355
working with young children since they respond wholeheartedly to the teacher`s efforts and know
instinctively whether he enjoys working with them or not.
REFERENCE
1. Aynazarovna A. B. DEVELOPMENT OF INTERCULTURAL COMPETENCE OF
STUDENTS IN LEARNING ENGLISH //International Journal of Pedagogics. – 2022. – Т. 2. – №.
10. – С. 1-6.
2. Douglas, K. H., Ayres, K. M., Langone, J., & Bramlett, V. B. The effectiveness of electronic
text and pictorial graphic organizers to improve comprehension related to functional skills.
Journal
of Special Education Technology, 26
(1), 2011, 43-56.
3. Nation, I. S. P. Learning vocabulary in another language. Cambridge: Cambridge University
Press 2001.
4. Schmitt, N. Vocabulary in language teaching. Cambridge: Cambridge University Press. 2000
BOLAJAQ OQITIWSHILARDI TAYARLAWDA NEMIS TILI GRAMMATIKASIN
ÚYRETIW USHIN CLIL USILINAN PAYDALANIW
Narshabaeva Aliya Yumutbaevna - docent w.a.
Ajiniyaz atındaģı Nókis MPI, Nókis qalası
Bul izertlewdiń maqseti eki “Shet tili (ingliz) hám ekinshi shet tili (nemis)” oqıw profiline iye
bolǵan pedagogikalıq studentlerdi oqıtıwda paydalanıw boyınsha pán-til integraciyalasqan tálimniń
jantasıwın kórip shıǵıw bolıp tabıladı. Izertlewdiń ilimiy jańalıǵı bul metodologiyaning pedagogika
universitetiniń tálim sistemasına qollanıw etiliwin kórip shıǵıwda bolıp tabıladı.
Izertlew nátiyjesi CLIL jantasıwınan paydalanǵan halda nemis grammatikasın úyreniwge
qaratılǵan stilistik bloktı jaratıw bolıp tabıladı.
Gilt sózler: kásiplik tayarlıq, oqıtıwshılar tálimi, pán-til integraciyası, grammatika úyretiw,
CLIL, nemis, ingliz.
Házirgi waqıtta shet tillerin integraciyalasqan oqıtıw Evropa mámleketlerinde joqarı pát penen
rawajlanıp keledi. Ózbekstan Respublikası Prezidenti Sh. Mirziyoyevtıń shet tillerdi úyreniw hám
olardı oqıtıwdı jetilistiriwge qaratap atırǵan ayrıqsha itibarı sebepli oqıw procesine innovciyalıq
usıllardı engiziw kún sayın artıp barıp atır. Xalıq aralıq jámiyetshilikler menen sheriklikte shet tillerde
oqıtıw baǵdarlamaları jaratılıp atır hám de barlıq basqıshlarda oqıtıw processlerine jańa texnologiya
hám usıllardı engiziw boyınsha jumıslar alıp barılmaqta. Usı orında talabalardıń kásiplik
kompetenciyaların rawajlandırıw, shet tillerin úyretiwdiń belgili hám júdá tabıslı qollanılatuǵın
usıllarınan biri bul CLIL usılı bolıp tabıladı. Bul metodologiya xalıq aralıq biznes hám ilimiy
jámiyetshiliktiń rawajlanıwında belsendi qatnasıwshıları bolıwǵa ılayıq bolajaq qánigelerdi
tayarlawdıń zárúr shárti retinde qaraladı. CLIL usılınıń payda bolıwı hám rawajlanıwı 90-jıllardan
baslanadı, 1994 jılı Finlyandiyada Yuvyaskyulya universitetinde multilingvallıq hám bilingvallıq
bilim beriw tarawında jumıs isleytuǵın ilimpaz Devid Marsh jasaǵan. CLIL dıń tiykarǵı
komponentleri mazmun, kommunikaciya, tanım hám mádeniyat, hám taǵıda usıl menen baylanıslı
bolǵan úsh túrdegi til, atap aytqanda, úyreniw tili, úyreniwge arnalǵan til hám til járdeminde úyreniw
[3;15-17].
Joqarıda atalǵan maqsetke erisiw ushın tómendegi izertlew wazıypaları qáliplestirildi:
birinshisi, pánlik-til integraciyalasqan oqıtıwdıń tiykarǵı komponentleri menen qásiyetlerin esapqa
alıw. Ekinshi wazıypa – joqarı oqıw orınları talabaların oqıtıwda paydalanıw tiykarında analiz qılıw.
Izertlewdiń ámeliy áhmiyeti bolǵan úshinshi wazıypa - pánlik - tillik integraciya usılın paydalanǵan
halda nemis tili grammatikasın úyreniwge qaratılǵan shınıǵıwlardıń stilistikalıq blogın islep shıǵıw.
Bul mashqalalardı sheshiw ushın tómendegi teoriyalıq usılları qollanıldı: dedukciya usılı, kontentti
analiz qılıw usılı, unamlı aldıńǵı oqıtıw tájiriybesin ulıwmalastırıw usılı hám teoriyalıq dereklerdi
úyreniwge sistemalı jantasıw.
XXI ásir globallasıwdıń jedel pát hám insaniyat jámiyetiniń barlıq tarawılarında ómir súriwdiń
jedel ósiwiniń joqarılawı menen xarakterlenedi. Qánigelerge kásiplik kompetenciyalar hám úzliksiz
óz-ózin oqıtıw qábileti menen baylanıslı bolǵan talaplar barǵan sayın kúsheyip barmaqta. Keyinirek,
356
metodistler aldında sabaq saatların kóbeytpey aq eń jaqsı nátiyjelerdi támiyinleytuǵın oqıtıwdıń jańa
usılları hám qatnasların islep shıǵıw wazıypası turıptı.
CLIL - bul Content and Language Integrated Learning sóziniń qısqartpası. Bul túrdegi
oqıtıwdıń kóplegen atamaları bar: qánigelestirilgen bilingval oqıtıw, shet tili boyınsha
qánigelestirilgen oqıtıw, integraciyalasqan shet tilin oqıtıw, qánigelestirilgen oqıtıw hám pánge
tiykarlanǵan oqıtıw. Aqırǵı termin, bul oqıtıw formasınıń mánisin eń jaqsı ańlatadı: pán mazmunı
shet tilinde oqıtıladı. Solay etip, bul usıl shet tillerin úyreniwge járdem beredi, usılaysha tariyx,
matematika, geografiya hám basqa hár túrli pánler ekinshi tilde oqıtıladı. Tildi ózlestiriw onı real
turmıslıq jaǵdaylarda qóllanıw qábiletine baylanıslı.
CLIL oqıtıw usılı tórt tiykarǵı komponentten ibarat: “4 C”. Eger oqıtıwshı CLIL sabaǵın
úyretiwshi bolsa, ol joybarlastırılǵan sabaq bul tórtew tiykarǵı principke tiykarlanǵan bir qatar
ilajlardan ibarat bolıwın támiyinlewi kerek [1; 545-547].
“4 C” tómendegilerden ibarat:
Mazmunı – content (pán):
Bunda qánigelestirilgen pánler boyınsha sabaqlardıń mazmunı, pánniń tárepleri hám oqıw
maqsetleri kórsetiledi.
Baylanıs - communication (til úyreniw hám sóylew):
Talabalar sabaq ótiletuǵın shet tilinde awızsha hám jazba túrde túsinip, baylanıs isley alıwları
kerek.
Biliw – cognitive (úyreniw hám pikirlew procesi):
CLIL kognitivlik kónlikpelerdi, ásirese talabalar ushın qıyınshılıq tuwdıratuǵın kónlikpelerdi
rawajlandırıw ushın mólsherlengen.
Mádeniyat – culture (mádeniyatleralıq túsiniwdi rawajlandırıw hám globallıq
puqaralıq):
Xalıq aralıq kólemde qarım-qatnas jasaz alıw ushın óz mádeniyatıńızdı da, sırt el
mádeniyatların da túsiniw zárúrli bolıp tabıladı.
Degen menen, bul tort komponenttiń ózara baylanısı hám olardıń kombinacyası hár birine jeke
qaraw áhmiyetlirek ekenin atap ótken durıs boladı [1; 554-556].
Solay etip hár bir sabaqtıń joybarı “4C” principine tiykarlanǵan boladı. CLIL texnologiyasınan
paydalanǵande, talabalar, óz gezeginde, úyrenshikli oqıw stilin ózgertip, kóbirek biyǵarezlikke iye
boladıp, basqa talabalar menen sheriklik qılıwdı úyrenedi.
CLIL usılınıń abzallıqların sistemalastırǵan halda, onı qóllanıw tómendegilerge múmkinshilik
beredi dep atap ótiwge boladı:
1. Bir waqttıń ózinde pánniń mazmunın úyreniw hám shet tilin úyreniw múmkin boladı;
2. Oqıwshılardıń ulıwma psixikasınıń rawajlanıwına, yadta saqlaw qabileti, dóretiwshilik
potencial, logikalıq oylaw qabiletiniń rawajlanıwına paydalı tásir kórsetedi;
3. Talabalardıń maqsetli hám aralıq tildi úyreniwge bolǵan motivatsiyasın asıradı;
4. Til kompetenciyası hám awızsha baylanıs kónlikpelerin jaqsılaydı;
5. Jqıtıwda qosımsha shınıǵıwlar saatların talap etpeydi;
6. Oqıwshılarǵa kóp kólemdegi materialdı ózlestiriw imkaniyatın beredi [2; 86-87].
Bul usıl oqıtıwshınıń eki shet tilin biliwdi, yaǵnıy rawajlanǵan lingvistikalıq kompetenciyanı
hám kásiplik pán salasındaǵı bilimdi talap etedi. Eki tilli baǵdarlamalarda (nemis hám inglis) CLIL
den paydalanılǵanda oqıtıwshınıń inglis tilinde sóylese alıwı hám nemis tili grammatikasın jetik
biliwi talap etiledi.
Solay etip, CLIL usılın ámelge asırıw sheńberinde nemis tilin salıstırıw dárejelerin úyreniwge
qaratılǵan grammatikalıq kónlikpeler boyınsha jumıstıń tómendegi basqıshların usınıwları múmkin:
Nemis tilindegi kelbetlik dárejeleri: Positiv, Komparativ and Superlativ. Endi usı dárejelerdiń
inglis tilindegi variantın aytamız: positive, comparative, superlative.
Inglis tilinde salıstırmalı dáreje – er (small-smaller) qosımtası arqalı jasaladı, arttırma dárejede
anıq artikl hám -est qosımtası (the smallest). Al endi nemis tilinde bolsa salıstırmalı dárejege -er
qosımtası qosıladı (klein-kleiner) hám arttırma dárejede anıq hám anıq emes artikl jáne -e (en)
qosımtaları qosıladı (der kleinste, am kleinesten).
357
Kelbetliktiń salıstırmalı hám arttırma dárejeleri formaların tuwrı maslastırıń:
schnell lauter am schwersten
schwer dicker am längsten
lang schneller am dicksten
dick länger am lautesten
laut schwerer am schnellsten
Shınıǵıw: a) Inglis tilinen alınǵan mısalǵa kóre kelbetliklerdiń salıstırma dárejesin jasań (thick
– thicker; small - smaller).
Dich, klein, langsam, laut, schlecht, ruhig, schnell, voll, leer.
b) Inglis tilinen alınǵan mısalǵa kóre kelbetliklerdiń arttırma dárejesin jasań (thick – the
thickest; small – the smallest). Nemist tilindegi mısal (der dickste):
Klein, langsam, schlecht, ruhig, voll, leer, laut, schnell.
c) Qawıstı ashıp kelbetlikti tiyisli formaǵa qoyıń. Mısalı: My cat is (small) than yours. → My
cat is smaller than yours.
Ihre Wohnung ist (groß) als deine Wohnung.
Das Auto ist (schnell) als da Fahrrad.
Hier gibt es viele kluge Schüler, aber er ist (klug).
d) Inglis tilinde berilgen gáplerdi nemis tiline awdarmalań, mısalı: My sister is not as tall as I
am / Meine Schwester ist nicht so groß wie ich.
Gápler:
His car is much more expensive than my car. (Sein Auto ist viel teurer als mein Auto);
We prefer to travel by train. (Wir fahren lieber mit der Bahn);
Karl ist he oldest. (Karl ist am ältesten).
Joqarıdaģı aytılģan pikirlerdi qortındılay otırıp, pánlik-tildi integraciyalasqan oqıtıw qatnası
talabalarǵa nemis tili grammatikasın shet tili (ingliz) baǵdarında ekinshi shet tili nemis tilin nátiyjeli
úyretiw imkaniyatın beredi. Usınıs etilgen stilistikalıq qatnas pedagogikalıq baǵdardaǵı talabalardıń
mútajliklerine sáykes keledi degen juwmaqqa keldik.
PAYDALANǴAN ÁDEBIYATLAR:
1. Coyle, Do; 2007. “Content and Language Integrated Learning: Towards a Connected
Research Agenda for CLIL Pedagogies.” The International Journal of Bilingual Education and
Bilingualism, 543-562.
2. Милехина Е.А. Предметно-языковое интегрированное обучение CLIL в вузе: цели,
содержание, методология / Известия Российского государственного педагогического
университета им. А.И. Герцена. – 2021. –
№ 199. – С.81–90.
3. Wolff, Dieter. CLIL [online]. 2007c [zit. 2011-09-22]. Was ist CLIL? Zugänglich auf:
„http://www.goethe.de/ges/spa/dos/ifs/de2747558.htm.“
INTEGRATION INFORMATION TECHNOLOGY IN MODERN EDUCATION.
Nietbaeva Aziza Nukus State Pedagogical Institute,
3rd year student of Foreign languages faculty
Saparov Sultan Nukus State Pedagogical Institute,
3rd year student of Foreign languages faculty
The integration of Information Technology (IT) in education has revolutionized teaching
methodologies, presenting both opportunities and challenges in contemporary educational
landscapes. This thesis examines the multifaceted role of IT in teaching, exploring its implementation
strategies, pedagogical implications, and overall impact on learning outcomes. Through a
comprehensive review of literature, this study elucidates the various ways in which IT tools and
platforms are utilized in educational settings, ranging from interactive whiteboards and learning
management systems to online collaboration tools and virtual reality simulations. Additionally, it
