Авторы

  • Rasulova Muxsina Roziqovna
    Samarqand davlat tibbiyot universiteti. Samarqand, O‘zbekiston.
  • Baratova Ra’no Shamuradovna
    Samarqand davlat tibbiyot universiteti. Samarqand, O‘zbekiston.

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.ijrs.71073

Ключевые слова:

kamqonlik parhez o‘zbek taomlari atala palov dumba jigar mastova osh gurunch sho‘rvo manti kabab salat

Аннотация

Asosan gastrogen tabiatli  kamqonlik bilan og‘rigan 64 bemor kuzatildi. Temir va vitaminlarga boy o‘zbek milliy taomlari (atala, palov, dumba va boshqalar), achitqilardan iborat maxsus parhez ishlab chiqildi. Tadqiqot natijalari  an’anaviy o‘zbek taomlari asosida  turli shakllardagi kamqonlikni davolash va profilaktika qilishda ishlab chiqilgan parhezning yuqori samaradorligi  o‘rganildi. Ushbu parhez  kamqonlikni davolash yoki oldini olishning qo‘shimcha usuli sifatida tavsiya etilishi mumkin.


background image





126

7.1

2

7

KAMQONLIKNI BARTARAF ETISHDA MILLIY TAOMLARNING

O‘RNI

Rasulova Muxsina Roziqovna

Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
Samarqand, O‘zbekiston


Baratova Ra’no Shamuradovna

Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
Samarqand, O‘zbekiston.

Annotatsiya.

Asosan gastrogen tabiatli kamqonlik bilan og‘rigan 64 bemor kuzatildi. Temir

va vitaminlarga boy o‘zbek milliy taomlari (atala, palov, dumba va boshqalar), achitqilardan
iborat maxsus parhez ishlab chiqildi. Tadqiqot natijalari an’anaviy o‘zbek taomlari asosida turli
shakllardagi kamqonlikni davolash va profilaktika qilishda ishlab chiqilgan parhezning yuqori
samaradorligi o‘rganildi. Ushbu parhez kamqonlikni davolash yoki oldini olishning qo‘shimcha
usuli sifatida tavsiya etilishi mumkin.

Kalit so‘zlar:

kamqonlik, parhez, o‘zbek taomlari, atala, palov, dumba jigar, mastova, osh,

gurunch, sho‘rvo, manti, kabab, salat.

Kirish.

Parhez ko‘pgina kasalliklarni oldini olish va davolashning muhim

qismidir. Ma’lumki, kamqonlikda etiologik omilga ta’sir qilishdan tashqari, qon
elementlarini shakillanishi va xususan, gemoglobin molekulasini sintez qilish uchun
zarur bo‘lgan moddalarni oziq-ovqat bilan kiritish demakdir (2-4). Bu maqsadga
O‘zbekiston Respublikasi Tibbiyot fanlari akademiyasining Tibbiy ovqatlanish
klinikasi tomonidan ishlab chiqilgan va sinovdan o‘tkazilgan, tarkibida ko‘p
miqdorda to‘liq oqsil, zarur yog‘lar, uglevodlar, B va S vitaminlari, mis, marganes,
kobalt kabi boshqa elementlar va temir moddasi ko‘p bo‘lgan parhez xizmat qiladi.
(1,5,7) .

Kamqonlikga qarshi parhezni tuzishda bemorning individual xususiyatlarini

(6.8), sog‘lig‘idan qat’i nazar, o‘z milliy taomlarini iste’mol qilishga tayyor bo‘lgan
mahalliy aholining odatlari va an’analarini hisobga olish kerak. (9-11).

Ishning maqsadi:

Kamqonlikni davolash va profilaktika qilishda parhezni,

jumladan, o‘zbek milliy taomlarining samaradorligini kuzatish.

Materiallar va usullar.

Biz kamqonlik bilan kasallangan 64 nafar bemorni

kuzatdik. Bemorlarning aksariyati gastrogen kamqonlik (49 kishi), qolganlari
homiladorlik va postgemorragik kamqonlik bilan og‘rigan.

Asosan kamqonlikka qarshi parhez taomlar, tarkibida oqsillar 150-160,0,

uglevodlar 460-500,0, yog‘lar 60-70, temir 40 mg, askorbin kislotasi 200 mg, mis 6-7
mg bo‘lgan o‘zbek milliy taomlaridan iborat bo‘lgan quyidagi taomlar: atala,
tugramma palov, dumba, jigar, mastova, chup oshi, shir xurda, shir gurunchi, qiyma


background image





127

7.1

2

7

shurvo, manti, jigar shavla, ugro oshi, jgar kabob, lula kabob, mashxurda, turli xil
taomlar va salatlar kiritilgan.

Olingan natijalar:

Kamqonlikka qarshi bunday parhez taomlar yoqimli

ko‘rinishga, xushbo‘y hidga va ta’mga ega bo‘lib, bemorlar ularni bajonidil iste’mol
qilishdi.

Davolash jarayonidagi kuzatuvdagi bemorlarning hayot faolligi yaxshilandi, qon

tarkibi sezilarli darajada yaxshilandi va retikulotsitlarda sezilarli o‘zgarishlar yuz
berdi: davolanishning 5-7-kunlarida retikulotsitlar soni 2-3% dan 6-7% gacha
oraliqda ko‘paydi.. Gemoglobin va qizil qon hujayralari miqdori sezilarli darajada
oshdi. Agar davolanish boshlanishidan oldin gemoglobin va qizil qon tanachalari
miqdori mos ravishda 16-50 Sali birliklari va 1 mm

3

ga 1150 000 - 3 200 000 qizil

qon tanachalari o‘zgargan bo‘lsa, davolashdan keyin u 50 - 72 Sali birlik va 3 580
000 50 ga ko‘tarildi. 1 mm

3

ga qon hujayralari, bu o‘rtacha kunlik gemoglobin 0,8,

qizil qon hujayralari esa 37 000 ga oshdi.

Tadqiqot davrida qon parametrlarining o‘zgarishi

Qonning ko‘rsatkichlari

Kuzatilganlar

jinsi

Kuzatuv boshida

Kuzatuv

yakunida

Gemoglobin

Erkaklar

110 – 120 g/l

130-140 g/l

Ayollar

90 100 g/l u

120-130 g/l

Eritrotsitlar

Erkaklar

4.2×10¹²/l

4.7×10¹²/l

Ayollar

3.9×10¹²/l

4.3×10¹²/l

EChT

Erkaklar

2-3 mm/s

7-8 mm/s

Ayollar

3-4 mm/s

9-11 mm/s

Rang ko‘rsatkich

Erkaklar

0.75-0.95

0.85-1.05

Ayollar

0.70-0.80

0.75-1.00

Taqdim etilgan tadqiqot ma’lumotlarida erkaklarda ham, ayollarda ham qonning

asosiy ko‘rsatkichlari sezilarli darajada yaxshilanganligini ko‘rsatadi.

O‘zgarishlarning batafsil tahlili:

Gemoglobin:

ikkala guruhda gemoglobin darajasida sezilarli o‘sish kuzatildi.

Bu eritropoezning yaxshilanishini (qizil qon hujayralarini shakllantirish jarayoni) va
natijada qonning kislorod sig‘imi oshishini ko‘rsatadi.

Qizil qon tanachalari:

qizil qon tanachalari miqdori ham ko‘paydi, bu

gemoglobin darajasining oshishi bilan mos keladi. Bu qizil qon tanachalari
massasining tiklanishini ko‘rsatadi.


background image





128

7.1

2

7

Rang indeksi:

bitta qizil qon tanachalarida o‘rtacha gemoglobin miqdorini aks

ettiruvchi rang indeksi ham oshdi. Bu qizil qon hujayralari gemoglobin bilan ko‘proq
to‘yinganligini ko‘rsatadi.

Xulosa:

Olingan ma’lumotlarga asoslanib qon parametrlari yaxshilanish deb

baholash mumkin. Tadqiqot, erkaklarda ham, ayollarda ham barcha asosiy qon
ko‘rsatkichlari yaxshilanganligini bildiradi. Gemoglobin darajasi va qizil qon
tanachalari soni ortdi, bu qon sog‘lig‘ining yaxshilanganligini ko‘rsatadi, ehtimol
kamqonlikni davolash yoki yaxshi ovqatlanish va umumiy salomatlik bilan bog‘liq.
EChT va rang indeksi normal chegaralar ichida qoladi, bu sog‘liq holatining
barqarorligini ko‘rsatadi.

Adabiyotlar.

1.

Аскарова, Н. К., Рахимова, Д. Ж., Курбанова, Х. А., Баратова, Р. Ш., &
Мамасолиева, Ш. А. (2020). Клиническая характеристика хронических
расстройств питания различного генеза у детей первых двух лет
жизни.

Научный аспект

,

2

(1), 259-264.

2.

Kudratovna, A. N., Zhurakulovna, R. D., Shomuratovna, B. R., Normuminovna,
G. G., & Salomovna, S. F. INFLUENCE OF EMBRYOTOXIC FACTORS ON
THE FRUIT.

Process Management and Scientific Developments

, 94.

3.

Баратова, Р., & Сидикова, М. (2024). ГЛОБАЛЛАШУВ ШАРОИТДА
ЗАМОНАВИЙ

ТАҲДИДЛАР

ВА

ЭКОЛОГИК

МУАММОЛАР.

Евразийский журнал академических исследований

,

4

(1

Part 2), 113-121.

4.

Baratova Ra’no Shomuratovna. (2024). THE DEVELOPMENT AND COURSE
OF CHRONIC PYELONEPHRITIS AGAINST THE BACKGROUND OF
DYSMETABOLIC NEPHROPATHY IN CHILDREN.

Web of Humanities:

Journal of Social Science and Humanitarian Research

,

2

(2), 115–122. Retrieved

from

https://webofjournals.com/index.php/9/article/view/876

5.

БАРАТОВА, Р., & РЯБИЧЕВА, О. (2018). ФИНАНСОВЫЕ РИСКИ
ПРЕДПРИЯТИЯ НА СОВРЕМЕННОМ ЭТАПЕ.

Наука среди нас

, (6), 406-

411.

6.

Baratova , R. S., & Yo‘ldosheva, S. S. qizi. (2023). SHAHAR TRANSPORT
SHOVQINI

VA

INSON

ORGANIZMIGA

TASIRINI

GIGIENIK

BAHOLASH.

GOLDEN

BRAIN

,

1

(10),

500–503.

Retrieved

from

https://researchedu.org/index.php/goldenbrain/article/view/3092

7.

Искандарова, Г. Т., Баратова, Р. Ш., & Юсупова, Д. Ю. (2017). Вопросы
охраны окружающей среды и здоровья населения при применении нового
отечественного фунгицидного препарата" Фосетал".

Молодой ученый

, (15),

152-155.

8.

Наимова, З. С., & Баратова, Р. Ш. ТАКСОНОМИЯ ОСНОВНЫХ
КАТЕГОРИЙ В УСВОЕНИИУЧЕБНОГО МАТЕРИАЛА ПО ПРЕДМЕТУ


background image





129

7.1

2

7

БЕЗОПАСНОСТЬ

ЖИЗНЕДЕЯТЕЛЬНОСТИ.

In

«СОВРЕМЕННОЕ

СОСТОЯНИЕ, ПРОБЛЕМЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ МЕДИЦИНСКОГО
ОБРАЗОВАНИЯ»

МЕЖДУНАРОДНАЯ

УЧЕБНО-НАУЧНО-

ПРАКТИЧЕСКАЯ

КОНФЕРЕНЦИЯ

«ТИББИЙ

ТАЪЛИМНИНГ

ЗАМОНАВИЙ ҐОЛАТИ

(p. 179).

9.

Давранова, А. Э., Расулова, М. Р., & Тошмаматов, А. Ш. (2024). Судебно-
медицинская экспертиза потерпевших с травмами глаза. International
journal of recently scientific researcher's theory, 2(1), 10-16.

10.

Hamzaevna, S. J., Hamzaevich, S. J., Roziqovna, R. M., & Shodievich, S. H.
(2024). OLIY O ‘QUV YURTLARINING ILK KURSLARIGA QABUL
QILINGAN TALABALAR RUHIY HOLATIGA BIOLOGIK RITM O
‘ZGARISHINING SALBIY TA’SIRLARI. INTERNATIONAL JOURNAL OF
RECENTLY SCIENTIFIC RESEARCHER'S THEORY, 2(4), 201-203.

11.

Индиаминов, С. И., Давранова, А. Э., & Расулова, М. Р. (2022). Значение
классификаций механических травм органа зрения для решения задач
судебно-медицинской экспертизы. Вестник современной клинической
медицины, 15(6), 34-39.

12.

Индиаминов, С. И., & Расулова, М. Р. (2018). Особенности переломов
костей носа в практике судебно-медицинской экспертизы. Судебная
медицина, 4(3), 24-27.

13.

Индиаминов, С. И., Расулова, М. Р., & Мардонов, Т. М. (2019). Механизм
повреждений подъязычной кости и хрящей гортани при различных
воздействиях. Судебная медицина, 5(S1), 161-161.

14.

Индиаминов, С., Расулова, М., & Умаров, А. (2019). Механизм травмы при
переломах костей носа. Журнал вестник врача, 1(1), 31-35.

15.

Расулова, М., & Турдиев, Ф. (2022). Показатели рентгеновской
денситометрии у детей с асептическим некрозом головки бедренной
кости. Современная медицина глазами молодых ученых, 1(1), 85-86.

16.

Расулова, М. Р., Ахадов, З. Ш., & Давронов, С. Ф. (2023). ДИАГНОСТИКА
ДАВНОСТИ ПЕРЕЛОМОВ КОСТЕЙ НОСА СОВРЕМЕННЫМИ
МЕТОДАМИ ИССЛЕДОВАНИЙ. INTERNATIONAL JOURNAL OF
RECENTLY SCIENTIFIC RESEARCHER'S THEORY, 1(4), 48-52.

17.

Расулова, М. Р., & Индиаминов, С. И. (2020, June). ВОЗМОЖНОСТИ
УСТАНОВЛЕНИЯ

ДАВНОСТИ

ПЕРЕЛОМОВ

КОСТЕЙ

НОСА

МЕТОДАМИ ЛУЧЕВОЙ ДИАГНОСТИКИ. In The 6 th International
scientific and practical conference―Eurasian scientific congress‖(June 14-16,
2020) Barca Academy Publishing, Barcelona, Spain. 2020. 612 p. (p. 91).

Библиографические ссылки

Аскарова, Н. К., Рахимова, Д. Ж., Курбанова, Х. А., Баратова, Р. Ш., & Мамасолиева, Ш. А. (2020). Клиническая характеристика хронических расстройств питания различного генеза у детей первых двух лет жизни. Научный аспект, 2(1), 259-264.

Kudratovna, A. N., Zhurakulovna, R. D., Shomuratovna, B. R., Normuminovna, G. G., & Salomovna, S. F. INFLUENCE OF EMBRYOTOXIC FACTORS ON THE FRUIT. Process Management and Scientific Developments, 94.

Баратова, Р., & Сидикова, М. (2024). ГЛОБАЛЛАШУВ ШАРОИТДА ЗАМОНАВИЙ ТАҲДИДЛАР ВА ЭКОЛОГИК МУАММОЛАР. Евразийский журнал академических исследований, 4(1 Part 2), 113-121.

Baratova Ra’no Shomuratovna. (2024). THE DEVELOPMENT AND COURSE OF CHRONIC PYELONEPHRITIS AGAINST THE BACKGROUND OF DYSMETABOLIC NEPHROPATHY IN CHILDREN. Web of Humanities: Journal of Social Science and Humanitarian Research, 2(2), 115–122. Retrieved from https://webofjournals.com/index.php/9/article/view/876

БАРАТОВА, Р., & РЯБИЧЕВА, О. (2018). ФИНАНСОВЫЕ РИСКИ ПРЕДПРИЯТИЯ НА СОВРЕМЕННОМ ЭТАПЕ. Наука среди нас, (6), 406-411.

Baratova , R. S., & Yo‘ldosheva, S. S. qizi. (2023). SHAHAR TRANSPORT SHOVQINI VA INSON ORGANIZMIGA TASIRINI GIGIENIK BAHOLASH. GOLDEN BRAIN, 1(10), 500–503. Retrieved from https://researchedu.org/index.php/goldenbrain/article/view/3092

Искандарова, Г. Т., Баратова, Р. Ш., & Юсупова, Д. Ю. (2017). Вопросы охраны окружающей среды и здоровья населения при применении нового отечественного фунгицидного препарата" Фосетал". Молодой ученый, (15), 152-155.

Наимова, З. С., & Баратова, Р. Ш. ТАКСОНОМИЯ ОСНОВНЫХ КАТЕГОРИЙ В УСВОЕНИИУЧЕБНОГО МАТЕРИАЛА ПО ПРЕДМЕТУ БЕЗОПАСНОСТЬ ЖИЗНЕДЕЯТЕЛЬНОСТИ. In «СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ, ПРОБЛЕМЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ МЕДИЦИНСКОГО ОБРАЗОВАНИЯ» МЕЖДУНАРОДНАЯ УЧЕБНО-НАУЧНО-ПРАКТИЧЕСКАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ «ТИББИЙ ТАЪЛИМНИНГ ЗАМОНАВИЙ ҐОЛАТИ (p. 179).

Давранова, А. Э., Расулова, М. Р., & Тошмаматов, А. Ш. (2024). Судебно-медицинская экспертиза потерпевших с травмами глаза. International journal of recently scientific researcher's theory, 2(1), 10-16.

Hamzaevna, S. J., Hamzaevich, S. J., Roziqovna, R. M., & Shodievich, S. H. (2024). OLIY O ‘QUV YURTLARINING ILK KURSLARIGA QABUL QILINGAN TALABALAR RUHIY HOLATIGA BIOLOGIK RITM O ‘ZGARISHINING SALBIY TA’SIRLARI. INTERNATIONAL JOURNAL OF RECENTLY SCIENTIFIC RESEARCHER'S THEORY, 2(4), 201-203.

Индиаминов, С. И., Давранова, А. Э., & Расулова, М. Р. (2022). Значение классификаций механических травм органа зрения для решения задач судебно-медицинской экспертизы. Вестник современной клинической медицины, 15(6), 34-39.

Индиаминов, С. И., & Расулова, М. Р. (2018). Особенности переломов костей носа в практике судебно-медицинской экспертизы. Судебная медицина, 4(3), 24-27.

Индиаминов, С. И., Расулова, М. Р., & Мардонов, Т. М. (2019). Механизм повреждений подъязычной кости и хрящей гортани при различных воздействиях. Судебная медицина, 5(S1), 161-161.

Индиаминов, С., Расулова, М., & Умаров, А. (2019). Механизм травмы при переломах костей носа. Журнал вестник врача, 1(1), 31-35.

Расулова, М., & Турдиев, Ф. (2022). Показатели рентгеновской денситометрии у детей с асептическим некрозом головки бедренной кости. Современная медицина глазами молодых ученых, 1(1), 85-86.

Расулова, М. Р., Ахадов, З. Ш., & Давронов, С. Ф. (2023). ДИАГНОСТИКА ДАВНОСТИ ПЕРЕЛОМОВ КОСТЕЙ НОСА СОВРЕМЕННЫМИ МЕТОДАМИ ИССЛЕДОВАНИЙ. INTERNATIONAL JOURNAL OF RECENTLY SCIENTIFIC RESEARCHER'S THEORY, 1(4), 48-52.

Расулова, М. Р., & Индиаминов, С. И. (2020, June). ВОЗМОЖНОСТИ УСТАНОВЛЕНИЯ ДАВНОСТИ ПЕРЕЛОМОВ КОСТЕЙ НОСА МЕТОДАМИ ЛУЧЕВОЙ ДИАГНОСТИКИ. In The 6 th International scientific and practical conference―Eurasian scientific congress‖(June 14-16, 2020) Barca Academy Publishing, Barcelona, Spain. 2020. 612 p. (p. 91).