MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
57
VOYAGA YETMAGANLAR O‘RTASIDA JINOYATCHILIKNING
OLDINI OLISHGA QARATILAYOTGAN CHORA-TADBIRLAR:
IJTIMOIY PROFILAKTIKADAN INNOVATSION
YONDASHUVLARGACHA
IIV Surxondaryo akademik litseyi
Huquqshunoslik fani o’qituvchi
Ko’chkinova Adolat Gulmurod qizi
Annotatsiya:Ushbu
maqolada
voyaga
yetmaganlar
o‘rtasida
jinoyatchilikning
sabablari,
uning
jamiyatga
salbiy
ta'siri,
shuningdek,
jinoyatchilikning oldini olishga qaratilgan amaliy chora-tadbirlar tahlil qilinadi.
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda yoshlar siyosati doirasida amalga oshirilayotgan
islohotlar, profilaktik tadbirlar, huquqiy targ‘ibot ishlari va muqobil tarbiya
metodlari haqida ma’lumotlar keltiriladi. Maqolada yoshlarning ijtimoiy muhitdagi
o‘rni, maktab va mahalla institutlarining hamkorligi ham alohida e’tiborga olinadi.
Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan profilaktik tadbirlar, huquqiy va psixologik
yordam, hamda innovatsion yondashuvlar orqali yoshlar orasida jinoyatchilikni
kamaytirish maqsadida olib borilayotgan ishlar ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:voyaga yetmaganlar, jinoyatchilik, profilaktika, huquqiy
tarbiya, yoshlar siyosati, jinoyatning oldini olish, maktab-mahalla hamkorligi.
So‘nggi yillarda voyaga yetmaganlar o‘rtasida jinoyatchilikka qarshi
kurashish masalasi dolzarb mavzulardan biriga aylangan. Bu holat nafaqat jinoyat
sodir etilganidan keyin chora ko‘rishni, balki jinoyatlarning oldini olish, profilaktik
tadbirlarni tizimli tashkil etishni taqozo etmoqda.
Voyaga yetmaganlar orasida jinoyatga moyillikning asosiy sabablari qatoriga
oilaviy muhitdagi beparvolik, nazoratning yetishmasligi, ijtimoiy-iqtisodiy
sharoitlarning og‘irligi, maktab va mahalla tizimining zaif hamkorligi, axborot
texnologiyalarining noto‘g‘ri ta’siri kiradi.2024–2025-yillarda O‘zbekistonda qabul
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
58
qilingan “Yoshlar va bolalar masalalari bo‘yicha Respublika komissiyasi” qarorlariga
muvofiq, quyidagi asosiy yo‘nalishlarda chora-tadbirlar kuchaytirilmoqda:
1. Huquqiy targ‘ibot va ma’rifiy ishlar – Maktablarda huquqiy bilimlar
darslari, sudyalarning, huquqshunoslarning ishtirokidagi ochiq muloqotlar va
seminarlar tashkil etilmoqda.
2. Mahalla va maktab hamkorligi – Har bir o‘quvchining oilaviy sharoitlari
o‘rganilib, ehtiyojmand oila farzandlari bilan individual ishlash amaliyoti yo‘lga
qo‘yilmoqda.
3. Psixologik xizmatlar faoliyati – Maktab va kollej psixologlari tomonidan
muntazam monitoring olib borilib, xavf ostidagi bolalar aniqlanmoqda.
4. Ish bilan bandlikni ta’minlash va ijtimoiy loyihalar – Ijtimoiy moslashuv
markazlari orqali voyaga yetmaganlarga kasb-hunar o‘rgatish, sport to‘garaklariga
jalb etish choralari ko‘rilmoqda.
5. Jinoyatchilik xavfi yuqori hududlarda nazoratni kuchaytirish – “Yoshlar
daftariga” kiritilgan o‘smirlar bilan ichki ishlar organlari, psixologlar va mahalla
faollari tomonidan muntazam ishlanmoqda.
So‘nggi
yillarda
O‘zbekistonda
voyaga
yetmaganlar
o‘rtasida
jinoyatchilikning oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlar tizimi takomillashmoqda.
Prezident Shavkat Mirziyoyevning 2024-yil 5-fevraldagi qaroriga asosan, Ichki ishlar
organlarining voyaga yetmaganlar masalalari bo‘yicha inspektor-psixologlari Milliy
gvardiya tarkibiga o‘tkazildi. Bu o‘zgarish yoshlar bilan ishlashda yangi
yondashuvlarni joriy etishga imkon yaratdi .
1. Huquqiy va psixologik yordam:
Milliy gvardiya tarkibida tashkil etilgan Bolalar bilan ishlash boshqarmasi va
uning hududiy bo‘linmalari tomonidan maktablarda axloqiy-psixologik muhitni
yaxshilash, o‘quvchilar o‘rtasida nazoratsizlikni keltirib chiqaruvchi omillarni
aniqlash va bartaraf etish, ularda qonunbuzarliklarga nisbatan murosasiz munosabatni
shakllantirish bo‘yicha chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda .
2. Innovatsion yondashuvlar:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
59
Toshkent shahri Chilonzor tumanida og‘ir bo‘lmagan jinoyat sodir etgan 14-
18 yoshdagi bolalar uchun maxsus reabilitatsiya dasturlari ishlab chiqildi. Ushbu
dasturlar bola va uning oilasi ehtiyojlarini inobatga olib, huquqbuzarlikni sodir etgan
bolaning xulqini o‘zgartirishga qaratilgan faoliyat turlarini o‘z ichiga oladi. Bu
yondashuv dunyoning ko‘plab mamlakatlarida ijobiy natijalarni bergan .
3. Maktab-mahalla hamkorligi:
Mahallalarda yoshlar bilan ishlashda maktab va mahalla institutlarining
hamkorligi kuchaytirilgan. O‘quvchilarning darslarga qatnashini nazorat qilish, ota-
onalar bilan ishlash, va yoshlar orasida huquqbuzarliklarning oldini olishga qaratilgan
tadbirlar muntazam ravishda o‘tkazilmoqda. Bu jarayonda mahalla yoshlar
yetakchilari va profilaktika inspektorlari o‘rtasida tezkor ma’lumot almashinuvi va
amaliy hamkorlik yo‘lga qo‘yilgan .
Xulosa
Voyaga yetmaganlar o‘rtasida jinoyatchilikka qarshi kurashish, avvalo,
ularning salbiy yo‘llarga kirib ketishiga sabab bo‘luvchi omillarni bartaraf etish bilan
chambarchas bog‘liq. Tizimli yondashuv, mahalla-maktab-oila uchligi, huquqiy
madaniyatni oshirish va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash vositalari orqali bu yo‘nalishda
ijobiy siljishlarga erishilmoqda. Voyaga yetmaganlar o‘rtasida jinoyatchilikning
oldini olishda tizimli yondashuv, huquqiy va psixologik yordam, innovatsion
reabilitatsiya dasturlari va maktab-mahalla hamkorligi muhim ahamiyatga ega. Ushbu
chora-tadbirlar yoshlarni jinoyatchilikdan himoya qilish, ularning ijtimoiy
moslashuvini ta’minlash va jamiyatda xavfsizlikni oshirishga xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 14-iyundagi PQ–289-sonli
qarori “Yoshlarning ijtimoiy faolligini oshirish va jinoyatchilikning oldini olish
to‘g‘risida”.
2. “Voyaga yetmaganlar o‘rtasida jinoyatchilikning oldini olish bo‘yicha profilaktik
chora-tadbirlar” (Ichki ishlar vazirligi risolasi, 2023-yil).
3. Islomov Z.Sh. “Yoshlar jinoyatchiligining ijtimoiy-psixologik sabablari” – T.:
Ma’naviyat, 2021.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
60
4. “Mahalla” gazetasi, 2024-yil, 5-son – “Maktab va mahalla hamkorligi:
jinoyatchilikni jilovlashda yangi yondashuvlar”.
5. O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi ma’lumotlari (statistik byulleten,
2024-yil).
6.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 5-fevraldagi qarori “Voyaga
yetmaganlar oʻrtasida qonunbuzarliklar profilaktikasi tizimini takomillashtirish
boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”.
7. O‘zbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasining 2024-yil 5-fevraldagi qarori “Ichki
ishlar organlarining inspektor-psixolog shtatlarini Milliy gvardiyaga oʻtkazish
toʻgʻrisida”.
8. UNICEFning 2024-yil 3-yanvardagi xabari “O‘zbekistonda qonun bilan
ziddiyatdagi bolalarni himoya qilish uchun muqobil choralar qo‘llanilmoqda”.
9. “Yoshlar va voyaga yetmaganlar o‘rtasida jinoyatchilikni oldini olish dolzarb
vazifa” maqolasi, UzA.uz, 2024-yil 28-fevral.
10. “Voyaga yetmaganlar oʻrtasida huquqbuzarliklar profilaktikasi tizimi
takomillashtirilmoqda” maqolasi, UzDaily.uz, 2025-yil 25-y
