MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
29
O’TKIR HOSHIMOVNING “DUNYONING ISHLARI” ASARIDA
HAYOTIY HAQIQAT VA INSONIYLIK TIMSOLLARI
“University of economics and pedagogy” NOTM,
Iqtisodiyot va pedagogika Maktabgacha va boshlang’ich ta’lim kafedra
o’qituvchisi Qanoatova Nazokat Sotvoldi qizi
Jasmina Olimova
“University of economics and pedagogy” NOTM talabasi
Annotatsiya: Ushbu maqolada O’tkir Hoshimovning “Dunyoning ishlari”
asari badiiy tahlil qilinadi.Asarda aks etgan ijtimoiy muhit,insoniy qadriyatlaar va
hayotga bo’lgan falsafiy yondashuvlar muhokama qilinadi.Muallif o’ziga xos uslub
orqali oddiy insonlar taqdirini,ularning ichki dunyosini va ijtimoiy hayotdagi o’rni
haqida chuqur fikr yuritadi.Maqolada asarning zamonaviy o’quvchi uchun
dolzarbligi va uning tarbiyaviy ahamiyati yoritilgan.
Kalit so’zlar: O’tkir Hoshimov, Dunyoning ishlari,insoniylik,hayot
haqiqatlari,badiiy tahlil,axloqiy qadriyatlar,ijtimoiy muammo.
Kirish:
O’tkir Hoshimov o’z ijodi orqali o’zbek adabiyotining yuksalishiga
katta hissa qo’shgan yozuvchilardan biridir.Uning “Dunyoning ishlari”asari inson
hayoti,qadriyatlar va jamiyatdagi muammolar haqida chuqur falsafiy mulohazalar
bilan boyitilgan.Asarda hayotning oddiy,ammo chuqur ma’noga ega tomonlari
tasvirlanadi.Mazkur maqolada yozuvchi ijodining ana shu muhim asari orqali hayot
haqiqatlarini qanday aks ettirgani tahlil qilinadi.
Asosiy qism
Adabiy tahlil nazariyasida realizm yo’nalishi inson hayotini boricha, ijtimoiy,
axloqiy, ruhiy muammolar bilan birga tasvirlashga intiladi.O’tkir Hoshimov ijodi
aynan shu yo’nalishda shakllangan.Uning asarlarida ijtimoiy ong,xalqning ruhiy
holati,axloqiy qadriyatlar va milliy o’zlik masalalari markazda turadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
30
“Dunyoning ishlari” asarida bu nazariy yondashuv kuchli tarzda aks
etadi.Unda faqat individual hayot emas,balki jamiyatdagi umumiy holat,avlodlararo
munosabatlar,ma’naviy qadriyatlarning buzilishi kabi muammolar ochib
beriladi.Yozuvchining tili oddiy, xalqchil va hayotga yaqin bo’lib,bu orqali u
o’quvchi qalbiga bemalol yo’l topa oladi.U asarlari orqali didaktik(o’rgatuvchi)ruhni
ham saqlab qolgan holda,fikrlarni mustaqil tahlil qilishga undaydi. ” Dunyoning
ishlari”asari o’z mohiyatiga ko’ra ijtimoiy-psixologik hikoya bo’lib,unda hayotiy
voqelikni va inson ruhiyati bir butun tarzda tasvirlanadi.
Tahlil va muhokamalar
:
“Dunyoning ishlari”asarida asosiy e’tibor insonning ichki dunyosiga
qaratilgan.Muallif voqealar rivojidan ko’ra,insoniy fazilatlarning ochilishini,ahloqiy
qadriyatlarning ustuvorligini targ’ib qiladi.Asardagi obrazlar hayotdan olingan
bo’lib,ular orqaligina yozuvchi hayotning murakkab,ko’p qirrali manzarasini
yaratadi.
Qahramonlar tahlili:Asarda bosh qahramon-muallif tilidan hikoya qiluvchi
shaxs(yoki muallif o’zi)orqali ko’plab hayotiy holatlar yoritiladi.U otasi-bir umr halol
mehnat qilib
yashagan,hayotini jiddiy qabul qilgan,so’zda emas,amalda
odobni,sadoqatni,mehnatni targ’ib qilgan odamning hayot yo’lini eslaydi.uning
dunyoqarashi orqali o’quvchi oila qadri, ota-onaga hurmat,mehnatsevarlik kabi
tushunchalarni qayta anglaydi.
Asardagi asosiy
g’oya va muammo:”Dunyoning ishlari”hayotdagi
adolat,insoflilik,haqiqatga sodiqlik,odob-axloq,oila va jamoat oldidagi burch kabi
masalalarni qamrab oladi.Hoshimov bugungi zamon kishisining ichki olamine
ochishda
o’ta
mahurat
bilan
yondashadi.u
hayotni
ideallashtirmaydi,aksincha,muammolarni,o’zgaruvchan
holatlarni
boricha
ifodalaydi.Masalan,farzand va ota-ona munosabatlaridagi sovuqlik,yoshlarning
qadriyatlarni unutayotgani haqida yozuvchi afsus bilan yozadi.
Bundan
tashqari,yozuvchi
jamiyatdagi
adolatsizlik,ikkiyuzlamachilik,ochko’zlik kabi illatlarni ham fosh etadi.Shu bilan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
31
birga,u umidni,hayotga ishonchni saqlab qoladi.”Duny yomon emas,uni yomon
qilayotgan-biz o’zimiz,”degan g’oya asar mag’zini tashkil etadi.
Natijalar:
“Dunyoning ishlari”asari bugungi kunda ham o’z ahamiyatini yo’qotmagan.U
insoniy qadriyatlar,axloqiy me’yorlar va hayotdagi muhim tanlovlar haqida o’ylashga
majbur qiladi.asar yosh avlodga tarbiyaviy jihatdan katta ta’sir ko’rsatadi.O’tkir
Hoshimovning real hayotga bo’lgan munosabati,oddiy odamlar hayoti orqali berilgan
ibratli saboqlar asarni abadiy qadrlarga aylantiradi.
Xulosa
Oʻtkir Hoshimovning “Dunyoning ishlari” asari oʻzbek adabiyotida
insoniylik, ma’naviyat va hayotiy haqiqatni chuqur badiiy tahlil etgan muhim
asarlardan biridir. Muallif ushbu asar orqali o‘quvchini insoniy qadriyatlar haqida
chuqur o‘ylantirishga, o‘z vijdoni bilan yuzma-yuz kelishga undaydi. Yozuvchining
realizm asosidagi badiiy yondashuvi, xalqchil uslubi va samimiy tili asarni
oʻquvchiga yaqinlashtiradi.
Asarda tasvirlangan obrazlar, xususan ota obrazi orqali mehnatsevarlik, sabr-
toqat, halollik, vijdon kabi fazilatlar targ‘ib qilinadi. Jamiyatdagi axloqiy
muammolar, insonlar orasidagi sovuqlik, moddiy manfaat ustuvor bo‘layotgan bir
paytda muallifning hayotiy saboqlarga boy asari bizga ruhiy tayanch, ma’naviy saboq
bo‘lib xizmat qiladi.
Yozuvchi hayotni barchamiz birgalikda yaratishimiz, jamiyatdagi har bir
inson oʻz harakati, qarori, odobi bilan dunyodagi yaxshilik va yomonlikka ta’sir
qilishi mumkinligini teran falsafiy mazmunda ochib beradi. Asar har bir o‘quvchini
o‘z hayotiga, o‘z insoniyligiga nazar solishga, o‘zini anglashga chorlaydi.
Shunday qilib, “Dunyoning ishlari” faqat badiiy asar emas, balki o‘quvchiga
hayot saboqlarini beruvchi, uni tarbiyalovchi, ruhlantiruvchi, o‘ylantiruvchi
manbadir. Bugungi kunda bu asarning dolzarbligi yanada oshgan, ayniqsa, ma’naviy
inqiroz yuz berayotgan zamonda uning tarbiyaviy roli beqiyosdir. Quyida
“Dunyoning ishlari” asari asosida yozilgan maqolaga mos foydalanilgan adabiyotlar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
32
ro‘yxati taqdim etilgan. Bu ro‘yxat ilmiy maqola standartlariga mos holda
tartiblangan:
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Hoshimov, Oʻtkir. Dunyoning ishlari. – Toshkent: Sharq nashriyoti, 2017.
2. Karimov, I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – Toshkent: Ma’naviyat,
2008.
3. Gʻaniyeva, G. Adabiyotshunoslik nazariyasi. – Toshkent: Oʻqituvchi, 2002.
4. Sharofiddinov, H. Adabiy obraz va badiiy tafakkur. – Toshkent: Fan, 1991.
5. Qosimov, B. Oʻzbek adabiyoti tarixi. – Toshkent: Universitet, 2004.
6. Yoʻldoshev, A. Zamonaviy oʻzbek nasri: tahlil va izohlar. – Toshkent: Fan, 2010.
7. O‘zR Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi. Adabiyotshunoslikdan amaliy
mashg‘ulotlar uchun qo‘llanma. – Toshkent: O‘zbekiston, 2015.
