ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–6_ Мая –2025
87
2181-3187
MUHAMMAD YUSUFNING “NEGA YIG‘LAMAYSAN, AHLI
ANDIJON?” SHE’RI – MILLIY IZTIROB VA RUHIY UYG‘ONISH DA’VATI
Shoxijaxon Islomov
Xalqaro innovatsion universitet talabasi
Ilmiy rahbar:
Nurali Murodillayev, XIU o‘qituvchisi
Annotatsiya.
Ushbu tezisda Muhammad Yusufning “Nega yig‘lamaysan, ahli
Andijon?” she’ri poetik tahlil qilinadi. Asarda ifodalangan milliy iztirob, tarixiy xotira,
axloqiy uyg‘onish va ruhiy bo‘shliq muammolari muallifning o‘z xalqi bilan chin
dildan hamdardligi asosida ochib beriladi. Shoir o‘zining xalqona tili, obrazli ifoda
vositalari, tarixiy-adabiy timsollar orqali xalqni uyg‘onishga, milliy g‘urur va
qadriyatlarni tiklashga da’vat etadi. She’rda tabiat va tarix, xalq dardi va or-nomus bir
butunlikda tasvirlanib, u zamonaviy ijtimoiy-siyosiy jarayonlarga munosabat
bildiruvchi kuchli da’vat sifatida talqin qilinadi.
Kalit so‘zlar:
Zamonaviy she’riyat, milliy uyg‘onish, poetik tahlil, ruhiy iztirob,
tarixiy xotira, milliy qadriyatlar, xalqona lirika, uyg‘onish da’vati.
Abstract.
This thesis presents a poetic analysis of Muhammad Yusuf's poem
"Why Don't You Weep, People of Andijan?". The problems of national suffering,
historical memory, moral awakening, and spiritual emptiness expressed in the work are
revealed on the basis of the author's sincere sympathy for his people. The poet, through
his folk language, figurative means of expression, historical and literary symbols, calls
on the people to awaken, to restore national pride and values. The poem describes
nature and history, national pain and honor in one whole, and it is interpreted as a
strong call to respond to modern socio-political processes.
Keywords:
Modern poetry, national awakening, poetic analysis, spiritual
suffering, historical memory, national values, folk lyrics, call for awakening.
O‘zbek adabiyotida Muhammad Yusuf alohida o‘rin tutadi. Uning she’rlari xalq
qalbidan o‘rin olgan, chunki u xalq dardini, orzusini va alamini bevosita, samimiy va
ta’sirli ifoda eta olgan shoir edi. Muhammad Yusuf adabiyotimizga xalq tilida
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–6_ Мая –2025
88
2181-3187
so‘zlaydigan, xalq qalbini larzaga soladigan she’riy nafas olib kirgan ijodkorlardan biri
bo‘lib qoldi.
“Nega yig‘lamaysan, ahli Andijon?” she’ri – Muhammad Yusufning xalq bilan
hamdardligi va milliy uyg‘onishga da’vatining yorqin namunasidir. Bu she’r nafaqat
muallifning shaxsiy iztirobini, balki milliy qadriyatlar, milliyatning yo‘qotilishi tufayli
butun bir elning qalbini ezuvchi alamlarni ham tasvirlaydi.
Muhammad Yusufning she’rlari milliy ruh, soddalik va xalqona ta’sir bilan ajralib
turadi. Muhammad Yusuf ijodi 1990-yillardan boshlab milliy uyg‘onish va istiqlol
ruhini aks ettirdi. “Nega yig‘lamaysan, ahli Andijon?” she’ri ham shu ma’naviy
silsiladan o‘rin olgan bo‘lib, uning ijodidagi qayg‘u va umid, nadomat va orzu kabi
asosiy tuyg‘ularning birlashgan yuqori nuqtasidir.
She’rdagi asosiy g‘oya – milliy o‘zligini yo‘qotgan, o‘z qadriyatlarini unutgan,
mehnatining qadrini bilmay qolayotgan xalqqa nido va ogohlantirishdir.
She’r davomida turli tabiiy va madaniy timsollar orqali xalq taqdiri tasvirlanadi:
Bog‘ishamol, qirg‘ovullar, soylar – tabiiy muhitning yo‘qolishi;
Ming yillik chinorlar va tutunli osmon – milliy qadriyatlarning zaiflashishi;
Paxta – qishloq xo‘jaligining xalqni quldek mehnatga majbur etishi;
Bobur, Cho‘lpon kabi tarixiy va adabiy siymolar — yo‘qotilgan milliy g‘urur
timsoli.
Shoir ana shu obrazlar orqali axloqiy va ma’naviy tanazzul jarayonini fosh qiladi
va har bir bandda qayta-qayta so‘raydi: “Nega yig‘lamaysan, ahli Andijon?” Bu savol
jonli alam bilan berilgan bo‘lib, unda nafaqat o‘tmishga, balki bugungi kunga ham
qattiq tanqid bor.
Muhammad Yusuf she’riy mahorati bilan bu asarni qalblarga ta’sirli qilib bergan:
Takrorlar.
“Nega yig‘lamaysan?” degan savol orqali dramatik kuch paydo
qilgan.
Metafora.
Tabiatning vayron bo‘lishi inson qalbining vayron bo‘lishi bilan
tenglashtirilgan.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–6_ Мая –2025
89
2181-3187
Hissiy kuch va soddalik.
She’r xalq tilida yozilgan, shunday bo‘lsa-da, har bir
satrda yuksak his-tuyg‘ular va falsafiy ohang bor.
Tarixiy va adabiy ishoralar.
Bobur va Cho‘lpon simolari orqali milliy xotiraga
murojaat qilingan. She’rning bu xususiyatlari uni nafaqat badiiy, balki ijtimoiy
ahamiyatga ega asar sifatida qabul qilishga sabab bo‘ladi.
Muhammad Yusuf bu she’rni O‘zbekistonning ijtimoiy va iqtisodiy hayotidagi
tanazzul jarayonlarini his etgan bir davrda yozgan. She’r ostidagi falsafa shundan
iboratki, milliy qadriyatlar va tabiiy boyliklar yo‘qotilgan, tarixiy meros unutilgan,
xalq hayotida ruhiy bo‘shliq, qadrsizlik va ota-bobolar o‘gitiga beparvolik kuchaygan
edi. Shoir ushbu jarayonlarga qarshi yurakdan da’vat qiladi – u xalqni uyg‘onishga, o‘z
milliy hamiyatini saqlashga chorlaydi.
Andijon – O‘zbekistonning tarixiy va madaniy markazlaridan biri. Bobur kabi
buyuk shaxslar tug‘ilgan, taraqqiyot va ulug‘ madaniyat beshigi bo‘lgan bu zaminning
dardi, tabiiyki, Muhammad Yusuf uchun ham milliy alam timsoliga aylangan. Shu
jihatdan “ahli Andijon” degan murojaat – xalqning o‘ziga, uning vakili sifatida butun
o‘zbek xalqiga yo‘llangan nido sifatida anglanadi.
Xulosa.
“Nega yig‘lamaysan, ahli Andijon?” – bu nafaqat she’riy asar, balki bir
da’vat, bir murojaatdir. Muhammad Yusuf xalqni o‘tmishini eslashga, qadriyatlarini
asrashga va istiqlol uchun mas’uliyat his qilishga chorlaydi. Bu she’r hali ham
dolzarbdir: u bizga xalqning orzularini unutmaslik, tarixiy merosga e’tibor qaratish va
milliy g‘ururni asrash kerakligini eslatadi. Muhammad Yusuf o‘zining samimiy va
xalqona ovozi orqali, har bir yurt farzandining qalbida milliy uyg‘onish olovini
yoqmoqchi bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. Muhammad Yusuf. Ko‘nglimda bir yurak bor. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi
NMIU, 1995.
2. Muhammad Yusuf. Vatanim. – Toshkent: Sharq, 1998.
3. Qurbonov Sh. Mustaqillik davri o‘zbek adabiyoti. – Toshkent: Fan va texnologiya,
2012.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–6_ Мая –2025
90
2181-3187
4. Yo‘ldoshev A. O‘zbek she’riyati taraqqiyoti va tendensiyalari. – Toshkent: Fan,
2005.
5. Shirinova M. Zamonaviy o‘zbek poeziyasi namoyandalari. – Toshkent:
Akademnashr, 2017.
