106
7.1
2
7
DIAREYA BO‘LGAN BOLALARDAN AJRATIB OLINGAN
ENTEROPATOGEN ESHERIXIYALARNING SEROGURUHLARI
Mamatova Muborak Nurpulatovna
Samarqand Davlat tibbiyot universiteti.
Shayqulov Hamza Shodievich
Samarqand Davlat tibbiyot universiteti.
Isoqulova Muxabbat Mardanovna,
Samarqand Davlat tibbiyot universiteti.
Annotatsiya.
Ushbu ilmiy izlanishda diareya bo‘lgan bolalardan EPEC shtammlarini ajratib
olindi, serogruppalari aniqlanib ularning salmog‘i baholandi. Bunda 7 tadan 17 tagacha har-xil
serologik guruhlarga mansub EPEC lardan eng kup O26, O111, O155 va O114 serogruppalari
qayd etildi. Escherichia coli ning O20, O91 va O158 serogruppalari eng kam o‘chraganligi (0,5%)
aniqlandi
Kalit so‘zlar.
Enterobacteriaceae, Escherichia coli, E. coli, ETEC, enterotoksigen, EHEC,
enterogemorragik, EIEC, enteroinvaziv, EaggEC, enteroagregativ, DAEC.
Kirish.
Enteropatogen esherixiya koli (EPEC) — bu Escherichia coli
bakteriyasining patovar shtammlari bo‘lib, ular diareya kasalliklarini, ayniqsa
bolalarda kolienterit kasalliklarini keltirib chiqaradi. EPECning turli seroguruhlari
turli hududlar va populyatsiyalar orasida turlicha uchraydi. EPECning seroguruhlari
(O18, O20, O25, O26, O44, O55, O86, O91, O111, O114, O119, O125ac, O126,
O127, O128, O142 va O158 kabi) uchrash ehtimoli haqidagi aniq ma’lumotlar
tadqiqotlar va ma’lumotlar manbalaridan kelib chiqqan holda o‘zgarishi mumkin.
Bizning tadqiqotlarimiz asosida ushbu EPEC seroguruhlarining uchrash ehtimoli
haqida so‘nggi yillardagi olingan ma’lumotlar kasallikning profilaktikasi,
diagnostikasi va davolash uchun zarurdir.
Ishning maqsadi.
2019 - 2023 yillarda diareya bo‘lgan bolalardan EPEC
shtammlarini ajratib olish, serogruppalarini aniqlash va ularning salmog‘ini o‘zaro
qiyoslash.
Material va uslublar.
Kuzatuv 2019 - 2023 yillarda olib borildi va unda 6
oydan 3 yoshgacha bo‘lgan 365 nafari (44,4%) 1 yoshgacha, 457 nafari (55,6%) 1-3
yosh oralig‘idagi jami 822 nafar diareya bo‘lgan bemor bolalardan EPEC ning jami
1063 ta shtammlari ajratib olindi. Tashxis va ajratilgan esherixiyalarning pato-,
serogruppalari olingan axlatning bakteriologik tekshiruvi va seralogik reaksiyalar
bilan identifikatsiya qilish 2009 yilda chop etilgan “Enterobakteriyalar tomondan
chaqirilgan kasalliklarini mikrobiologik tashxislash yo‘riqnomasi”ga mos () holda
tasdiqlandi.
107
7.1
2
7
Olingan natijalar.
O‘rganilgan 2019 yilda 283 ta, 2020 yilda 250 ta, 2021 yilda
209 ta, 2022 yilda 164 ta, 2023 yilda 157 ta, jami 1063 ta EPEC shtammlari diareya
bo‘lgan bemorlardan ajratildi va ularning serogruppalari aniqlandi.
EPEC shtammlari eng kam 2022 yilda va 2023 yilda (mos ravishda 164 va 157
shtammi) ajratildi.
O‘rganilgan yillarda bemorlardan ajratib olingan 1063 ta shtamdagi EPEC lar
O18, O20, O25, O26, O44, O55, O86, O91, O111, O114, O119, O125ac, O126,
O127, O128, O142 va O158 seogruppalarga yani 17 xil esherixiya serogruppalari
aniqlandi (1-jadval).
1-jadval
2019 - 2023 - yillarda bolarlardan ajratib olingan EPEC seogruppalarining
manzarasi
Sero-
grupp
2019
2020
2021
2022
2023
Jami
shtamm
%
shtamm
%
shtamm
%
shtamm
%
shtamm
%
shtamm
%
O18
12
4,2
9
3,6
7
3,3
3
1,8
0
0,0
31
2,9
O20
3
1,1
1
0,4
1
0,5
0
0,0
0
0,0
5
0,5
O25
26
9,2
15
6,0
7
3,3
4
2,4
0
0,0
52
4,9
O26
34
12,0
42
16,8
49
23,4
47
28,7
57
36,3
229
21,5
O44
5
1,8
3
1,2
2
1,0
0
0,0
0
0,0
10
0,9
O55
33
11,7
31
12,4
27
12,9
22
13,4
39
24,8
152
14,3
O86
17
6,0
13
5,2
9
4,3
3
1,8
1
0,6
43
4,0
O91
2
0,7
2
0,8
1
0,5
0
0,0
0
0,0
5
0,5
O111
34
12,0
36
14,4
35
16,7
34
20,7
31
19,7
170
16,0
O114
30
10,6
25
10,0
20
9,6
22
13,4
20
12,7
117
11,0
O119
24
8,5
19
7,6
14
6,7
7
4,3
0
0,0
64
6,0
O125
20
7,1
18
7,2
11
5,3
4
2,4
0
0,0
53
5,0
O126
6
2,1
7
2,8
6
2,9
5
3,0
8
5,1
32
3,0
O127
7
2,5
5
2,0
5
2,4
4
2,4
0
0,0
21
2,0
O128
26
9,2
18
7,2
12
5,7
7
4,3
1
0,6
64
6,0
O142
2
0,7
3
1,2
3
1,4
2
1,2
0
0,0
10
0,9
O158
2
0,7
3
1,2
0
0,0
0
0,0
0
0,0
5
0,5
283
100
250
100
209
100
164
100
157
100
1063
100,0
Darhaqikat, bemorlardan ajratib olingan esherixiyalarning qayd etilishini
so‘nggi besh yil ichida tahlili, esherixiyalarning sonini ko‘p bo‘lishiga qaramasdan
yildan yilga ularning serogruppalar xilma-xiligining kamayib borganligi kuzatildi (2-
jadval).
2-jadval
108
7.1
2
7
2019 - 2023 - yillarda bolarlardan ajratib olingan EPEC seogruppalarining
xilma-xilligi
God
2019
2020
2021
2022
2023
Shtamm
283
250
209
164
157
Kol-vo
serogrupp
17
17
16
13
7
Jadvalda ko‘rinib turibdiki, 2019, 2020 yillarda bemorlardan ajratib olingan
esherixiyalar eng ko‘p, ya’ni 17 xil serogruppasi ajratilgan. 2021 yilda 16 xil
seroguruhlari bemorlardan ajratib olingan bo‘lsa 2022 yildan boshlab esa esherixiya
seroguruhlarining xilma xilligi kamayib, shu yili 13 xil va 2023 yilda 7 xil esherixiya
seroguruhlari bemorlardan ajratib olingan.
Escherichia coli seroguruhlarning salmog‘i bo‘yicha tahllillar shuni ko‘rsatdiki,
O26 serogruppasi salmog‘ining ortib borishi tendensiyasi kuzatilib: 2019 yilda -
12%%, 2020 yilda - 16,8% 2021 yilda - 23,4% 2022 yilda - 28,7% 2023 yilda -
36,3% tashkil qildi va o‘rganilgan yillarda o‘rtacha 21,5% ni tashkil etdi. ( 1-rasm)
1-rasm.
Escherichia coli seroguruhlarning salmog‘i bo‘yicha o‘rganilgan yillardagi
o‘rtacha ko‘rsatkichlari (%)
109
7.1
2
7
Xuddi shunday O111 serogruppasi salmog‘ining ham ortib borishi tendensiyasi
kuzatilib: 2019 yilda -12%%, 2020 yilda - 14,4% 2021 yilda – 16,7% 2022 yilda -
20,7% 2023 yilda – 19,7% tashkil qildi va o‘rganilgan yillarda o‘rtacha 16,0% ni
tashkil etdi.
Keyingi o‘rinlarda Escherichia coli O155 va O114 seroguruhlari mos ravishda
14,3% va 11,0% larda kuzatildi.
Xulosa.
Shunday qilib 2019-2023 yillar mobaynida 7 tadan 17 tagacha har-xil
serologik guruhlarga mansub EPEC aniqlandi. Ushbu yillar mobaynida eng kup
Escherichia coli O26, O111, O155 va O114 serogruppalari qayd etildi. Escherichia
coli ning O20, O91 va O158 serogruppalari eng kam o‘chraganligi (0,5%) aniqlandi.
Adabiyotlar.
1.
Кудратова З.Э., Юсупова Н.А., Набиева Ф.С. Нозологическая структура
острых кишечных инфекций, вызванных условно-патогенной микрофлорой
в Самаркандской области //Medicus. - 2019, № 6.
2.
Кудратова, З.Э., Кулбоев Х., Орзикулов А. Клебсиллезная инфекция
кишечника у детей раннего возраста. Журнал вестник врача. -2014. 1(01).
3.
Кадыров Ж.Ф., Маматова М.Н., Осланов А.А. Влияние пандемии Сovid-19
на борьбу с туберкулезом // Биология ва тиббиёт муаммолари. Илмий
журнал. -2023, №1 (142).
4.
Кудратова,
З.Э.,
Кулбоев
Х.,
Тиркашев
O.
Клинические
и
эпидемиологические особенности условно патогенной флоры кишечника //
Журнал вестник врача. -2013, 1(03).
5.
Маматова М.Н. Моноспецифик антирабик гипериммун зардоб // «Тиббиётда
янги кун» Илмий журнал. 2023, № 4 (54).
6.
Маматова М.Н. Study of the biological properties of rabies by the method of
diagnosis of the "Gold standard" // Scientific Journal, Colden Brain. -2024,
Volum 2 (4)
7.
Nabieva F.S., Rayimova F.S., Abdusamatov B.A. Artificial intelligence in
medicine // Web of Scientist: International Scientific Research Journal. - 2022, -
Т. 3. №. 5.
8.
Шайкулов, Х.Ш., Исокулова М.М. Характеристика энтеропатогенных
кишечных палочек, выделенных у детей раннего возраста // Экономика и
социум". -2023. №1(104).
9.
Шайкулов Х.Ш., Исокулова М.М. Бактериоциногенная активность
антибиотикоустоичивых
штаммов
стафилококков,
выделенных
в
Самарканде // Перспективы развития науки в современном мире. - 2022.
110
7.1
2
7
10.
Шайкулов
Х.Ш.,
Исокулова
М.М.,
Маматова
М.Н.
Cтепень
бактериоциногенности антибиотикорезистентных штаммов стафилококков,
выделенных в самарканде // Eurasian journal of medical and natural sciences. -
2023, № 3(1).
11.
Shodievich, S. H., & Fazliddinovna, B. M. (2023). STORAGE OF
SALMONELLA, ESHIRICHIA AND STAPHYLOCOCCUS IN SOME DAIRY
PRODUCTS
DURING
ITS
STORAGE
AT
DIFFERENT
TEMPERATURES.
World Bulletin of Public Health
,
19
, 136-141.
12.
Shayqulov, H. S., & Mamadiyorova, M. M. (2023). DIAREYA BILAN
KASALLANGAN
BOLALARDA
AJRALUVCHI
ICHAK
MIKROFLORALARI.
GOLDEN BRAIN
,
1
(6), 20-24.
13.
Yusupov, M. I., Shaikulov, K. S., & Odilova, G. M. (2020). Antigenic similarity
of E. coli isolated from mothers and their children.
Doctor ahborotnomashi
,
4
,
97.
14.
Маллаходжаев, А. А., Шамсиддинова, М. Ш., Жамалова, Ф. А., &
Шайкулов, Х. Ш. (2021). ГЕМОЛИТИЧЕСКИЕ ЭШЕРИХИИ В
ЭТИОЛОГИИ
КИШЕЧНЫХ
РАССТРОЙСТВ
У
ДЕТЕЙ
И
ГЕНЕТИЧЕСКОМ
МЕХАНИЗМЕ
ИХ
ФОРМИРОВАНИЯ.
In
VOLGAMEDSCIENCE
(pp. 588-589).
15.
Шайкулов, Х. Ш. (2024). Изменению микробиоценоза кишечника при
поносах у детей.
Молодой ученый.–2024
,
8
(507), 24-26.
16.
Mardanovna, I. M., & Shodievich, S. H. (2023). GEMOLITIK
ESHERIXIYALARNING ADGEZIVLIK XOSSALARI.
INTERNATIONAL
JOURNAL OF RECENTLY SCIENTIFIC RESEARCHER'S THEORY
,
1
(6), 198-
202.
17.
Sh, S. X., & Sa’dinov, P. O. (2014). Rol gemoliticheskix esherixiy v strukture
ostrыx kishechnыx infeksiy u detey i effektivnost primeneniya probiotikov v ix
lechenii.
