101
7.1
2
7
SAMARKAND SHAXRI VA VILOYAT TUMANLARIDA
BEMORLARDAN AJRATIB OLINGAN ESHERIXIYALARNING
PATOVARLARI
Mamatova Muborak Nurpulatovna
Samarqand Davlat tibbiyot universiteti.
Isoqulova Muxabbat Mardanovna
Samarqand Davlat tibbiyot universiteti.
Shayqulov Hamza Shodievich
Samarqand Davlat tibbiyot universiteti.
Annotatsiya.
Ushbu ilmiy izlanishda viloyatning ayrim xududlarida jumladan Samarkand
shaxar va tumani, Pastdargom, Jomboy, Toyloq, Oqdaryo tumanlarida 2014 - yildan 2023 –
yilgacha bo‘lgan davrlarda bemorlardan ajratib olingan esherixiyalarning patogenlik guruhi
mikrobiologik tahlili qilingan. Bunda 1952 nafar bemorlardan ajratib olingan esherixiyalar
o‘rganilgan.
Kalit so‘zlar.
Enterobacteriaceae, Escherichia coli, E. coli, ETEC, enterotoksigen, EHEC,
enterogemorragik, EIEC, enteroinvaziv, EaggEC, enteroagregativ, DAEC.
Kirish.
Ichak o‘tkir yuqumli kasalliklarini asosini tashkil etuvchi deariya,
kolienteritlarni chaqiradigan esherixiyalarni va ularning turlarni hududlarda uchrash
peyzajini va ushbu turlar orasidagi siljishni urganish, tibbiyot mikrobiologiyasida
ushbu kasallikni tabiatda aylanib yurgan pato- va serologik turlarini urganishda juda
muhimdir. Escherihia coli – inson va hayvonlarning ichak traktida mavjud bo‘lgan
obligat sinantrop mikroorganizmlardir. E. coli genomining yuqori plastikligi
odamning ichak va ichakdan tashqari lokalizatsiyasini qamrab oluvchi turli
kasalliklarni keltirib chiqaruvchi shtammlar paydo bo‘lishi potensialini yaratadi.
O‘tkir ichak infeksiyalari (O‘II) qo‘zg‘atuvchilari sifatida diareya qo‘zg‘atuvchi E.
coli (DEC) belgilangan patogenlik omillarini kodlovchi virulentlik genlarining
mavjudligiga qarab olti patoguruhga bo‘lingan (ЕPEС – enteropatogen, ЕTEС –
enterotoksigen, ЕНEС – enterogemorragik, EIEC – enteroinvaziv, EAggEC –
enteroaggregativ, DAEC – diffuzno-adgerent). Ushbu ma’lumotni bilmasdan
esherixiozni klinik kechishini, kasallikni dinamikasini va kaysi patoguruh va
serogurux epidemik jarayonni kuchayishiga sababchi ekanligini aniqlab bo‘lmaydi.
Ishning maqsadi.
Samarkand shaxari va viloyatning yaqin tumanlarida
esherixiyalarning patoguruhi va seroguruxining uchrash manzarasini aniqlash.
Material va metodlar.
Ishimizda viloyatning ayrim xududlarida jumladan
Samarkand shaxar va tumani, Pastdargom, Jomboy, Toyloq, Oqdaryo tumanlarida
2014 - yildan 2023 - yilgacha bemorlardan ajratib olingan esherixiyalarni
102
7.1
2
7
mikrobiologik tahlili asosida peyzajini o‘rganib, patoguruh-serologik guruhlarga,
ajratib chiqildi. Ushbu yillar mobaynida mikrobiologik retrospektiv tahlil qilgan
tumanlarimizda bemorlardan ajratib olingan esherixiyalar jami 1952 tani tashkil
qilgan.
Olingan natijalar.
Bemorlardan ajratib olish va esherixiyalarning xududlar
buyicha taksimlanishi quyidagi jadvalda (1-jadval) keltirilgan bo‘lib, unda esherixioz
xastaligi eng kup Oqdaryo, Samarkand shaxar va tumani, Pastdarg‘om tumanlarida
ya’ni 21,7% - 26,7% gacha qayd etilgan. Bemorlardan ajratib olingan
esherixiyalarining atigi 9,1% Toyloq tumaniga to‘g‘ri kelgan. 2014 - 2023 yillar
ichida ushbu tumanlarda esherixioz xastaligini eng kup qayd etilishi 2019 yilda 424
tani, 2021 yilda 353 tani tashkil qilgan. Bu holat 2019 yilda Samarkand shaxar va
tumani va 2021 yilda Oqdaryo tuman kasalxonalarida E. coli shtammlarini
kasalxona tashqarisidagi shtammlar bilan almashina boshlaganligi diqqatga
sazovardir.
1-jadval
Bemorlardan ajratib olingan esherixiyalarning xududlar buyicha
aniqlanishi (2014 -2023 yy.)
Xududlar
Esherixiyalarning umumiy soni
%
Samarkand shaxar va tumani vil
488
25
Pastdarg‘om vil
424
21,7
Jomboy vil
335
17,2
Toyloq vil
184
9,4
Oqdaryo
521
26,7
Jami
1952
100
2018 yilda 153 ta, 2020 yilda 218 ta, 2022 yilda 258 ta esherixiya shtammlari
bemorlardan ajratib olingan. Ushbu xududlarda esherixioz xastaligi eng kam 2017
yilda 85 ta, 2023 yilda 87 tani tashkil qilgan. Viloyatimizning ushbu xududlarida
bemorlardan ajratib olingan esherixiyalarni qayd etilishini 10 yil ichida tahlil
qiladigan bo‘lsak esherixiyalarnig sonini ko‘p bulishiga qaramasdan yildan yilga
esherixiyalarning patoguruh va serotiplarini xilma-xiligini kamayib borganligi
aniqlandi (2-jadval).
2-jadval
Bemorlardan ajratib olingan esherixiyalarni 2014-2023 yilllardagi
ko‘rsatkichlari
O‘rganilgan yillar
abs
%
103
7.1
2
7
2014
121
6,2
2015
130
6,7
2016
123
6,3
2017
85
4,4
2018
153
7,8
2019
424
21,7
2020
218
11,2
2021
353
18,1
2022
258
13,2
2023
87
4,5
Jami
1952
100
Tadkiqotlarimizda viloyatning ushbu xududlaridagi (2014-2023 yy.)
bemorlardan ajratib olingan 1952 ta esherixiyalar ЕPEС, ЕNEС, EIEC, va kam
uchraydigan ЕTEС, EAggEC, DAEC guruhlarga ajratib chiqildi. Bunda bemorlardan
42 xil esherixiya serologik guruhlari uchraganligi aniqlandi
Ushbu yillar mobaynida bemorlardan ajratib olingan esherixiya shtammlarini
(1952 ta ) patalogik guruhlarga ajratib chiqdik. Bunda 2014 yilda ETEС – 33,6 %,
EPEС - 50,6 %, EНEС - 11,6 %, EIEС- 0,4 %, EAggEK - 3,7 % ni tashkil qildi (1-
rasm).
1-rasm
Samarkand shaxar va tumanlarda ajratib olingan esherixiyalarning
patovarlarini 2014-2023 yillardagi manzarasi
104
7.1
2
7
Barcha yillarda ETEС, EPEС va EНEС eng ko‘p uchrashi, EIEС, EaggEС va
DAEC variantlari ancha kam uchrashligi bilan ajralib turdi.
Xulosa.
Shunday qilib 2019-2023 yillar mobaynida Samarqand shaxar va
tumani hamda viloyatning yaqin tumanlarida deareya belgilari bilan murojat etgan
bemorlardan ajratilgan esherixiyalarni patogenlik guruhlari bo‘yicha tahlilida EPEK
o‘rtacha 46,3 %, ETEС o‘rtacha 39,1% va EНEС o‘rtacha 13.2 % holatlarda ajralib
umumiy kuzatilganlarning 98,6% ni tashkil etdi.
Retrospektiv tahlil natijalariga asoslanib biz quyidagi fikrga keldik bemorlardan
ajratilgan tipik xususiyatli esherixiyalarning umumiy sonining kupayishi, serotipik
turlari salmog‘ining oshishi, ilgari ham uchrab turgan esherixiyalarning ham kuproq
aniqlash, kasallikni bakteriologik tashxisida uni to‘g‘ri va sifatli davolashda muhim
o‘rinni egallaydi.
Adabiyotlar.
1.
Кудратова З.Э., Юсупова Н.А., Набиева Ф.С. Нозологическая структура
острых
кишечных
инфекций,
вызванных
условно-патогенной
микрофлорой в Самаркандской области //Medicus. - 2019, № 6.
2.
Кудратова, З.Э., Кулбоев Х., Орзикулов А. Клебсиллезная инфекция
кишечника у детей раннего возраста. Журнал вестник врача. -2014. 1(01).
3.
Кадыров Ж.Ф., Маматова М.Н., Осланов А.А. Влияние пандемии Сovid-19
на борьбу с туберкулезом // Биология ва тиббиёт муаммолари. Илмий
журнал. -2023, №1 (142).
4.
Кудратова,
З.Э.,
Кулбоев
Х.,
Тиркашев
O. Клинические и
эпидемиологические особенности условно патогенной флоры кишечника //
Журнал вестник врача. -2013, 1(03).
5.
Маматова М.Н. Моноспецифик антирабик гипериммун зардоб //
«Тиббиётда янги кун» Илмий журнал. 2023, № 4 (54).
6.
Маматова М.Н. Study of the biological properties of rabies by the method of
diagnosis of the "Gold standard" // Scientific Journal, Colden Brain. -2024,
Volum 2 (4)
7.
Nabieva F.S., Rayimova F.S., Abdusamatov B.A. Artificial intelligence in
medicine // Web of Scientist: International Scientific Research Journal. - 2022, -
Т. 3. №. 5.
8.
Шайкулов, Х.Ш., Исокулова М.М. Характеристика энтеропатогенных
кишечных палочек, выделенных у детей раннего возраста // Экономика и
социум". -2023. №1(104).
9.
Шайкулов Х.Ш., Исокулова М.М. Бактериоциногенная активность
антибиотикоустоичивых
штаммов
стафилококков,
выделенных
в
Самарканде // Перспективы развития науки в современном мире. - 2022.
10.
Шайкулов
Х.Ш.,
Исокулова
М.М.,
Маматова
М.Н.
Cтепень
бактериоциногенности
антибиотикорезистентных
штаммов
105
7.1
2
7
стафилококков, выделенных в самарканде // Eurasian journal of medical and
natural sciences. -2023, № 3(1).
11.
Shodievich, S. H., & Fazliddinovna, B. M. (2023). STORAGE OF
SALMONELLA, ESHIRICHIA AND STAPHYLOCOCCUS IN SOME
DAIRY PRODUCTS DURING ITS STORAGE AT DIFFERENT
TEMPERATURES.
World Bulletin of Public Health
,
19
, 136-141.
12.
Shayqulov, H. S., & Mamadiyorova, M. M. (2023). DIAREYA BILAN
KASALLANGAN
BOLALARDA
AJRALUVCHI
ICHAK
MIKROFLORALARI.
GOLDEN BRAIN
,
1
(6), 20-24.
13.
Yusupov, M. I., Shaikulov, K. S., & Odilova, G. M. (2020). Antigenic similarity
of E. coli isolated from mothers and their children.
Doctor ahborotnomashi
,
4
,
97.
14.
Маллаходжаев, А. А., Шамсиддинова, М. Ш., Жамалова, Ф. А., &
Шайкулов, Х. Ш. (2021). ГЕМОЛИТИЧЕСКИЕ ЭШЕРИХИИ В
ЭТИОЛОГИИ
КИШЕЧНЫХ
РАССТРОЙСТВ
У
ДЕТЕЙ
И
ГЕНЕТИЧЕСКОМ
МЕХАНИЗМЕ
ИХ
ФОРМИРОВАНИЯ.
In
VOLGAMEDSCIENCE
(pp. 588-589).
15.
Шайкулов, Х. Ш. (2024). Изменению микробиоценоза кишечника при
поносах у детей.
Молодой ученый.–2024
,
8
(507), 24-26.
16.
Mardanovna, I. M., & Shodievich, S. H. (2023). GEMOLITIK
ESHERIXIYALARNING ADGEZIVLIK XOSSALARI.
INTERNATIONAL
JOURNAL OF RECENTLY SCIENTIFIC RESEARCHER'S THEORY
,
1
(6), 198-
202.
17.
Sh, S. X., & Sa’dinov, P. O. (2014). Rol gemoliticheskix esherixiy v strukture
ostrыx kishechnыx infeksiy u detey i effektivnost primeneniya probiotikov v ix
lechenii.
