MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
223
KORRUPSIYAGA QARSHI KURASHDA
JURNALISTIKANING O‘RNI
Tursunova Dilsoʻz Abrorovna
Annotatsiya: Ushbu maqolada jurnalistikaning korrupsiyaga qarshi
kurashdagi o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Ayniqsa, tergov (investigativ)
jurnalistikasi orqali korrupsion holatlarni fosh etish, ommani ogohlikka chorlash,
davlat va jamoatchilik o‘rtasida axborot ko‘prigi sifatidagi roli keng yoritiladi.
Zamonaviy axborot vositalari, ijtimoiy tarmoqlar, raqamli texnologiyalar jurnalistlar
uchun yangi imkoniyatlar ochgani, O‘zbekistonda korrupsiyaga qarshi olib
borilayotgan islohotlarda ommaviy axborot vositalarining faol ishtiroki misolida
mavzu chuqur yoritiladi. Shuningdek, jurnalistlarning erkin faoliyati uchun zarur
qonunchilik, axborotga ochiqlik va jamiyat ishonchi kabi omillar ham tahlil etilgan.
Kalit so‘zlar: Jurnalistika, korrupsiya, to‘rtinchi hokimiyat, tergov
jurnalistikasi, OAV, axborot erkinligi, ijtimoiy nazorat, ochiqlik, fuqarolik jamiyati,
jurnalist huquqlari.
Zamonaviy dunyoda korrupsiya nafaqat iqtisodiy o‘sish va taraqqiyotga, balki
ijtimoiy adolat, qonun ustuvorligi va fuqarolik jamiyati barqarorligiga ham jiddiy
xavf solmoqda. Har bir jamiyatda korrupsiyaning ildiz otishi va chuqur ildamlik bilan
rivojlanishi bu illatga qarshi keskin choralar ko‘rishni talab etadi. Shunday vaziyatda
jurnalistikaning, xususan, mustaqil va erkin axborot vositalarining o‘rni nihoyatda
muhimdir. Chunki aynan jurnalistika, jamiyatdagi “to‘rtinchi hokimiyat” sifatida,
hokimiyat organlari ustidan ijtimoiy nazoratni amalga oshiradi, fuqarolarga muhim
ma’lumotlarni yetkazadi va korrupsion holatlarni fosh qilishda bevosita vositachilik
rolini bajaradi.
Jurnalistlar – axborot tarqatuvchi bo‘lishdan tashqari, jamiyatda adolatli
tizimning shakllanishi, ijtimoiy faollikning kuchayishi va ochiqlik tamoyillarining
qaror topishida muhim omil sanaladi. Ayniqsa, tahliliy va tergov jurnalistikasi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
224
(investigativ jurnalistika) vositasida jurnalistlar korrupsiyaga oid holatlarni aniqlash,
hujjatlar asosida ochib berish va bu haqida keng jamoatchilikni xabardor qilish orqali
muhim rol o‘ynaydi. Bunday jurnalistika misollariga dunyo amaliyotida Watergate
mojarosi, “Panama hujjatlari”, “Pandora papers” kabi loyihalarni misol keltirish
mumkin. Bu loyihalar natijasida ko‘plab yuqori martabali amaldorlar iste’foga
chiqishga majbur bo‘lgan, ayrimlari esa jinoiy javobgarlikka tortilgan. Bu esa
jurnalistikaning nafaqat axborot vositasi, balki qonunbuzarlik va nohaqlikni fosh
etuvchi kuch sifatida shakllanganligini ko‘rsatadi.
O‘zbekiston misolida olib qaraganda, so‘nggi yillarda korrupsiyaga qarshi
kurash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylangan. Shu bilan birga,
bu kurashda ommaviy axborot vositalarining faol ishtiroki ko‘zga tashlanmoqda.
Davlat rahbari tomonidan ommaviy axborot vositalariga berilgan “xalq va hukumat
o‘rtasidagi ko‘prik” maqomi jurnalistikaning korrupsiyaga qarshi kurashdagi rolini
yanada kuchaytirdi. Ayniqsa, ijtimoiy tarmoqlarda faol bo‘lgan blogerlar va mustaqil
jurnalistlar
tomonidan
o‘tkazilayotgan
surishtiruvlar
natijasida
ko‘plab
qonunbuzarlik holatlari aniqlanmoqda. Ba’zan esa aynan jurnalistik materiallar
asosida huquqni muhofaza qiluvchi organlar tomonidan xizmat tekshiruvlari
o‘tkazilib, amaldorlarga nisbatan intizomiy yoki jinoiy ishlar ochilishi holatlari
kuzatilmoqda.
Biroq bu yo‘lda jurnalistlar duch keladigan qiyinchiliklar ham talaygina.
Ularga nisbatan bosim o‘tkazish, tazyiq qilish, ma’lumotlarni yashirish kabi holatlar
hanuzgacha ayrim holatlarda uchrab turadi. Shuning uchun ham jurnalistikaning
korrupsiyaga qarshi kurashdagi samaradorligini oshirish uchun bir necha muhim
omillarni ta’minlash lozim: birinchidan, jurnalistlarning huquqiy himoyasini
kuchaytirish, ikkinchidan, axborotga bo‘lgan ochiqlikni qonuniy kafolatlash,
uchinchidan esa jamiyatda jurnalistika faoliyatiga nisbatan hurmat va ishonchni
mustahkamlash zarur.
Shuningdek, zamonaviy texnologiyalar va raqamli vositalarning rivojlanishi
jurnalistlar uchun yangi imkoniyatlar eshigini ochdi. Raqamli axborot bazalari, ochiq
manbalarni tahlil qilish vositalari, sun’iy intellekt yordamida axborot tahlili,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
225
vizualizatsiya va kuzatuv dasturlari orqali jurnalistlar endi korrupsiya zanjirlarini
chuqurroq o‘rganish, moliyaviy oqimlarni aniqlash va ommaga ishonchli manbalar
bilan yoritilgan maqolalar taqdim etish imkoniga ega bo‘ldi. Biroq ayni paytda bu
vositalardan noto‘g‘ri foydalanish, noto‘g‘ri axborot tarqatish xavfi ham mavjud
bo‘lib, jurnalistik etika va fakt tekshiruvining dolzarbligini yanada oshiradi.
Xulosa qilib aytganda, jurnalistika korrupsiyaga qarshi kurashda eng muhim
ijtimoiy institutlardan biri hisoblanadi. Bu kurashda jurnalist faqat kuzatuvchi emas,
balki faol ishtirokchi, axborot yetkazuvchi, jamoatchilikni ogoh qiluvchi va adolatni
tiklovchi kuchdir. Shuning uchun ham davlat, jamiyat va jurnalistlar o‘rtasida ochiq
muloqot, hamkorlik va o‘zaro hurmat asosidagi tizimni yo‘lga qo‘yish korrupsiyaga
qarshi kurashning asosiy shartlaridan biri sifatida e’tirof etilishi kerak.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
ABDULLAEV, A. (2022). ZAMONAVIY JURNALISTIKA ASOSLARI.
TOSHKENT: O‘ZBEKISTON NASHRIYOTI.
2.
QODIROV, M. (2021). KORRUPSIYA VA UNGA QARSHI KURASH
STRATEGIYALARI. TOSHKENT: YANGI ASR.
3.
TRANSPARENCY INTERNATIONAL (2023). CORRUPTION PERCEPTIONS
INDEX 2023. WWW.TRANSPARENCY.ORG
4.
MURODOVA, D. (2020). “OAVDA KORRUPSIYA HOLATLARINI
YORITISH: O‘ZBEKISTON TAJRIBASI”, AXBOROT VA JAMIYAT, №2.
5.
KARIMOV, B. (2019). INVESTIGATIV JURNALISTIKA: NAZARIYA VA
AMALIYOT. SAMARQAND: ILM ZIYO.
6.
O‘ZBEKISTON
RESPUBLIKASI
PREZIDENTI
QARORI
(2021).
“KORRUPSIYAGA QARSHI KURASHISH BO‘YICHA DAVLAT SIYOSATINI
YANADA KUCHAYTIRISH CHORALARI TO‘G‘RISIDA”.
7.
BOBOJONOV, F. (2022). “OMMAVIY AXBOROT VOSITALARI – JAMIYAT
KO‘ZGUSI”, ADOLAT YO‘LIDA, №4.
