KAMQONLIK PARHEZIDAGI O‘ZBEK MILLIY TAOMLARI TARKIBIDA MIS VA TEMIR MIQDORINI ANIQLASH

140

7.1

2

7

KAMQONLIK PARHEZIDAGI O‘ZBEK MILLIY TAOMLARI TARKIBIDA

MIS VA TEMIR MIQDORINI ANIQLASH

Baratova Ra’no Shamuradovna

Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
Samarqand, O‘zbekiston.

Rasulova Muxsina Roziqovna

Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
Samarqand, O‘zbekiston.

Annotatsiya.

Tadqiqotda kamqonlik bilan og‘rigan bemorlar uchun an’anaviy o‘zbek

taomlari asosida ishlab chiqilgan parhezning mikroelementlari tarkibi baholandi. Atom-absorbsion
spektroskopiya usulidan foydalanib, kamqonlikga qarshi parhezga kiritilgan turli o‘zbek taomlari
tarkibidagi mis va temir miqdori tahlili o‘tkazildi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, ishlab
chiqilgan parhezda temir (40 mg) va mis (6-7 mg) ko‘p bo‘lib, bu mikroelementlarga boy bo‘lgan
ko‘p miqdordagi jigarni ratsionga kiritish bilan bog‘liq.

Kalit so‘zlar:

kamqonlik, o‘zbek milliy taomlari, mikroelementlar, mis, temir, atom yutilish

spektroskopiyasi, dietoterapiya.

Kirish.

Ko‘plab kasalliklarni davolash va profilaktika qilishda metabolik

jarayonlarni normallashtirishda mikroelementlarning ahamiyati haqida hozirgi vaqtda
juda ko‘p miqdordagi eksperimental va klinik materiallar to‘plangan. Shu munosabat
bilan mikroelement tuzlari gipertoniya (7-11), kamqonlikning turli shakllari (3-6),
glaukoma (1-2), obliteratsiya qiluvchi endarteritlarni kompleks davolashda keng
qo‘llanila boshlandi.

Ammo klinik ovqatlanishda mikroelementlarning rolini yanada yoritish

dolzarbligicha

qolmoqda.

Tibbiyot

muassasalarining

ratsionidagi

mikroelementlarning miqdori haqida adabiyotda kam ma’lumotlar mavjud (12). Biz
bir necha yillardan buyon o‘zbek milliy taomlaridan tashkil topgan kamqonlikka
qarshi parhezning samaradorligini o‘rganayotganimiz sababli, taklif qilayotgan
ratsiondagi mis va temir tarkibini, shuningdek, alohida milliy taomlar tarkibidagi
tarkibini o‘rganish zarurati tug‘ildi.

Ishning maqsadi:

O‘zbek taomlari asosida kamqonlik uchun parhezning

mikroelementlar (mis, temir) tarkibini tahlil qilish.

Materiallar va usullar.

Biz kamqonlik bilan kasallangan 83 nafar bemorni

kuzatdik. Ularning ko‘pchiligi (52 kishi) gastrogenik kamqonlik bilan kasallangan.
Qolgan bemorlar homiladorlik kamqonliksi yoki postgemorragik kamqonlik bilan
og‘rigan.

Oziq-ovqat mahsulotlarida mis va temir miqdorini aniqlash uchun atom

yutilish spektroskopiyasi (AYuS) ishlatildi. Usulning mohiyati quyidagicha: tahlil

141

7.1

2

7

qilingan elementlarni o‘z ichiga olgan namuna atomizatsiyaga duchor bo‘ldi. Olingan
erkin atomlar har bir elementga xos bo‘lgan ma’lum bir to‘lqin uzunligidagi
nurlanishni tanlab yutadi. Spektrometr yordamida o‘lchangan ushbu yutilish
intensivligidan asl oziq namunasidagi mis va temir konsentratsiyasi (mg / 100 g yoki
mkg / g) hisoblab chiqiladi.

Olingan natijalar:

Kamqonlikga qarshi dietada mikroelementlar tarkibini

o‘rganishda temir 40 mg, mis - 6-7 mg. Bundan tashqari, kamqonlikga qarshi
ratsionga kiritilgan quyidagi taomlar mis va temir borligi tekshirildi - atala, tuhrama
palov, dumba jigar, mastova, chup oshi, shir-xurda, shir gurunchi, kiima shurvo,
manti, jigar shavli, ugro oshi, jigar kabab, lelya kabob, mashxurda, yarma, salatlar va
boshqalar.

An’anaviy o‘zbek taomlari asosida yaratilgan kamqonlikka qarshi parhez

tarkibida 150-160 g oqsil, 460-500 g uglevod, 60-70 g yog‘, 40 mg temir, 200 mg
askorbin kislota va 6-7 mg. mis. Milliy taomlardan tashkil topgan kamqonlikga
qarshi ratsionda boshqa davolash jadvallariga nisbatan mis va temirning nisbatan
yuqoriligi diqqatga sazovordir. Ikkinchisi mis va temirga boy bo‘lgan jigarni dietaga
kiritish bilan bog‘liq. 100 gramm pishirilgan mol go‘shti jigarida: mis (Cu): taxminan
12,0 mg va temir (Fe): taxminan 6,5 mg. 100 gramm qovurilgan qo‘zichoq jigarida
o‘rtacha mis va temir miqdori pishirish sharoitiga va boshqa omillarga qarab o‘zgarib
turadi. Biroq, olingan ma’lumotlarga ko‘ra, 100 g qovurilgan qo‘zichoq jigarida
taxminan: mis - taxminan 12-15 mg, temir - taxminan 6-8 mg. Ni tashkil etdi
Bu qiymatlar pishirish shartlariga va go‘shtning o‘ziga xos xususiyatlariga qarab bir
oz farq qildi. Mol go‘shti jigari temir va misning boy manbai bo‘lib, u salomatlikni
saqlash uchun, ayniqsa kamqonlikning oldini olish va metabolizmni yaxshilash
uchun foydalidir. Shuningdek, milliy taomlarda ko‘katlar va ziravorlarning yuqori
miqdorda ekanligi ham qo‘l keldi.

Xulosa:

Yoqimli ko‘rinishi va xushbo‘yligi, yaxshi hazm bo‘lishi, qon hosil

bo‘lishida bevosita ishtirok etuvchi elementlarning yuqori miqdorda bo‘lishi bilan
milliy taomlar ajralib turdi. Yuqori kaloriyaliligi, shuningdek, bemorlar o‘z an’analari
va odatlariga mos keladigan taomlarni qabul qilishdan xursand bo‘lishlari, Markaziy
Osiyo respublikalaridagi shifoxonalarda eng keng qo‘llanilishi mumkinligini
ko‘rsatdi.

Olingan ma’lumotlarga asoslanib, an’anaviy o‘zbek milliy taomlari

kamqonlikni davolash va oldini olishda samarali parhez yaratish uchun asos bo‘lib
xizmat qilishi mumkin. Milliy taomlar tarkibida temir va misning ko‘pligi,
shuningdek, ko‘p miqdorda sabzavot, ko‘katlar va ziravorlar ratsioniga kiritilishi

142

7.1

2

7

bemorlarning umumiy ahvolini yaxshilash, kamqonlikni davolash samaradorligini
oshirishga xizmat qilganligini asoslandi.

Adabiyotlar.

1.

Аскарова, Н. К., Рахимова, Д. Ж., Курбанова, Х. А., Баратова, Р. Ш., &
Мамасолиева, Ш. А. (2020). Клиническая характеристика хронических
расстройств питания различного генеза у детей первых двух лет
жизни.

Научный аспект

,

2

(1), 259-264.

2.

Kudratovna, A. N., Zhurakulovna, R. D., Shomuratovna, B. R., Normuminovna,
G. G., & Salomovna, S. F. INFLUENCE OF EMBRYOTOXIC FACTORS ON
THE FRUIT.

Process Management and Scientific Developments

, 94.

3.

Баратова, Р., & Сидикова, М. (2024). ГЛОБАЛЛАШУВ ШАРОИТДА
ЗАМОНАВИЙ

ТАҲДИДЛАР

ВА

ЭКОЛОГИК

МУАММОЛАР.

Евразийский журнал академических исследований

,

4

(1 Part

2), 113-121.

4.

Baratova Ra’no Shomuratovna. (2024). THE DEVELOPMENT AND COURSE
OF CHRONIC PYELONEPHRITIS AGAINST THE BACKGROUND OF
DYSMETABOLIC NEPHROPATHY IN CHILDREN.

Web of Humanities:

Journal of Social Science and Humanitarian Research

,

2

(2), 115–122. Retrieved

from

https://webofjournals.com/index.php/9/article/view/876

5.

БАРАТОВА, Р., & РЯБИЧЕВА, О. (2018). ФИНАНСОВЫЕ РИСКИ
ПРЕДПРИЯТИЯ НА СОВРЕМЕННОМ ЭТАПЕ.

Наука среди нас

, (6), 406-

411.

6.

Baratova , R. S., & Yo‘ldosheva, S. S. qizi. (2023). SHAHAR TRANSPORT
SHOVQINI

VA

INSON

ORGANIZMIGA

TASIRINI

GIGIENIK

BAHOLASH.

GOLDEN

BRAIN

,

1

(10),

500–503.

Retrieved

from

https://researchedu.org/index.php/goldenbrain/article/view/3092

7.

Искандарова, Г. Т., Баратова, Р. Ш., & Юсупова, Д. Ю. (2017). Вопросы
охраны окружающей среды и здоровья населения при применении нового
отечественного фунгицидного препарата" Фосетал".

Молодой ученый

, (15),

152-155.

8.

Наимова, З. С., & Баратова, Р. Ш. ТАКСОНОМИЯ ОСНОВНЫХ
КАТЕГОРИЙ В УСВОЕНИИУЧЕБНОГО МАТЕРИАЛА ПО ПРЕДМЕТУ
БЕЗОПАСНОСТЬ

ЖИЗНЕДЕЯТЕЛЬНОСТИ.

In

«СОВРЕМЕННОЕ

СОСТОЯНИЕ, ПРОБЛЕМЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ МЕДИЦИНСКОГО
ОБРАЗОВАНИЯ»

МЕЖДУНАРОДНАЯ

УЧЕБНО-НАУЧНО-

ПРАКТИЧЕСКАЯ

КОНФЕРЕНЦИЯ

«ТИББИЙ

ТАЪЛИМНИНГ

ЗАМОНАВИЙ ҐОЛАТИ

(p. 179).

9.

Давранова, А. Э., Расулова, М. Р., & Тошмаматов, А. Ш. (2024). Судебно-
медицинская экспертиза потерпевших с травмами глаза. International journal
of recently scientific researcher's theory, 2(1), 10-16.

143

7.1

2

7

10.

Hamzaevna, S. J., Hamzaevich, S. J., Roziqovna, R. M., & Shodievich, S. H.
(2024). OLIY O ‘QUV YURTLARINING ILK KURSLARIGA QABUL
QILINGAN TALABALAR RUHIY HOLATIGA BIOLOGIK RITM O
‘ZGARISHINING SALBIY TA’SIRLARI. INTERNATIONAL JOURNAL OF
RECENTLY SCIENTIFIC RESEARCHER'S THEORY, 2(4), 201-203.

11.

Индиаминов, С. И., Давранова, А. Э., & Расулова, М. Р. (2022). Значение
классификаций механических травм органа зрения для решения задач
судебно-медицинской экспертизы. Вестник современной клинической
медицины, 15(6), 34-39.

12.

Индиаминов, С. И., & Расулова, М. Р. (2018). Особенности переломов
костей носа в практике судебно-медицинской экспертизы. Судебная
медицина, 4(3), 24-27.

13.

Индиаминов, С. И., Расулова, М. Р., & Мардонов, Т. М. (2019). Механизм
повреждений подъязычной кости и хрящей гортани при различных
воздействиях. Судебная медицина, 5(S1), 161-161.

14.

Индиаминов, С., Расулова, М., & Умаров, А. (2019). Механизм травмы при
переломах костей носа. Журнал вестник врача, 1(1), 31-35.

15.

Расулова, М., & Турдиев, Ф. (2022). Показатели рентгеновской
денситометрии у детей с асептическим некрозом головки бедренной
кости. Современная медицина глазами молодых ученых, 1(1), 85-86.

16.

Расулова, М. Р., Ахадов, З. Ш., & Давронов, С. Ф. (2023). ДИАГНОСТИКА
ДАВНОСТИ

ПЕРЕЛОМОВ

КОСТЕЙ

НОСА

СОВРЕМЕННЫМИ

МЕТОДАМИ

ИССЛЕДОВАНИЙ. INTERNATIONAL

JOURNAL

OF

RECENTLY SCIENTIFIC RESEARCHER'S THEORY, 1(4), 48-52.

17.

Расулова, М. Р., & Индиаминов, С. И. (2020, June). ВОЗМОЖНОСТИ
УСТАНОВЛЕНИЯ

ДАВНОСТИ

ПЕРЕЛОМОВ

КОСТЕЙ

НОСА

МЕТОДАМИ ЛУЧЕВОЙ ДИАГНОСТИКИ. In The 6 th International scientific
and practical conference―Eurasian scientific congress‖(June 14-16, 2020) Barca
Academy Publishing, Barcelona, Spain. 2020. 612 p. (p. 91).