MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
313
HODISALAR. KOMPONENTLAR HODISALARIGA ISHLOV
BERISH. HODISALARGA ISHLOV BERISH SINFLARI VA
METODLARI
UMAROV BEKZOD AZIZOVICH
Fargʻona davlat universiteti Amaliy matematika va informatika
kafedrasi katta o’qituvchisi p.f.d (PhD)
MIRZALIYEVA ZEBINISO MIRZOHID QIZI
Fargʻona davlat universiteti talabasi
mirzaliyevazebiniso0704@gmail.com
Annotatsiya: Mazkur maqolada dasturlash tillarida hodisalarni qayd etish va
ularga ishlov berish masalasi yoritilgan. Hodisalar — foydalanuvchi harakati yoki
tizim tomonidan yuzaga keladigan signal bo‘lib, dastur ishiga bevosita ta’sir qiladi.
Java, C#, va JavaScript tillarida hodisalarning qanday e’lon qilinishi, kuzatilishi va
ular bilan ishlash usullari misollar bilan yoritiladi.
Kalit so‘zlar: hodisa, komponent, ActionEvent, ClickEvent, event listener,
Java, C#, JavaScript, GUI, addEventListener.
Аннотация: В данной статье рассматриваются вопросы регистрации
и обработки событий в языках программирования. События — это сигналы,
возникающие в результате действий пользователя или системы, оказывающие
непосредственное влияние на выполнение программы. Примеры приведены на
языках Java, C# и JavaScript, демонстрирующие способы объявления,
отслеживания и обработки событий.
Ключевые слова: событие, компонент, ActionEvent, ClickEvent,
обработчик событий, Java, C#, JavaScript, графический интерфейс,
addEventListener.
Annotation: This article discusses the registration and handling of events in
programming languages. Events are signals triggered by user actions or system
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
314
behavior that directly affect program execution. The paper provides examples in
Java, C#, and JavaScript, illustrating how events are declared, monitored, and
processed.
Keywords: event, component, ActionEvent, ClickEvent, event listener, Java,
C#, JavaScript, GUI, addEventListener.
Kirish
Bugungi kunda dasturiy ta’minot foydalanuvchi bilan bevosita o‘zaro ta’sirni
ta’minlovchi tizimlarga aylanmoqda. Bu esa hodisalarning aniq qayd qilinishi va
ularga samarali ishlov berish uslublarini chuqur o‘rganishni talab qiladi. Dasturlashda
hodisalar (events) — bu foydalanuvchi yoki tizim tomonidan sodir etilgan
harakatlarga javoban ishga tushadigan funksiyalar yoki jarayonlardir. Obyektga
yo‘naltirilgan dasturlash tillarida hodisalarni to‘g‘ri tashkil qilish foydalanuvchi bilan
dastur o‘rtasida interaktivlikni ta’minlaydi. Maqolada uch xil muhim dasturlash tilida
hodisalar qanday ishlashi tahlil qilinadi: Java, C# va JavaScript.
1. Java dasturlash tilida hodisalar.
Java tilida hodisalar maxsus sinflar
yordamida e'lon qilinadi. Hodisalar GUI komponentlar (masalan, tugma) bilan
bog‘lanadi va ular ActionListener, MouseListener, KeyListener kabi interfeyslar
orqali kuzatiladi.
Quyida tugma bosilganda ishlov beruvchi Java GUI dasturi keltirilgan:
import javax.swing.*;
import java.awt.event.*;
public class HodisaMisol {
public static void main(String[] args) {
JFrame frame = new JFrame("Hodisa misoli");
frame.setSize(300, 200);
frame.setDefaultCloseOperation(JFrame.EXIT_ON_CLOSE);
JButton button = new JButton("Meni bos!");
button.addActionListener(new ActionListener() {
public void actionPerformed(ActionEvent e) {
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
315
JOptionPane.showMessageDialog(null, "Tugma bosildi!");
}
});
frame.add(button);
frame.setVisible(true);
}
}
Bu kodda addActionListener metodi orqali tugmaga hodisa kuzatuvchisi
biriktirilgan. ActionEvent hodisasi ro‘y berganda actionPerformed metodi ishga
tushadi.
2. C# dasturlash tilida hodisalar.
C# tilida hodisalar event va delegate
konsepsiyasiga asoslanadi. GUI tizimlarida, masalan Windows Forms, hodisalarga
ishlov berish uchun tugmalar Click hodisasiga ulanadi.
Asosiy sinflar va usullar
EventHandler, .Click hodisasi ,MessageBox.Show()
funksiyasi hisoblanadi.
Quyidagi C# Windows Forms dasturida tugma bosilganda xabar chiqariladi:
using System;
using System.Windows.Forms;
public class MainForm : Form {
private Button btnClickMe;
public MainForm() {
btnClickMe = new Button();
btnClickMe.Text = "Meni bos!";
btnClickMe.Location = new System.Drawing.Point(100, 50);
btnClickMe.Click += new EventHandler(TugmaBosildi);
Controls.Add(btnClickMe);
}
private void TugmaBosildi(object sender, EventArgs e) {
MessageBox.Show("Tugma bosildi! Hodisa ishladi.");
}
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
316
[STAThread]
public static void Main() {
Application.EnableVisualStyles();
Application.Run(new MainForm());
}
}
Bu misolda .Click hodisasi uchun kuzatuvchi EventHandler orqali
biriktirilgan va MessageBox yordamida vizual natija taqdim etilgan. C# tili
hodisalarni mustahkam struktura asosida boshqarish imkonini beradi.
3. JavaScript tilida hodisalar.
JavaScript hodisalarga ishlov berish uchun
eng sodda va bevosita tildir. Web sahifalarda tugmalar, formalar yoki boshqa
elementlarga ishlov berish uchun addEventListener funksiyasidan foydalaniladi.
Hodisalarga ishlov berishda JavaScriptning asosiy metodlari addEventListener()
alert() yoki console.log() hisoblanadi.
Quyidagi HTML va JavaScript kodida tugma bosilganda xabar chiqishining
eng sodda shakli berilgan.
<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>Hodisa misoli</title>
</head>
<div>
<button id="btn">Meni bos!</button>
<script>
const button = document.getElementById('btn');
button.addEventListener('click', function() {
alert("Tugma bosildi! Hodisa ishladi.");
});
</script>
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
317
</div>
</html>
Bu misolda addEventListener metodi orqali click hodisasi kuzatiladi va alert
orqali foydalanuvchiga javob qaytariladi. JavaScript hodisalari asosan brauzer
muhitida ishlaydi va interaktiv sahifalarni yaratishda asosiy vositadir.
Natijalar
Tahlildan ko‘rinadiki, har bir dasturlash tili hodisalarni o‘ziga xos tarzda qayd
qiladi. Java tilida hodisalar sinf va interfeyslar asosida, C# tilida delegate va eventlar
asosida, JavaScriptda esa DOM orqali to‘g‘ridan-to‘g‘ri kuzatish uslubi bilan
ishlanadi. Har bir yondashuvning o‘z afzallik va qulayliklari mavjud. Har bir til
bo‘yicha afzallik va kamchiliklarni jadval shaklida yaqqol ko‘rishimiz mumkin.
Dasturlash tili Yondashuv
Afzalliklar
Cheklovlar
Java
Interfeys
asosida
Kuchli struktura, keng
GUI imkoniyatlari
Ko‘p kod yozishni
talab qiladi
C#
Delegate va
event
Moslashuvchanlik, .NET
integratsiyasi
Platformaga
bog‘liqlik
JavaScript
DOM
asosida
Webga moslashgan, oson
integratsiya
Brauzerga bog‘liq
Xulosa
Hodisalarni dasturiy boshqarish bugungi interaktiv ilovalar yaratishda
muhim omildir. Java, C# va JavaScript tillarida hodisalarni ishlatish uchun mavjud
mexanizmlar dasturchiga foydalanuvchi bilan muloqotni samarali tashkil etish
imkonini beradi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, hodisalar modelini to‘g‘ri tanlash dastur
samaradorligini oshirishda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Java murakkab tizimlar
uchun, C# korporativ ilovalar uchun, JavaScript esa veb-ilovalar uchun optimal
tanlovdir. Kelgusida hodisalarni sun’iy intellekt yordamida boshqarish istiqbollari
o‘rganilishi lozim.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
318
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
SCHILDT H. "JAVA: THE COMPLETE REFERENCE".
2.
TROELSEN A. "PRO C# AND .NET CORE".
3.
FLANAGAN D. "JAVASCRIPT: THE DEFINITIVE GUIDE".
4.
ORACLE
JAVA
DOCUMENTATION:
HTTPS://DOCS.ORACLE.COM/JAVASE
5.
MICROSOFT
C#
DOCS:
HTTPS://DOCS.MICROSOFT.COM/EN-
US/DOTNET/CSHARP/
6.
MOZILLA
DEVELOPER
NETWORK
(MDN):
HTTPS://DEVELOPER.MOZILLA.ORG
