191
TERINING SURUNKAL YIRINGLI-YALLIG‘LANISH
KASALLIKLARIDA MIKROFLORA VA
ANTIBIOTIKLARGA SEZGIRLIGI
Shayqulov Hamza Shodievich.
Mikrobiologiya, virusologiya va immunologiya
kafedrasi
Iso
k
ulova Muhabbat Mardanovna
DKTF klinik-laborator diagnostika kursi
Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
Samarqand, Oʻzbekiston.
Annotatsiya.
Teridagi yiringli yallig‘lanish kasalliklari odamlardagi patologiyalar keng tarqalgan
bo‘lib, undagi qo‘zg‘atuvchilarning turlari va bu qo‘zg‘atuvchilarni ko‘p qo‘llanilayotgan
antibiotiklarga munosabatini o‘rganish amaliy tibbiyotda, xuxusan jarohlikda dolzarbdir. Ushbu ishda
621 nafar teri yiringli yallig‘lanishlari bilan kasallangan bemorlardan ajratilgan qo‘zg‘atuvchilarning
antibiotiklarga munosabati keltirilgan.
Kalit so‘zlar
: Yiring, yallig‘lanish, antibiotik, Staphylococcus, Streptococcus, Escherichia,
Saccharomyces, akne, ekzema, pyoderma, follikulit, furunkul, streptodermaya.
Kirish.
Bugungi kunda sayyoramizda qariyib 100 000 turdagi bakteriyalar
yashashi ma’lum. Mutaxassislarning maxsus hisob-kitoblarga ko‘ra, bir kishining
tanasida doimiy ravishda 10
16
-10
17
miqdordagi turlicha mikroorganizmlarning
hujayralari yashaydi va sayyoramizning butun aholisida 10
24
dan ortiq bakteriyalar
yashashi haqida ishonchli ma’lumotlar bor. Odam tanasida taxminan 10
14
hujayra
mavjudligini inobatga olsak, unda barcha hujayralarning atigi 43 foizi aslida
o‘zimizning hujayralarimiz – odam hujayralari qolgan katta qismi esa turli – tuman
mikroorganizmlar – mikroskopik kolonizatorlardir.
Amaliy tibbiyotda, xususan jarrohlik amaliyotida asosan makroorganizm va
shartli - patogen (opportunistik) mikrofloralarning o‘zaro munosabatidan kelib
chiqadigan infeksiyalar eng keng tarqalgan [5].
Jarrohlik infeksiyalari quyidagi bir necha xildagi mezonlarga ko‘ra
tasniflanadi:
– kasallik qo‘zg‘atuvchisining turi;
– infeksiya uchog‘idagi patogenlarning turlari miqdori;
– klinik rivojlanishi (kechishi);
– organizmda tarqalish darajasi (mahalliy, umumiy);
– joylashgan joyi.
192
Jarrohlik infeksiyalari tarkibidagi eng keng tarqalgan qo‘zg‘atuvchilar
quyidagi mikroorganizmlarni o‘z ichiga oladi [7,10]:
– gramm musbat (+) aerob va fakultativ anaerob kokklar: Staphylococcus,
Streptococcus, Enterococcus;
– gramm manfiy (-) fakultativ anaerob tayoqchalar: Enterobactericeae
oilasining bakteriyalari: Escherichia, Klebsiella, Proteus, Enterobacter, Citrobacter
–fermentlamaydigan
gramm
manfiy
(-)
aerob
tayoqchalar
va
kokkobakteriyalar: Pseudomonas, Acinetobacter;
– gramm musbat (+) aerob va fakultativ anaerob tayoqchalar: Lactobacillus;
– gramm manfiy (-) anaerob bakteriyalar: Bacteroides, Fusobacterium,
Veillonella;
– gramm musbat (+) anaerob kokklar: Peptostreptococcus, Peptococcus;
–gramm musbat (+) anaerob bakteriyalar: Clostridium.
Amaliy tibbiyotda turlicha ta’sir doirasiga va ta’sir mexanizmiga ega
antibiotiklarning keng qo‘llanilishi tufayli jarrohlik infeksiyasining asosiy
qo‘zg‘atuvchisi ko‘pchilik antibakterial vositalarga chidamliligi yanada ortib
bormoqda [2]. Bu holat jarrohlik infeksiyalari muammosini yechimini topishga,
bemorlarni antibiotiklar yordamida samarali davolash uchun turli mutaxassisliklar
- jarrohlar, klinik mikrobiologiyasi mutaxassislari, kimyoterapiya, epidemiologiya
va boshqa mutaxassislarning o‘zaro hamkorliikda yanada chuqurroq o‘rganishni,
yangi usullarini izlashga va mavjud usullarni takomillashtirish zarurligini talab
etadi [1,11].
Teridagi yiringli yallig‘lanish kasalliklari odamlardagi patologiyalar jihatidan
muhim o‘rin tutadi va ko‘pincha uzoq davom etuvchi, cho‘zilgan shakldagi
infeksiyalar hisoblanadi. Shu munosabat bilan, ularning mikrobiologik etiologiyasi
va patogenlarning antibiotiklarga sezuvchanligini aniqlash zarurati dolzarb bo‘lib
qoladi.
Tadqiqotning maqsadi.
Teridagi yiringli yallig‘lanishlarga sababchi
bo‘luvchi qo‘zg‘atuvchilarning turlarini va ularning antibiotiklarga sezuvchanligini
aniqlash
Materiallar va usullar.
Buning uchun 2023 yil bahor va yoz mavsumlarida
har xil teri yiringli yallig‘lanishlari bilan jarrohlik bo‘limidagi davolanayotgan 621
nafar bemorlar kuzatildi.
Tekshirilayotgan ashyo - yiring qonli, go‘sht-peptonli agarga Drigalskiy
usulida ekilib o‘stirildi va sof kulturalaralar ajratildi. Ajratilgan bakteriyalarning 10
193
turdagi antibiotiklarga (gentamitsin, eritromitsin, xloramfenikol, polimiksin,
tetratsiklin, sefazolin, oksatsillin, benzilpenitsillin, doksitsiklin va ampitsillin)
nisbatan sezgirligi standart qog‘oz disklar yordamida disk-diffuziya usulida
aniqlandi.
Tadqiqot natijalari
. Olingan natijalarda bahor va yoz mavsumlarida teri
yiringli yallig‘lanishlari bilan murojat etgan bemorlarning kasalliklar turi bo‘yicha
tahlilida 314 nafari surunkali absesslanuvchi akne, 111 nafari surunkali,
takrorlanuvchi (ST) bakterial ekzema, 105 nafari surunkali, takrorlanuvchi (ST)
pyoderma, 26 nafari surunkali, takrorlanuvchi follikulit, 22 nafari surunkali,
takrorlanuvchi (ST) furunkuloz, 20 nafari Dyuring dermatiti va 12 nafardan
streptodermaya, 11 nafar ekssudativ ekzema bilan kasallangan bemorlar ekanligi
kuzatildi.
1-rasm
Terining yiringli yallig‘lanishlarida kasallik turlarining hissasi (%)
Teridagi yiringli yallig‘lanishlarni chaqirgan qo‘zg‘atuvchilarning sof
kulturalarini ajratib identifikatsiya qilinganach ularning turlari bo‘yicha tahlil
qilinganda, Staphylococcus, Streptococcus, Escherichia, Saccharomyces va boshqa
turdagi qo‘zg‘atuvchilar yiringli yallig‘lanish rivojlangan uchog‘laridan topildi,
ammo Staphylococcus dominant bo‘lib chiqdi, ular 361 (58,1%) bemorda
monokultura tarzda va boshqa 150 (24,2%) bemorda boshqa mikroorganizmlar
bilan assotsiatsiyada uchradi. Terida surunkali yiringli yallig‘lanishlar bilan
kasallangan jami 511 nafar bemorda (82,3%) etiopatogenezda patogenlik belgilari
yaqqol namoyon bo‘lgan, va ko‘plab antibiotiklarga chidamliligi ortgan
stafilokokklar asosiy qo‘zg‘atuvchi ekanligi aniqlandi.
2-rasm
50,6
17,9
16,9
4,2
3,5
3,2
1,9
1,8
Surunkali absesslanuvchi akne
ST bakterial ekzema
ST pyoderma
ST follikulit
ST furunkuloz
Dyuring dermatiti
Streptodermaya
Ekssudativ ekzema
194
Teri yiringli yallig‘lanishlaridan ajratilgan qo‘zg‘atuvchilarning turlari
hissasi (%)
O‘rganilgan antibiotiklardan yiringning umumiy mikroflorasiga samaraliroq
ta’sir ko‘rsatganlari: gentamitsin, oksatsillin va doksitsiklin kabi antibiotiklar
bo‘lib, mos ravishda kuzatuvdagi bemorlarning 38 nafari (61%), 36 nafari (60%)
va 31 nafari (50%) da yaxshi natija yuqori sezgirlikni ko‘rsatdi. Qolgan 7 turdagi
antibiotiklarning aksariyatiga nisbatan yiringli mikroflora chidamlilik nomoyon
etdi. Ulardan faqat eritromitsin va tetratsiklin 21 va 18% hollarda antibakterial
faolligini saqlab qolganligi kuzatildi. 5 turdagi antibiotiklarga nisbatan bunday
faollik 8-12% hollardagina qayd etildi.
3-rasm
Teri yiringli yallig‘lanishlaridan ajratilgan qo‘zg‘atuvchilarning
antibiotiklarga munosabati (%)
27,9
31,7
38,8
39,1
58,1
Boshqa qo‘zg‘atuvchilar
Saccharomyces
Escherichia
Streptococcus
Staphylococcus
0%
20%
40%
60%
80%
100%
Ampitsillin
Eritromitsin
Xloramfenikol
Polimiksin
Tetratsiklin
Sefazolin
Benzilpenitsillin
Gentamitsin
Oksatsillin
Doksitsiklin
8,1
33,9
12,9
17,7
29,0
19,4
8,1
61,3
58,1
50,0
22,6
29,0
30,6
25,8
59,7
54,8
19,4
27,4
24,2
21,0
69,4
37,1
56,5
56,5
11,3
25,8
72,6
11,3
17,7
29,0
S
SR
R
195
Xulosa.
Shunday qilib, olingan natijalarda bahor va yoz mavsumlarida teri
yiringli yallig‘lanishlari bilan murojat etgan bemorlarning kasallik turlari, patogen
bakteriyalarning ajralishi va ularni antibiotiklarga munosabati bo‘yicha tahlilida
quyidagilar aniqlandi:
1.
Bahor va yoz mavsumlarida teri yiringli yallig‘lanishlari bilan murojat
etgan bemorlarning katta qismini surunkali absesslanuvchi akne, ST bakterial
ekzema, ST pyoderma kasalliklari tashkil etdi;
2.
Teridagi
yiringli
yallig‘lanishlarda
eng
ko‘p
ajraluvchi
qo‘zg‘atuvchilar Staphylococcus, Streptococcus va, Escherichia oilasiga mansub
bakteriyalar ekanligi kuzatildi;
Teri yiringli yallig‘lanishlarida uchraydigan patogen bakteriyalarga
gentamitsin, oksatsillin va doksitsiklin kabi antibiotiklar samarali ta’sir ko‘rsatishi
aniqlandi.
.
196
Adabiyotlar
.
1.
Абророва Н. А., Жамалова Ф. А. КОЛИЦИНОГЕННОСТЬ
ГЕМОЛИТИЧЕСКИХ
И
НЕГЕМОЛИТЧЕСКИХ
ЭШЕРИХИЙ,
ВЫДЕЛЕННЫХ У ДЕТЕЙ, БОЛЬНЫХ ОКЗ, И ЗДОРОВЫХ //FORCIPE.
– 2021. – Т. 4. – №. S1. – С. 522-522.
2.
Мавлюдова Х., Шайкулов Х. РОЛЬ ЭНТЕРОПАТОГЕННЫЕ
ЭШЕРИХИЙ
ПРИ
ДИАРЕИ
У
ДЕТЕЙ
И
ЭФФЕКТ
ПРОБИОТИКОТЕРАПИИ ПРИ ПРИМЕНЕНИЕ КОЛИБАКТЕРИНА И
ЛАКТОБАКТЕРИНА В СРАВНИТЕЛЬНОМ АСПЕКТЕ //InterConf. –
2022.
3.
Одилова Г. М., Шайкулов Х. Ш., Хусанов Э. У. Ультраструктура
слизистой толстой кишки у больных острой дизентерией //Астана
медициналық журналы. – 2022. – №. S1. – С. 62-68.
4.
Расулова М. Р., Юлаева И. А., Шодиев Ж. Х. СОВРЕМЕННЫЕ
МЕТОДЫ ДИАГНОСТИКИ ПЕРЕЛОМОВ КОСТЕЙ НОСА //Talqin va
tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali. – 2023. – Т. 1. – №. 17. – С. 225-235.
5.
Расулова М., Индиаминов С. Судебно-медицинские аспекты
повреждений гортани при тупой механической травме //Журнал
проблемы биологии и медицины. – 2019. – №. 1 (107). – С. 159-162.
6.
Расулова М., Юлаева И., Шодиев Ж. ПЕРЕЛОМЫ КОСТЕЙ НОСА В
ПРАКТИКЕ
СУДЕБНО-МЕДИЦИНСКОЙ
ЭКСПЕРТИЗЫ
//Евразийский журнал медицинских и естественных наук. – 2023. – Т. 3.
– №. 1 Part 1. – С. 78-84.
7.
Ризаев Ж. А. и др. ЭШЕРИХИОЗ БИЛАН КАСАЛЛАНГАН
БОЛАЛАРНИ
ДАВОЛАШДА
АНТИБИОТИКЛАР
ҚЎЛЛАНИЛИШИНИНГ
ТАШКИЛИЙ-УСЛУБИЙ
АСОСЛАРИ
//Экономика и социум. – 2022. – №. 9 (100). – С. 561-576.
8.
Шайкулов,
Х.
Ш.
Бактериоциногенная
активность
антибиотикоустоичивых штаммов стафилококков, выделенных в
Самарканде / Х. Ш. Шайкулов, М. М. Исокулова // Перспективы
развития науки в современном мире : Сборник научных статей по
материалам X Международной научно-практической конференции, Уфа,
13 декабря 2022 года. Том Часть 3. – Уфа: Общество с ограниченной
ответственностью "Научно-издательский центр "Вестник науки", 2022. –
С. 110-116. – EDN YFFDFX.
9.
Шайқулов Ҳамза Шодиевич, Нарзиев Джавохир Убайдуллаевич
БОЛАЛАР
ИЧАК
ЭШЕРИХИОЗИНИ
ДАВОЛАШДА
АНТИБИОТИКОРЕЗИСТЕНТ
ЛАКТОБАКТЕРИЯЛАРДАН
ФОЙДАЛАНИШНИНГ САМАРАДОРЛИГИ // Talqin va tadqiqotlar
ilmiy-uslubiy
jurnali.
2023.
№17.
URL:
197
https://cyberleninka.ru/article/n/bolalar-ichak-esherihiozini-davolashda-
antibiotikorezistent-laktobakteriyalardan-foydalanishning-samaradorligi (дата
обращения: 23.09.2023).
10.
Шайқулов Ҳамза Шодиевич, Эрматов Низом Жумакулович, Расулова
Мухсина Розиковна, Шодиев Жавохир Хамзаевич, & Хожаназарова
Саулехан Жубатировна. (2023). MICROSOFT EXCEL ЭЛЕКТРОН
ЖАДВАЛИДАН
ФОЙДАЛАНИБ
ИЛМИЙ
ТАДҚИҚОТ
НАТИЖАЛАРИНИ СТАТИСТИК ҲИСОБЛАШ. INTERNATIONAL
JOURNAL OF RECENTLY SCIENTIFIC RESEARCHER’S THEORY,
1(4),
67–75.
Retrieved
from
https://uzresearchers.com/index.php/ijrs/article/view/691
11.
Эрматов, Низом Жумакулович. "Абдулхаков Ихтиёр Умарович
СОЦИАЛЬНО-ГИГИЕНИЧЕСКАЯ
ОЦЕНКА
УРОВНЯ
ЗАБОЛЕВАЕМОСТИ СРЕДИ РАЗЛИЧНЫХ СЛОЕВ НАСЕЛЕНИЯ ПО
МАТЕРИАЛАМ ОБРАЩЕНИЙ И УГЛУБЛЕННЫХ МЕДИЦИНСКИХ
ОСМОТРОВ." Биология и интегративная медицина 6 (2021): 53.
12.
Ermatov N. J., Abdulkhakov I. U. Influence of diet and other risk factors on
endocrine system diseases //Asian Journal of Multidimensional Research. –
2021. – Т. 10. – №. 8. – С. 182-189.
13.
Sh S. H., Mamarasulova N. I. O ‘TKIR DIAREYALARDA
ESHERIXIYALARNING AJRALISHI. – 2023.
14.
Sh S. H., Mamarasulova N. I., Yusupov M. I. HOZIRGI ZAMON
TALABALARINING
BILIM
OLISHIDA
ETIK–ESTETIK
CHALG’ITUVCHI OMILLAR //PEDAGOGS jurnali. – 2022. – Т. 9. – №. 2.
– С. 90-95.
15.
Sh S. K. et al. OF PSEUDOMONAS AERUGINOSA IN INFECTIOUS
PATHOLOGY OF HUMANS, ANIMALS AND BIRDS //Galaxy
International Interdisciplinary Research Journal. – 2022. – Т. 10. – №. 3. – С.
237-240.
16.
Sh S. X., Sa’dinov P. O. Rol gemoliticheskix esherixiy v strukture ostrыx
kishechnыx infeksiy u detey i effektivnost primeneniya probiotikov v ix
lechenii. – 2014.
17.
Sh, Shayqulov H., and N. I. Mamarasulova. "ANTIBIOTIKLAR VA
ANTIBIOTIKOREZISTENT LAKTOBAKTERIYALARNI BIRGALIKDA
BOLALARDAGI ESHERIXIOZ KASALLIKLARNI DAVOLASHDA QO
‘LLANISHI." (2023).
