospects of this

approach.

Advantages

1. Increased accuracy and efficiency: AI algorithms can analyze large volumes of

multidimensional medical images with high accuracy and detect pathological changes

that are hidden from the human eye. This allows for the detection of diseases at an early

stage.

2. Speed and automation: Accelerates the diagnostic process and reduces the

workload of medical professionals, while reducing errors due to the human factor.

3. Objectivity: AI-based systems are free from subjectivity and are always based

on the same standards.

4. Increases treatment efficiency: Early detection of diseases allows for effective

and timely treatment, resulting in improved patient health.

Disadvantages

1. Data quality and volume: AI systems require large and high-quality medical

data. Insufficient or poor-quality data negatively affects the quality of results.

2. The “black box” problem: Deep learning models are often difficult to explain

their internal workings, which reduces transparency for medical professionals.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–7_ Мая –2025

83

2181-3187

3. Demand for computing resources: AI algorithms require high computing

power, which can be a challenge for small clinics.

4. Need for expert oversight: Due to the security limitations of full automation, a

human expert oversight and approval process is necessary.

Xulosa

Sun’iy intellekt tibbiyot sohasida, xususan kasalliklarni erta aniqlashda katta

imkoniyatlar yaratmoqda. Ko‘p o‘lchovli tibbiy tasvirlarni avtomatik va aniq tahlil

qilish orqali SI tizimlari kasalliklarni tez va samarali aniqlashga yordam beradi, bu esa

bemorlarning hayot sifatini oshirish va davolash jarayonlarini yaxshilashga olib keladi.

Shu bilan birga, sun’iy intellektning samaradorligi yuqori sifatli ma’lumotlar, kuchli

hisoblash resurslari va tibbiy ekspertlarning nazorati bilan chambarchas bog‘liq.

Biroq, “qora quti” muammosi, ma’lumotlar sifati, texnologik talablar va

maxfiylik kabi kamchiliklar ham mavjud bo‘lib, ularni bartaraf etish uchun doimiy

tadqiqot va rivojlanish zarur. Shu sababli, SI texnologiyalarini tibbiyotda to‘liq

qo‘llash uchun uning afzalliklari va kamchiliklarini chuqur tahlil qilish va xavfsizlik

choralarini kuchaytirish muhim ahamiyat kasb etadi. Umuman olganda, sun’iy intellekt

kasalliklarni erta aniqlashda kelajakdagi tibbiyotning ajralmas qismiga aylanishi

kutilmoqda.

Conclusion

Artificial intelligence is creating great opportunities in the medical field,

especially in the early detection of diseases. Through automatic and accurate analysis

of multi-dimensional medical images, AI systems can help diagnose diseases quickly

and effectively, which will improve the quality of life of patients and improve treatment

processes. At the same time, the effectiveness of AI is closely related to high-quality

data, powerful computing resources and the supervision of medical experts.

However, there are also shortcomings such as the "black box" problem, data

quality, technological requirements and confidentiality, which require continuous

research and development to overcome. Therefore, in order to fully apply AI


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–7_ Мая –2025

84

2181-3187

technologies in medicine, it is important to deeply analyze their advantages and

disadvantages and strengthen security measures. In general, AI is expected to become

an indispensable part of future medicine in the early detection of diseases.

Foydalanilgan adabiyotlar

1.

Esteva, A., Kuprel, B., Novoa, R. A., Ko, J., Swetter, S. M., Blau, H. M., &

Thrun, S. (2017). Dermatologist-level classification of skin cancer with deep neural

networks.

Nature

, 542(7639), 115-118.

2.

Litjens, G., Kooi, T., Bejnordi, B. E., Setio, A. A. A., Ciompi, F., Ghafoorian,

M., ... & Sánchez, C. I. (2017). A survey on deep learning in medical image analysis.

Medical Image Analysis

, 42, 60-88.

3.

Shen, D., Wu, G., & Suk, H. I. (2017). Deep learning in medical image

analysis.

Annual Review of Biomedical Engineering

, 19, 221-248.

4.

Greenspan, H., van Ginneken, B., & Summers, R. M. (2016). Guest editorial

deep learning in medical imaging: Overview and future promise of an exciting new

technique.

IEEE Transactions on Medical Imaging

, 35(5), 1153-1159.

Библиографические ссылки

Esteva, A., Kuprel, B., Novoa, R. A., Ko, J., Swetter, S. M., Blau, H. M., &

Thrun, S. (2017). Dermatologist-level classification of skin cancer with deep neural

networks. Nature, 542(7639), 115-118.

Litjens, G., Kooi, T., Bejnordi, B. E., Setio, A. A. A., Ciompi, F., Ghafoorian,

M., ... & Sánchez, C. I. (2017). A survey on deep learning in medical image analysis.

Medical Image Analysis, 42, 60-88.

Shen, D., Wu, G., & Suk, H. I. (2017). Deep learning in medical image

analysis. Annual Review of Biomedical Engineering, 19, 221-248.

Greenspan, H., van Ginneken, B., & Summers, R. M. (2016). Guest editorial

deep learning in medical imaging: Overview and future promise of an exciting new

technique. IEEE Transactions on Medical Imaging, 35(5), 1153-1159.

Наиболее читаемые статьи этого автора (авторов)

Nomozali Uzaqov Hamdamovich, Xabibullayeva Oynsio Xayrulla qizi, Ibragimova Mavluda Nodirbek qizi, SUN’IY INTELLEKT, XAVFSIZLIK VA SHAXSIY ERKINLIK. , Образование наука и инновационные идеи в мире: Том 69 № 7 (2025)

Nomozali Uzaqov Hamdamovich, Naimova Sevinch O’tkir qizi, Kamolova Shoira Shavkat qizi, AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDA SUN’IY INTELLEKTNING ROLI VA RIVOJLANISH TENDENSIYALARI , Образование наука и инновационные идеи в мире: Том 69 № 7 (2025)

Nomozali Uzaqov Hamdamovich, G’ayratova Asila Zayniddin qizi, Sulaymonova Salomatxon Hamza qizi, "SUN'IY INTELLEKT YORDAMIDA GEOINFORMATSION TIZIMLARDA YO‘L TARMOQLARINI OPTIMALLASHTIRISH" , Образование наука и инновационные идеи в мире: Том 69 № 6 (2025)

Nomozali Uzaqov Hamdamovich, Eshboyeva Gulshoda Gulmurod qizi, Qilichova Mohichehra Abdusoat qizi, IT INFRATUZILMASIDA SUN’IY INTELLEKT YORDAMIDA SAMARADORLIKNI OSHIRISH USULLARI , Образование наука и инновационные идеи в мире: Том 69 № 7 (2025)

Nomozali Uzaqov Hamdamovich, Yo'ldosheva Nozima Choriyor qizi, Olimjonova Madina Qobil qizi, SUN’IY INTELLEKT VA IT TEXNOLOGIYALARINING INTEGRATSIYASI: IMKONIYATLAR VA XAVF-XATARLAR , Образование наука и инновационные идеи в мире: Том 69 № 7 (2025)

Nomozali Uzaqov Hamdamovich, Jumayeva Gulsanam Xudoynazar qizi, Shuxratova Sabina Shuxrat qizi, DASTURLASH JARAYONLARINI AVTOMATLASHTIRISHDA SUN’IY INTELLEKTDAN FOYDALANISH , Образование наука и инновационные идеи в мире: Том 69 № 7 (2025)

Nomozali Uzaqov Hamdamovich, Toshmurotova Xadicha Bahrom qizi, Shoimova Nozima Tolib qizi, SUN’IY INTELLEKT VA UNING ILM-FANDAGI YANGI IMKONIYATLARI , Образование наука и инновационные идеи в мире: Том 69 № 7 (2025)

Nomozali Uzaqov Hamdamovich, Bo’riyeva Mahliyo Adham qizi, Usmonova Mahliyo Tuxtamurod qizi, "TIBBIYOTDA KASALLIKLARNI ERTA ANIQLASHDA SUN'IY INTELLEKTNING QO‘LLANILISHI: KO‘P O‘LCHOVLI TASVIRLAR ASOSIDA TALIL" , Образование наука и инновационные идеи в мире: Том 69 № 6 (2025)