OMMAVIY AXBOROT VOSITALARI HAYOTIMIZDA QANDAY AHAMIYATGA EGA?

Tursunova Dilsoʻz Abrorovna

doi:10.71337/inlibrary.uz.mead.116197

Authors

Tursunova Dilsoʻz Abrorovna

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.mead.116197

Keywords:

Ommaviy axborot vositalari axborot texnologiyalari jamiyat ijtimoiy ong madaniyat ta’lim yoshlar ma’naviyat jurnalistika kommunikatsiya internet.

Abstract

Ushbu maqolada zamonaviy jamiyatda ommaviy axborot vositalarining (OAV) tutgan o‘rni va ularning hayotimizdagi beqiyos ahamiyati tahlil qilinadi. Axborot texnologiyalari jadal rivojlanib borayotgan davrda OAV nafaqat axborot tarqatish vositasi, balki jamiyatda ijtimoiy fikr shakllanishi, madaniy qadriyatlarni targ‘ib qilish, siyosiy ong va fuqarolik pozitsiyasini rivojlantirishda ham muhim rol o‘ynaydi. Shuningdek, maqolada OAVning yoshlar tarbiyasi, ta’lim, ma’naviyat va axloqiy tarbiya kabi sohalardagi ta’siri haqida ham fikr yuritiladi. Muallif OAVdan oqilona foydalanish orqali inson tafakkurini kengaytirish, tanqidiy fikrlashni rivojlantirish va demokratik jamiyat barpo etish imkoniyatlari haqida tahliliy mulohazalar bildiradi.

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-28

Часть–5_Июнь –2025

288

OMMAVIY AXBOROT VOSITALARI HAYOTIMIZDA

QANDAY AHAMIYATGA EGA?

Tursunova Dilsoʻz Abrorovna

Annotatsiya: Ushbu maqolada zamonaviy jamiyatda ommaviy axborot

vositalarining (OAV) tutgan o‘rni va ularning hayotimizdagi beqiyos ahamiyati

tahlil qilinadi. Axborot texnologiyalari jadal rivojlanib borayotgan davrda OAV

nafaqat axborot tarqatish vositasi, balki jamiyatda ijtimoiy fikr shakllanishi,

madaniy qadriyatlarni targ‘ib qilish, siyosiy ong va fuqarolik pozitsiyasini

rivojlantirishda ham muhim rol o‘ynaydi. Shuningdek, maqolada OAVning yoshlar

tarbiyasi, ta’lim, ma’naviyat va axloqiy tarbiya kabi sohalardagi ta’siri haqida ham

fikr yuritiladi. Muallif OAVdan oqilona foydalanish orqali inson tafakkurini

kengaytirish, tanqidiy fikrlashni rivojlantirish va demokratik jamiyat barpo etish

imkoniyatlari haqida tahliliy mulohazalar bildiradi.

Kalit so‘zlar: Ommaviy axborot vositalari, axborot texnologiyalari, jamiyat,

ijtimoiy ong, madaniyat, ta’lim, yoshlar, ma’naviyat, jurnalistika, kommunikatsiya,

internet.

Zamonaviy dunyo keskin o‘zgarishlar va texnologik yutuqlar davriga qadam

qo‘ydi. Axborot oqimi tobora kuchayib, inson hayotining deyarli barcha jabhalarini

qamrab olayotgan bir paytda, ommaviy axborot vositalarining (OAV) roli har

qachongidan ham ortib bormoqda. OAV bugungi kunda insonlarning kundalik

hayoti, ijtimoiy munosabatlari, siyosiy faolligi, ma’naviy qiyofasi va hatto

dunyoqarashi shakllanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda.

Axborot tarqatishning zamonaviy shakllari, jumladan, internet, televideniye,

radio, matbuot va ijtimoiy tarmoqlar orqali jamiyatga tezkor, keng qamrovli va

xilma-xil ma’lumotlar yetkaziladi. Bu esa, bir tomondan, aholining xabardorlik

darajasini oshirsa, boshqa tomondan, noto‘g‘ri yoki yolg‘on axborot tarqalish

xavfini ham kuchaytiradi. Shuning uchun OAV nafaqat axborot manbai, balki kuchli

tarbiya vositasi sifatida ham baholanmoqda.

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-28

Часть–5_Июнь –2025

289

Ayniqsa, yosh avlodning ongini shakllantirish, ularda vatanparvarlik,

insonparvarlik, madaniy qadriyatlarga sadoqat ruhini singdirish borasida OAVning

tutgan o‘rni beqiyosdir. Shu bilan birga, OAV orqali demokratik tamoyillarni

mustahkamlash, ochiqlik va shaffoflikni ta’minlash, korrupsiyaga qarshi kurashish,

fuqarolik jamiyati institutlarini rivojlantirish imkoniyati mavjud.

Zamonaviy jamiyat hayotida ommaviy axborot vositalarining o‘rni

nihoyatda beqiyosdir. Axborot texnologiyalarining yuksak sur’atlar bilan

rivojlanishi insoniyat tafakkuriga, ijtimoiy ongga va turmush tarziga kuchli ta’sir

ko‘rsatmoqda. Bugungi kunda har bir fuqaro o‘z atrofida yuz berayotgan

voqealardan boxabar bo‘lish, turli sohalardagi o‘zgarishlar haqida tezkor ma’lumot

olish imkoniyatiga ega. Bunda eng samarali vosita — bu ommaviy axborot

vositalaridir. OAV orqali tarqatilayotgan yangiliklar, ijtimoiy-siyosiy tahlillar,

madaniy-ma’naviy ko‘rsatuvlar va boshqa turdagi axborotlar odamlar ongida

muayyan fikr va qarashlarning shakllanishiga sabab bo‘ladi. OAV faqat xabar

beruvchi emas, balki tarbiyaviy, ma’rifiy va ruhiy-ma’naviy ta’sir kuchiga ega

bo‘lgan qudratli omil sifatida e’tirof etiladi.

Ommaviy axborot vositalari ijtimoiy fikrni shakllantirishda, aholining

faolligini oshirishda, ijtimoiy adolat tamoyillarini targ‘ib qilishda, muammolarni

yoritishda va ularni hal etishga undashda samarali mexanizm sifatida xizmat qiladi.

Ayniqsa, fuqarolik jamiyatining rivojlanishida OAVning o‘rni beqiyos. Odamlar

turli voqealar yuzasidan o‘z munosabatlarini bildirish, ijtimoiy tarmoqlar orqali fikr

almashish, muammolarni keng muhokama qilish orqali jamiyat hayotiga bevosita

ta’sir ko‘rsata boshladilar. Bu esa demokratiya tamoyillarining mustahkamlanishiga

zamin yaratadi. OAV orqali erkin axborot almashinuvi, fikrlar xilma-xilligi, ochiqlik

va shaffoflikni ta’minlash mumkin.

Shuningdek, OAV milliy qadriyatlarimizni, urf-odat va an’analarimizni

saqlash va ulug‘lash, madaniyatimizni keng targ‘ib qilish, yosh avlodda ma’naviy

immunitetni shakllantirishda ham katta ahamiyatga ega. Televizion ko‘rsatuvlar,

radio eshittirishlar, gazetalar, internet saytlari va ijtimoiy tarmoqlarda berilayotgan

ma’naviy-ma’rifiy materiallar yoshlarning tarbiyasida, ularning hayotiy pozitsiyasi,

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-28

Часть–5_Июнь –2025

290

dunyoqarashi va jamiyatga bo‘lgan munosabatini belgilashda muhim rol o‘ynaydi.

Ayniqsa, bugungi kunda yoshlar eng faol OAV iste’molchilari hisoblanadi. Ular

ko‘p vaqtlarini internetda o‘tkazadilar, ijtimoiy tarmoqlar orqali turli kontentlarni

kuzatadilar. Shu sababli ularga taqdim etilayotgan axborotlar sifati va mazmuni

alohida e’tiborni talab qiladi.

OAV shuningdek, ta’lim jarayonining samaradorligini oshirishda ham

muhim o‘rin tutadi. Pandemiya davrida bu holat yaqqol namoyon bo‘ldi.

O‘quvchilarga darslar televideniye va internet orqali yetkazildi. Bu esa ta’lim olish

imkoniyatini kengaytirdi. Bugungi kunda ham OAV orqali turli ilmiy, o‘quviy,

ma’rifiy dasturlar orqali yoshlarga zarur bilimlar berilmoqda. O‘quvchilar va

talabalar uchun hujjatli filmlar, interaktiv dasturlar, tarixiy lavhalar, fan yutuqlarini

aks ettiruvchi kontentlar katta ahamiyatga ega bo‘lmoqda.

Biroq OAVning salbiy ta’sirlari ham mavjud. Ayrim hollarda noto‘g‘ri yoki

yolg‘on axborot tarqatilishi, g‘arazli targ‘ibotlar, madaniyatsizlikni targ‘ib qiluvchi

materiallarning ko‘payishi, yolg‘on mashhurlik, virtual dunyoga haddan ortiq

qaramlik kabi muammolar kuzatilmoqda. Ayniqsa, yoshlar bunday salbiy

axborotlarning asosiy nishoniga aylanishi mumkin. Shu bois OAVdan foydalanishda

tanqidiy fikrlash, axborotni tahlil qila olish, ishonchli manbalarni ajrata bilish

madaniyatini shakllantirish muhimdir. Bu borada ota-onalar, pedagoglar va

jurnalistlarning roli katta. OAV faqat erkin emas, balki mas’uliyatli ham bo‘lishi

lozim.

Xulosa qilib aytganda, OAV bugungi kunda nafaqat axborot yetkazuvchi

vosita, balki ijtimoiy ongni shakllantiruvchi, ta’lim va tarbiyani rivojlantiruvchi,

madaniyatni targ‘ib etuvchi, siyosiy jarayonlarga ta’sir ko‘rsatuvchi kuchli

mexanizmdir. Uning imkoniyatlaridan oqilona foydalanish, kontent sifati va ta’sir

doirasini doimiy nazoratda saqlash orqali biz sog‘lom va ma’naviyatli jamiyatni

shakllantira olamiz.

Bugungi globallashuv va raqamli taraqqiyot asrida ommaviy axborot

vositalari jamiyat hayotining ajralmas qismiga aylangan. Ularning inson hayoti,

tafakkuri, dunyoqarashi va ijtimoiy faoliyatiga ko‘rsatadigan ta’siri tobora ortib

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-28

Часть–5_Июнь –2025

291

bormoqda. OAV orqali insonlar tezkor va keng qamrovli axborotga ega bo‘ladilar,

bu esa ularning kundalik qarorlarida, siyosiy va ijtimoiy munosabatlarida muhim

ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, yosh avlodning ma’naviy-axloqiy tarbiyasi, milliy

qadriyatlarga sadoqati, dunyoqarashi shakllanishida OAVning roli beqiyosdir.

Shu bilan birga, OAVdan noto‘g‘ri foydalanish salbiy oqibatlarga ham olib

kelishi mumkin. Yolg‘on axborot, g‘arazli targ‘ibot, madaniyatga zid kontentlar

jamiyatning ma’naviy salomatligiga putur yetkazadi. Shuning uchun OAVning

erkinligi bilan bir qatorda, mas’uliyatli va professional yondashuv ham muhim

ahamiyat kasb etadi. Har bir jurnalist, bloger, nashr tahririyati ijtimoiy javobgarlikni

chuqur anglab, axborotni haqqoniy va xolis tarzda tarqatishga intilishi kerak.

OAVni rivojlantirish, u orqali sog‘lom ijtimoiy muhitni shakllantirish,

tanqidiy fikrlash madaniyatini kengaytirish, yoshlarni axborot xurujlaridan himoya

qilish dolzarb vazifalardan biridir. Faqat shunda biz ommaviy axborot vositalarini

taraqqiyot quroliga aylantirib, zamonaviy, demokratik va ma’rifatli jamiyat sari

ishonchli qadam tashlay olamiz.