JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
138
138
KOGNITIV SALOMATLIKNI QO‘LLAB-QUVVATLOVCHI
DORIVOR O‘SIMLIKLAR: ILMIY TAHLILI
Komilov Zafarbek Mirzaolimovich
Cenrtal Asian Medical University
Annotatsiya:
Ushbu ishda xotira buzilishlari va ularning keng tarqalgan
sabablari, jumladan demensiya va Altsgeymer kasalligi kabi neyrodegenerativ holatlar
haqida tahliliy ma’lumotlar keltirilgan. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti
ma’lumotlariga asoslanib, bu muammo global miqyosda o‘sib borayotgan ijtimoiy va
tibbiy muammolardan biri ekani ta’kidlangan. Ayniqsa, kognitiv salomatlikni qo‘llab-
quvvatlashda tabiiy vositalar -
Ginkgo Biloba, Bacopa Monnieri (Brahmi),
Rozmarin
va
Zanjabil
kabi o‘simliklarning ilmiy asoslangan foydali xususiyatlari
o‘rganilgan. Bu o‘simliklar tarkibidagi faol moddalar - flavonoidlar, terpenoidlar,
bakopazidlar va gingerol miya qon aylanishini yaxshilash, antioksidant himoya
ko‘rsatish va sinaptik faoliyatni qo‘llab-quvvatlash orqali xotira va konsentratsiyani
kuchaytirishi mumkinligi bilan ajralib turadi. Ishda ushbu vositalarning farmakologik
ta’siri, tadqiqotlar bilan asoslangan samaradorligi hamda ehtiyot choralariga alohida
e’tibor qaratilgan. Natijada, bu o‘simliklar farmatsevtika va xalq tabobatida muhim
qo‘shimcha terapiya sifatida tavsiya etilishi mumkinligi xulosa qilingan.
Абстракт:
В работе представлены аналитические данные о нарушениях
памяти и их распространенных причинах, включая нейродегенеративные
заболевания, такие как деменция и болезнь Альцгеймера. На основании данных
Всемирной организации здравоохранения подчеркивается, что эта проблема
является одной из растущих социальных и медицинских проблем мирового
масштаба. В частности, были изучены научно доказанные полезные свойства
натуральных средств — таких растений, как гинкго билоба, бакопа монье
(брахми), розмарин и имбирь - для поддержания когнитивного здоровья.
Известно, что активные ингредиенты этих растений - флавоноиды, терпеноиды,
бакопазиды и гингерол - улучшают память и концентрацию, улучшая мозговой
кровоток, обеспечивая антиоксидантную защиту и поддерживая синаптическую
активность. Работа посвящена фармакологическим эффектам этих препаратов,
их научно обоснованной эффективности и мерам предосторожности. В
результате был сделан вывод, что эти растения могут быть рекомендованы в
качестве важных дополнительных средств в фармацевтической и народной
медицине.
Abstract:
This study provides analytical data on memory disorders and their
common causes, including neurodegenerative conditions such as dementia and
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
139
139
Alzheimer's disease. Based on data from the World Health Organization, it is noted
that this problem is one of the growing social and medical problems globally. In
particular, the scientifically proven beneficial properties of natural remedies - Ginkgo
Biloba, Bacopa Monnieri (Brahmi), Rosemary and Ginger - in supporting cognitive
health have been studied. The active ingredients in these plants - flavonoids,
terpenoids, bacopasides and gingerol - are distinguished by the fact that they can
enhance memory and concentration by improving cerebral blood flow, providing
antioxidant protection and supporting synaptic activity. The study focuses on the
pharmacological effects of these remedies, their research-based efficacy and
precautions. As a result, it is concluded that these plants can be recommended as
important adjunct therapies in pharmaceutical and folk medicine.
Kalit so‘zlar:
Xotira buzilishi, demensiya, Altsgeymer kasalligi, kognitiv
salomatlik, Ginkgo Biloba, Bacopa Monnieri, Brahmi, Rozmarin (Rosmarinus
officinalis), Zanjabil (Zingiber officinale), neyrohimoya, antioksidant, o‘simlik dori
vositalari, flavonoidlar, bakopazidlar, gingerol, tabiiy terapiya, neyrodegenerativ
kasalliklar, kognitiv funksiyalar.
Ключевые слова:
Нарушение памяти, деменция, болезнь Альцгеймера,
когнитивное здоровье, гинкго билоба, бакопа монье, брахми, розмарин
(Rosmarinus officinalis), имбирь (Zingiber officinale), нейропротекция,
антиоксидант, растительные лекарственные средства, флавоноиды, бакопазиды,
гингерол, натуральная терапия, нейродегенеративные заболевания, когнитивная
функция.
Keywords:
Memory impairment, dementia, Alzheimer's disease, cognitive
health, Ginkgo Biloba, Bacopa Monnieri, Brahmi, Rosemary (Rosmarinus officinalis),
Ginger (Zingiber officinale), neuroprotection, antioxidant, herbal medicines,
flavonoids, bacopasides, gingerol, natural therapy, neurodegenerative diseases,
cognitive function.
Mavzuning dolzarbligi:
Xotira buzilishi va demensiya kabi kognitiv buzilishlar
hozirgi zamon jamiyatida keng tarqalgan sog‘liq muammolari hisoblanadi. Dunyo
aholisining qarishi bilan bu kasalliklarning ko‘lami sezilarli darajada oshib bormoqda.
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, demensiyaga chalingan
odamlar soni yildan-yilga ko‘paymoqda va bu holat sog‘liqni saqlash tizimlari va
oilalarga katta yuk tushirmoqda. Shu sababli, xotira buzilishining oldini olish,
kechiktirish va unga qarshi kurashish muhim vazifa sifatida dolzarbligini saqlab
qolmoqda.
Tabiiy dorivor o‘simliklar — Ginkgo Biloba, Bacopa Monnieri, Rozmarin va
Zanjabil kabi vositalar — miyani himoya qilish, kognitiv faoliyatni yaxshilashda
samarali vosita sifatida e’tirof etilmoqda. Ularning xavfsizligi, tabiiyligi va keng
tarqalganligi bu mavzuni tadqiq qilish va amaliy qo‘llash uchun katta ahamiyat kasb
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
140
140
etadi. Shuning uchun xotira buzilishi bilan bog‘liq kasalliklarni oldini olish va ularni
davolashda o‘simliklardan foydalanishni o‘rganish zamonaviy tibbiyot va
farmakologiya uchun dolzarb va muhim yo‘nalish hisoblanadi.
Xotira buzilishi-bu insonning ma’lumotlarni eslab qolish, saqlash yoki esga olish
qobiliyatining kamayishi yoki yo‘qolishidir. Bu holat qisqa muddatli yoki uzoq
muddatli bo‘lishi mumkin. Xozirgi kunda Dunyo bo‘yicha xotira buzilishidan aziyat
chekayotgan odamlar soni tobora ortib bormoqda. 2021-yilda jahon bo‘yicha 57
million odamda demensiya (xotira va boshqa kognitiv funksiyalarni yo‘qotish)
mavjudligi aniqlangan. Har yili yangi 10 million holat qo‘shilmoqda, ya’ni har 3,2
soniyada bir yangi bemor aniqlanmoqda.
2021 yilda dunyo bo'ylab 57 million odam demensiya bilan kasallangan, ularning
60% dan ortig'i past va o'rta daromadli mamlakatlarda yashaydi. Har yili 10 millionga
yaqin yangi holatlar qayd etiladi. Demans miyaga ta'sir qiladigan turli kasalliklar va
shikastlanishlar natijasida yuzaga keladi. Altsgeymer kasalligi demansning eng keng
tarqalgan shakli bo'lib, 60-70% hollarda yordam berishi mumkin. Demans hozirda
dunyo miqyosida o'limning ettinchi asosiy sababi va nogironlik va qariyalarning asosiy
sabablaridan biridir. 2019 yilda demans dunyo miqiyosida 1,3 trillion AQSH dollarini
tashkil etadi, bu xarajatlarning taxminan 50 foizi kuniga oʻrtacha 5 soatlik parvarish va
nazoratni taʼminlovchi norasmiy qaramogʻidagilar (masalan, oila aʼzolari va yaqin
doʻstlar) tomonidan koʻrsatiladigan yordamga toʻgʻri keladi. Ayollar nomutanosib
ravishda demansdan bevosita va bilvosita ta'sir ko'rsatadi. Ayollar nogironlikka
moslashtirilgan hayot yillari va demans tufayli o'limni boshdan kechirishadi, lekin ayni
paytda demans
bilan yashovchi odamlar uchun parvarish soatlarining 70 foizini
ta'minlaydilar.
Altsgeymer kasalligikasallik - bu odamning fikrlash va eslash qobiliyatiga asta-
sekin ta'sir qiladigan miya kasalligi. Vaqt o'tishi bilan u kasallikka chalinganlarning
ishlashi va dunyo bilan o'zaro munosabatiga jiddiy ta'sir qilmaguncha yomonlashadi.
65 yoshdan oldin Altsgeymer kamdan-kam uchraydi, ammo bu yoshdan keyin xavf har
besh yilda ikki baravar ortadi. Biroq, ko'p odamlar Altsgeymer kasalligini
rivojlantirmasdan 90 yosh va undan keyin ham yashaydilar.
Yengil kognitiv buzilish (MCI):
60 yoshdan katta odamlar orasida MCI tarqalish
darajasi 6,7% dan 25,2% gacha bo‘lib, bu yosh va ta’lim darajasiga qarab o‘zgaradi.
MCI - bu normal qarish va demensiya o‘rtasidagi o‘tish davri bo‘lib, ba’zi hollarda
demensiyaga olib kelishi mumkin.
Xotira buzilishlari va miyya faoliyati bilan bo‘g‘liq bo‘lgan xolatlarda kimyoviy
preparatlar bilan bir qatorda tabiiy vositalar jumladan o‘simliklardan xam foydalanish
mumkin. Bu kasallikni oldini olish, kasallikga chalinmaslik, yoki kasallikka chalingan
xollarda asoratlarni yengillashtirish, kasallikka qarshi kurashishda yordam beradi.
Quyida shu kabi foydali bo‘lgan o‘simliklar haqida malumot beramiz.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
141
141
Ginkgo Biloba Ilmiy nomi:
Ginkgo biloba L.
Oila: Ginkgoaceae Klassifikatsiyasi:
Eng qadimiy o‘simlik turlaridan biri.Kelib chiqishi: Xitoy, ammo hozir butun dunyo
bo‘ylab parvarish qilinadi.
Daraxt barg to‘kuvchi, balandligi 20–35 metrga yetadi, ikki
bo‘lakli (shuning uchun “biloba” deb ataladi -
bi
-ikki,
loba
- bo‘lak). Hayot
davomiyligi: Juda uzoq umr ko‘radi-ba’zi daraxtlar 1000 yildan ortiq yashaydi.
Mevasi: Sariq-to‘q sariq rangli, ammo hidi achchiq. Ichidagi urug‘ ovqatga yaroqli,
lekin cheklangan miqdorda iste’mol qilinadi.
“Tirik dinozavr” deb ataladi: Ginkgo 270
million yil oldin mavjud bo‘lgan yagona tirik o‘simlik turidir (Paleozoik davr). Xitoyda
an’anaviy tibbiyotda 1000 yillardan beri ishlatiladi. Yaponiyada ko‘plab Ginkgo
daraxtlari Hiroshimada atom bombasi portlashidan so‘ng ham tirik qolgan-bu uning
bardoshlilik ramzi bo‘lishiga sabab bo‘lgan tarkibidagi asosiy faol modda:
1. Flavonoidlar
-Kuchli antioksidantlar bo‘lib, miya hujayralarini erkin radikallardan himoya
qiladi.
-Neyronlar (asab hujayralari)ni shikastlanishdan saqlaydi.
-Bu modda xotira va konsentratsiyani kuchaytirishga hissa qo‘shadi.
2.
Terpenoidlar (ginkgolid A, B, C va bilobalid)
-
Ginkgolidlar qon tomirlarni kengaytirish va qon aylanishni yaxshilash orqali
miyaga kislorod va oziqa moddalarning yaxshiroq yetkazilishini ta’minlaydi.
-
Bilobalid
asab
hujayralarining
metabolizmini
qo‘llab-quvvatlaydi va
neyrohimoya ta’siriga ega.
Tibbiy foydalanish sohalari: Xotira va konsentratsiyani oshirish, Alzheimer
kasalligi va demensiyani sekinlashtirish, Miya qon aylanishi buzilishlari, Quloqda
shovqin (tinnitus), Boshsizlik va bosh aylanishi, Yengil depressiya va xavotirni
kamaytirish.
Qon suyultiruvchi dori ichayotganlar Ginkgo bilan ehtiyot bo‘lishi kerak
(qon ketish xavfini oshiradi). Homiladorlik yoki emizish davrida foydalanish tavsiya
etilmaydi.
Bacopa Monnieri (Brahmi) – Xotira va aqlni kuchaytiruvchi o‘simlik.
Ilmiy
nomi
: Bacopa monnieri (L.) Wettst.
Ommaviy nomi
: Brahmi (Hindiston), Jalabrahmi,
Water Hyssop
.
Ko‘rinishi: Yerga yaqin o‘sadigan, mayda bargli, ko‘p yillik o‘simlik.
Yashash joyi: Nam va botqoqlik hududlarda (ko‘llar, daryolar atrofida). Tarqalgan
hududlar: Hindiston, Nepal, Xitoy, Shri-Lanka, Amerika, Afrika va Janubi-Sharqiy
Osiyo.
Foydali xususiyatlari
Xotirani yaxshilaydi,
Tadqiqotlar Brahmi uzoq muddatda xotirani saqlab qolish
va yangisini shakllantirishda ijobiy ta’sir ko‘rsatishini tasdiqlagan, Ayniqsa
qisqa
muddatli xotirani
kuchaytirishga foydali.
Stress va tashvishni kamaytiradi,
Adaptogen
hisoblanadi: ya’ni organizmning stressga nisbatan bardoshliligini oshiradi.
Kortizol
darajasini pasaytiradi (stress gormoni).
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
142
142
E’tibor va konsentratsiyani oshiradi,
Talabalar va ruhiy ishlarda faol
odamlarda diqqatni jamlash va o‘rganishni tezlashtiradi.
Antioksidant ta’sir:
Miya
hujayralarini erkin radikallardan himoya qiladi, Neyrodegenerativ kasalliklar
(masalan, Alzheimer) xavfini kamaytiradi,
Tadqiqotlarga ko‘ra Stough et al 2001 (Australia): 90 kunlik Brahmi iste’molidan
so‘ng talabalar diqqat va xotira testlarida yaxshilanish ko‘rsatgan.
Roodenrys et al., 2002: So‘zlarni eslab qolish va qayta tiklash darajasi 25% ga
yaxshilangan.
Journal of Ethnopharmacology: 12 hafta davomida 300 mg Brahmi iste’moli
xotira va fikrlash tezligini oshirgan.
Asosiy faol moddalar 1.
Bakopazid A (Bacoside A).
Eng muhim va faol
component, Neyronlararo signal uzatishni yaxshilaydi (sinaptik o'tkazuvchanlik),
Neyronlarning o‘sishi va tiklanishiga yordam beradi, Antioksidant xususiyatga ega -
miya hujayralarini oksidlovchi stressdan himoya qiladi.
2.
Bakopazid B (Bacoside B),
Bakopazid A ning izomeri, lekin kamroq faol,
Kognitiv (aql, xotira) faollikni qo‘llab-quvvatlaydi.
Rozmarin (Rosmarinus officinalis)
- Tabiiy stimulyator va antioksidant. Ilmiy
nomi: Rosmarinus officinalis L.
Ommaviy nomi: Rozmarin, Oila: Lamiaceae
(Yalpizdoshlar oilasi), Kelib chiqishi: O‘rta yer dengizi mintaqasi, ammo hozir butun
dunyoda yetishtiriladi.
Ko‘rinishi
: Doimiy yashil buta (balandligi 1-2 metr),
Barglari
:
Uzunchoq, ignaday, kuchli efir moyi hidi bilan,
Gullari
: Moviy-yashil rangda, mayda
va xushbo‘y,
Yashash muhitlari
: Quruq, quyoshli joylar.
Xotira va konsentratsiyani yaxshilash,
Rozmarinning hidi hamda ekstrakti
asetilxolin
faoliyatini oshiradi - bu modda xotira va o‘rganish uchun muhim
neyrotransmitterdir. Tadqiqotlar: Rozmarin hidi bilan nafas olish diqqat va ish
xotirasini kuchaytiradi.
Antioksidant himoya,
Karnosik kislota va rozmarin kislotasi hujayralarni
oksidlovchi stressdan himoya qiladi, Alzheimer kabi kasalliklarda neyronlarning
nobud bo‘lishini sekinlashtiradi.
Yallig‘lanishga qarshi va og‘riqni kamaytiruvchi ta’siri bor,
Mushak
og‘rig‘i, revmatizm yoki shamollashda rozmarin moyi qo‘llaniladi.
Ovqat hazm qilishga yordam beradi,
Aptekalarda ko‘pincha ovqat hazm
qilishni yaxshilovchi vosita sifatida mavjud, Oshqozon gazlarini kamaytiradi, ishtahani
ochadi.
2012-yilgi “Therapeutic Advances in Psychopharmacology” jurnalida:
Rozmarin efir moyini nafas orqali qabul qilish xotira testlarida ko‘rsatkichlarni
yaxshilagan (qisqa muddatli eslab qolish, e’tibor).
Rozmarin kislotasi Parkinson va Alzheimer kasalliklariga sabab bo‘ladigan
neyrodegenerativ jarayonlarga qarshi himoya ta’minlashi isbotlangan (hayvonlar
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
143
143
ustida tadqiqotlarda).
Ilmiy nomi
: Zingiber officinale Ommaviy nomlari: Zanjabil, Imbir. Kelib
chiqishi: Janubi-Sharqiy Osiyo (asosan Hindiston va Xitoy). Ko‘rinishi: Ko‘p yillik
o‘simlik, balandligi 1 metr atrofida.
Ovqat hazm qilishga yordam beradi,
Oshqozon va ichak faoliyatini
yaxshilaydi, meteorizm (gaz to‘planishi)ni kamaytiradi. Hazm qilishni tezlashtiradi,
ishtahani ochadi.
Qusishni va ko‘ngil aynishini kamaytiradi,
Homiladorlikdagi ko‘ngil aynish,
kemasozlik yoki dorilar ta’siridagi qusishga qarshi samarali, Odatda
500–1000 mg
quritilgan zanjabil kapsula shaklida qo‘llaniladi.
Yallig‘lanishga qarshi va og‘riqni kamaytiradi,
Artrit, mushak og‘rig‘i, hayz
og‘rig‘i uchun foydali, Gingerol moddasi yallig‘lanishga sabab bo‘ladigan
prostaglandinlarni kamaytiradi.
Immunitetni kuchaytiradi,
Antibakterial va antivirus xususiyatlari mavjud,
Sovuq tegish, gripp va yo‘talga qarshi choy shaklida ishlatiladi.
Xolesterin va qon bosimini nazorat qiladi,
Tadqiqotlar zanjabil yurak-qon
tomir salomatligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini ko‘rsatgan.
American Journal of Clinical Nutrition (2005)
: Zanjabil yallig‘lanishni
pasaytiruvchi moddalarning ishlab chiqarilishini to‘xtatishi mumkin.
Phytotherapy Research (2012)
: Zanjabil kapsulasi og‘riq qoldiruvchi dorilar
(NSAID) darajasida hayz og‘rig‘ini kamaytirgan.
Xulosa
Xotira buzilishi — zamonaviy jamiyatda tobora ko‘proq uchrayotgan jiddiy
muammo bo‘lib, ayniqsa qarilik davrida yoki neyrodegenerativ kasalliklar, xususan
Altsgeymer
va
demensiya
bilan chambarchas bog‘liq. 2021-yilgi ma’lumotlarga
ko‘ra, dunyo bo‘ylab demensiya bilan og‘riganlar soni 57 milliondan oshgan bo‘lib, bu
raqam har yili 10 millionga ortib bormoqda. Bu global sog‘liqni saqlash tizimi, iqtisod
va ijtimoiy tuzumga katta yuk bo‘lib, ayniqsa past va o‘rta daromadli davlatlarda kuchli
ta’sir ko‘rsatmoqda.
Ushbu holatni davolash yoki oldini olishda nafaqat farmatsevtik preparatlar, balki
tabiiy o‘simliklar
asosidagi vositalar ham muhim o‘rin tutadi. Ilmiy tadqiqotlar
asosida quyidagi o‘simliklarning xotira, aql faolligi va miya salomatligi uchun foydali
ekanligi aniqlangan:
Ginkgo Biloba
Flavonoid va terpenoidlar orqali miya qon aylanishini yaxshilaydi, neyronlarni
erkin radikallardan himoya qiladi. Xotirani kuchaytirish, konsentratsiyani oshirish va
demensiya belgilari sekinlashishiga yordam beradi.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
144
144
Bacopa Monnieri (Brahmi)
Bakopazid A va B moddalari orqali sinaptik o'tkazuvchanlikni yaxshilaydi,
stressni kamaytiradi, qisqa va uzoq muddatli xotirani mustahkamlaydi.
12 haftalik tadqiqotlar natijalarida xotira va fikrlash tezligining sezilarli yaxshilanishi
kuzatilgan.
Rozmarin (Rosmarinus officinalis)
Karnosik kislota va efir moylari asetilxolin faoliyatini kuchaytirib, miya
hujayralarini oksidlovchi stressdan himoya qiladi. Rozmarin hidi diqqat va eslab
qolishni oshiradi, ayniqsa Alzheimer profilaktikasida istiqbolli vosita hisoblanadi.
Zanjabil (Zingiber officinale)
Gingerol, shogaol va efir moylari yallig‘lanishga qarshi, antioksidant va
immunitetni oshiruvchi ta’sirga ega. Asosan miya sog‘ligiga bilvosita yordam beradi -
qon aylanish, yallig‘lanish va ovqat hazmini yaxshilash orqali umumiy sog‘lomlikni
qo‘llab-quvvatlaydi.
Ilmiy tadqiqotlar va an’anaviy tibbiy tajriba shuni ko‘rsatadiki, xotira buzilishi va
demensiyani oldini olishda, shuningdek, mavjud holatni sekinlashtirishda
Ginkgo
Biloba, Bacopa Monnieri, Rozmarin va Zanjabil
kabi o‘simliklar muhim tabiiy
vositalar hisoblanadi. Ular nafaqat xotirani yaxshilaydi, balki miya hujayralarini
himoya qilib, umumiy kognitiv salomatlikni mustahkamlashga yordam beradi. Biroq,
bu o‘simliklar
dorilarni to‘liq almashtira olmaydi
, balki ularni
qo‘shimcha vosita
sifatida
ehtiyotkorlik bilan, tibbiy maslahat asosida qo‘llash zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
World Health Organization (WHO).
Dementia fact sheet. 2021. URL:
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dementia
2.
Birks J., Evans J. Ginkgo biloba for cognitive impairment and dementia. Cochrane
Database of Systematic Reviews. 2009;(1):CD003120.
3.
Stough C., Lloyd J., Clarke J., Downey L., Hutchison C. The chronic effects of an extract
of Bacopa monniera (Brahmi) on cognitive function in healthy human subjects.
Psychopharmacology. 2001;156(4):481-484.
4.
Roodenrys S., Booth D., Bulzomi S., Phipps A., Micallef C., Smoker J. Chronic effects of
Brahmi
(Bacopa
monnieri)
on
human
memory.
Neuropsychopharmacology.
2002;27(2):279-281.
5.
Moss M., Cook J., Wesnes K., Duckett P. Aromas of rosemary and lavender essential oils
differentially affect cognition and mood in healthy adults. International Journal of
Neuroscience. 2003;113(1):15-38.
6.
Ali B.H., Blunden G., Tanira M.O., Nemmar A. Some phytochemical, pharmacological
and toxicological properties of ginger (Zingiber officinale Roscoe): A review of recent
research. Food and Chemical Toxicology. 2008;46(2):409-420.
7.
American Journal of Clinical Nutrition. Effects of ginger supplementation on
inflammation: A systematic review and meta-analysis. 2005.
8.
Therapeutic Advances in Psychopharmacology. Effects of rosemary essential oil on
cognitive performance: A systematic review. 2012.
