MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
61
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI FUQAROLARINING
KONSTITUTSIYAVIY BURCHLARI
IIV Surxondaryo akademik litseyi
Huquqshunoslik fani o’qituvchi
Ko’chkinova Adolat Gulmurod qizi
Annotatsiya:Ushbu maqola O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga
asoslanib, fuqarolarning konstitutsiyaviy burchlarini tahlil qiladi. Maqolada
fuqarolarning davlat va jamiyat oldidagi majburiyatlari, ularning huquqiy asoslari
va amaldagi qonunlar bilan bog‘liq jihatlar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek,
fuqarolarning burchlarini bajarishning ahamiyati va bu burchlarning jamiyatdagi
o‘rni yoritiladi.
Kalit
so‘zlar:
O‘zbekiston
Respublikasi,Konstitutsiya,fuqarolar
burchlari,huquqiy majburiyatlar, davlat va fuqarolar o‘rtasidagi munosabatlar,
jamiyatdagi tartib va barqarorlik, javobgarlik mexanizmlari,huquqiy kafolatlar.
O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, mamlakatimizning asosiy
huquqiy hujjati bo‘lib, fuqarolar va davlat o‘rtasidagi huquqiy munosabatlarni
belgilaydi. Konstitutsiyaning XI bobida fuqarolarning burchlari alohida ta’kidlangan
bo‘lib, bu burchlar fuqarolarning davlat va jamiyat oldidagi majburiyatlarini aks
ettiradi.
Fuqarolarning konstitutsiyaviy burchlari
Barcha fuqarolar Konstitutsiyada belgilab qo‘yilgan burchlarini bajaradilar.
O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi
59-modda
1.
Konstitutsiya va qonunlarga rioya etish
Konstitutsiyaning 60-moddasiga ko‘ra, fuqarolar Konstitutsiya va
qonunlarga rioya etishga, boshqa kishilarning huquqlari, erkinliklari, sha’ni va
qadr-qimmatini hurmat qilishga majburdirlar .
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
62
2.
Tarixiy, ma’naviy va madaniy merosni asrab-avaylash
Konstitutsiyaning 61-moddasiga ko’ra,Fuqarolar O‘zbekiston xalqining
tarixiy, ma’naviy, madaniy, ilmiy va tabiiy merosini asrab-avaylashi shart.
Tarixiy, ma’naviy, madaniy, ilmiy va tabiiy meros davlat tomonidan
muhofaza qilinadi.
3. Atrof-muhitni asrash
Konstitutsiyaning 62-moddasiga ko’ra
,
Fuqarolar atrof tabiiy muhitga
ehtiyotkorona munosabatda bo‘lishga majburdirlar
4. Soliqlarni to‘lash
Konstitutsiyaning
62-moddasiga
ko’ra
,
Fuqarolar
qonun
bilan
belgilangan soliqlar va yig‘imlarni to‘lashi shart.
Soliq va yig‘imlar adolatli bo‘lishi hamda fuqarolarning konstitutsiyaviy
huquqlarini amalga oshirishiga to‘sqinlik qilmasligi kerak.
5. O‘zbekiston Respublikasini himoya qilish
Konstitutsiyaning 62-moddasiga ko’ra
,
O‘zbekiston Respublikasini
himoya qilish — O‘zbekiston Respublikasi har bir fuqarosining burchidir.
Fuqarolar qonunda belgilangan tartibda harbiy yoki muqobil xizmatni o‘tashga
majburdirlar
.
Fuqarolarning burchlarini bajarishning huquqiy kafolatlari
Konstitutsiyaning 54-moddasiga asosan, Insonning huquq va erkinliklarini
ta’minlash davlatning oliy maqsadidir.
Davlat
inson
hamda
fuqaroning
Konstitutsiya
va
qonunlarda
mustahkamlangan huquqlari va erkinliklarini ta’minlaydi.
Har kim o‘z huquq va erkinliklarini qonunda taqiqlanmagan barcha usullar
bilan himoya qilishga haqli.
Har kimga o‘z huquq va erkinliklarini sud orqali himoya qilish, davlat
organlarining hamda boshqa tashkilotlarning, ular mansabdor shaxslarining qonunga
xilof qarorlari, harakatlari va harakatsizligi ustidan sudga shikoyat qilish huquqi
kafolatlanadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
63
Har kimga buzilgan huquq va erkinliklarini tiklash uchun uning ishi qonunda
belgilangan muddatlarda vakolatli, mustaqil hamda xolis sud tomonidan ko‘rib
chiqilishi huquqi kafolatlanadi.
Har kim O‘zbekiston Respublikasining qonunchiligiga va xalqaro
shartnomalariga muvofiq, agar davlatning huquqiy himoyaga doir barcha ichki
vositalaridan foydalanib bo‘lingan bo‘lsa, insonning huquq va erkinliklarini himoya
qiluvchi xalqaro organlarga murojaat etishga haqli.
Har kim davlat organlarining yoxud ular mansabdor shaxslarining qonunga
xilof qarorlari, harakatlari yoki harakatsizligi tufayli yetkazilgan zararning o‘rni
davlat tomonidan qoplanishi huquqiga ega.
Javobgarlik mexanizmlari
Jinoyat kodeksining 194-moddasiga muvofiq, Atrof tabiiy muhitning
ifloslanganligi to‘g‘risidagi ma’lumotlarni qasddan yashirish yoki buzib
ko‘rsatish
Maxsus vakolatga ega mansabdor shaxslar tomonidan zararli ekologik
oqibatlarni keltirib chiqargan halokatlar yoki atrof tabiiy muhitning radiatsiyaviy,
kimyoviy, bakteriyaviy ifloslanganligi yoxud odam hayoti yoki sog‘lig‘i, tirik tabiat
uchun xavfli bo‘lgan boshqacha tarzda ifloslanganligi haqidagi yoxud aholi
salomatligining holatiga doir ma’lumotlarni qasddan yashirilishi yoki buzib taqdim
etilishi aholining ommaviy kasallanishi, hayvonlar, parrandalar yoki baliqlarning
qirilib ketishi yoki boshqacha og‘ir oqibatlarga sabab bo‘lsa, —
bazaviy hisoblash miqdorining yuz baravaridan ikki yuz baravarigacha
miqdorda jarima yoki besh yilgacha muayyan huquqdan mahrum qilish yoxud uch
yuz oltmish soatgacha majburiy jamoat ishlari yoxud uch yilgacha axloq tuzatish
ishlari bilan jazolanadi.
O‘sha qilmishlar odam o‘lishiga sabab bo‘lsa, —
muayyan huquqdan mahrum qilib, bir yildan uch yilgacha ozodlikni cheklash
yoki uch yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
64
Fuqarolar konstitutsiyaviy burchlarini bajarmagan taqdirda, ma’muriy yoki
jinoiy javobgarlikka tortilishi mumkin .
Xulosa
Fuqarolarning konstitutsiyaviy burchlari jamiyatdagi tartib va barqarorlikni
ta’minlashda muhim ahamiyatga ega. Ularning bajarilishi davlat va fuqarolar
o‘rtasidagi huquqiy munosabatlarni mustahkamlashga xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi Toshkent 30.04.2023.
2. O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi 22.09.1994.
3. O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarning qanday burchlari bor? - Advice.uz
4. Quronov Q., “Huquqshunoslik asoslari”, Toshkent, 2022.
5. O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining konstitutsiyaviy burchlari - TALABA.SU
6. Jalilov S. “Oʻzbekiston Respublikasida huquqiy tizim asoslari”, Toshkent, 2021.
