MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_Май –2025
95
O’TKIR HOSHIMOVNING HAYOTI VA IJOD
“University of economics and pedagogy”NOTM Maktabgacha va
boshlang’ich ta’lim kafedrasi o’qituvchisi
Qanoatova Nazokat Sotvoldi qizi
Andijon Iqtisodiyot va pedagogika universiteti Boshlang’ich ta’lim
yo’nalishi 1-kurs 06-guruh talabasi
Odilova Dilnavoz Elmurod qizi
Annotatsiya:
Quyida berilgan ushbu ilmiy maqolada O’tkir Hoshimovning
xotirasiga bag’ishlangan – Prezidentimiz Shavkat Miromonovich Mirziyoyevning
qarorlari, adibning hayoti va ijodi, asarlari va qissalari haqida ilmiy yondashishga
harakat qilingan.
Kalit so’zlar:
Do’mbirobod, Po’lat chavandoz, Bahor qaytmaydi, sovet,
Dunyoning ishlari, Milliy, Bahs, xotira, O’zbek.
Аннотация:
В данной научной статье предпринята попытка
научного анализа решений Президента Шавката Миромоновича Мирзиёева,
посвящённых памяти Уткира Хошимова, а также жизни и творчества
писателя, его произведений и повестей.
Ключевые слова:
Домбиробод, Стальной всадник, Весна не вернётся,
Совет, Дела мира, Национальный, Дискуссия, Память.
Annotation:
This scientific article attempts an academic analysis of the
decisions of President Shavkat Miromonovich Mirziyoyev dedicated to the memory of
O’tkir Hoshimov, as well as an exploration of the writer’s life, creative work, stories,
and novels.
Keywords:
Dombirobod, The Steel Horseman, Spring Will Not Return,
Soviet, Affairs of the World, National, Debate, Memory.
O’zbekiston xalq yozuvchisi O’tkir Hoshimov tavalludining 80 yilligini
keng nishonlash bo’yicha O’zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori imzolandi.
Va unga ko‘ra quyidagilar belgilandi:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_Май –2025
96
2021-yil avgust oyining birinchi o’n kunligida O’zbek Milliy akademik drama
teatrida O’tkir Hoshimov tavalludining 80 yilligiga bag’ishlangan adabiy-badiiy
xotira kechasini o’tkazish; adibning o’zbek tilidagi “Tanlangan asarlar”ini,
qoraqalpoq, rus va boshqa xorijiy tillarga tarjima qilingan asarlarini, shuningdek,
“O’tkir Hoshimov zamondoshlari xotirasida” kitobini nashrga tayyorlash va chop
etish;
O’tkir Hoshimovning asarlari asosida spektakllar sahnalashtirish yova yangi
filmlar yaratish va boshqalar.
Bu tadbirlar O’tkir Hoshimovning siymosini abadiylashtirishga qaratilgan
ulkan siljish desak mubolag’a bo’lmaydi.
Oʻtkir Hoshimov – taniqli oʻzbek yozuvchisi va jamoat arbobi. 1941-yili
Toshkentda Do’mbirobod mahallasida tugʻilgan edi.
Toshkent Davlat universiteti filologiya fakultetida o’qidi. Turli tahririyat va
nashriyotlarda
ishladi. Shuningdek, u Oʻzbekiston Respublikasi Yozuvchilar qoʻmita raisi
vazifasini bajardi.
Yozuvchining bolaligi urush va urushdan keyingi mashaqqatli davrga toʻgʻri
keldi. „Oʻsha davrda non tanqis boʻlgani bilan kutubxonalarda kitob koʻp edi“¸ deya
eslagan edi yozuvchi oʻz xotiralarida.
Kitob oʻqish barobarida Oʻtkir Hoshimov pochtada xat tarqatuvchi boʻlib
ishladi. Aynan mana shu ish Oʻtkir Hoshimovni oddiy odamlarning kitobdagi
hayotdan butunlay boshqa turmushiga oshno qildi. Boʻlajak yozuvchi 1964-yilda
Oʻzbekiston Milliy universitetining filologiya fakulteti jurnalistika boʻlimini sirtdan
tugatdi. U „Qizil Oʻzbekiston“, „Toshkent haqiqati“, „Toshkent oqshomi“
gazetalarida adabiy xodim boʻlib ishladi.
Yozuvchining ilk asari 1962-yilda „Poʻlat chavandoz“ nomida ocherklar
toʻplami tarzida nashrdan chiqdi. Ammo yozuvchiga muvaffaqiyat keltirgan asar
1970-yilda nashr qilingan „Bahor qaytmaydi“ qissasi boʻldi. Oʻsha paytda nashr
qilinayotgan mafkura targʻibotidan iborat asarlar fonida yozuvchi Oʻtkir
Hoshimovning oddiy insoniy munosabatlar haqidagi bu asari qorongʻu osmonda
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_Май –2025
97
chaqnagan mushak kabi eslanadi. Bu asar asosida suratga olingan videofilm oʻz
vaqtida eng koʻp tomosha qilingan asar sifatida tarixga kirdi. Oʻtkir Hoshimovning
bir qancha asarlari ekranlashtirilgan. „Xazon boʻlgan bahor“, „Inson sadoqati“,
„Vijdon dorisi“, „Toʻylar muborak“,
„Qatagʻon“ kabi drama, komediya, bir qator kinossenariylar muallifi. „Daftar
hoshiyasidagi bitiklar“ kitobi ijtimoiy -maʼnaviy hayotda muayyan iz qoldirgan.
„Choʻl havosi“ nomli birinchi qissasi va boshqalar.
8 Декабрь 2020 8-қисм Тошкент
Talabchan adib „Dunyoning ishlari“ qissasida shunday deydi – bu qissa katta-
kichik novelleardan iborat. Biroq ularning barchasida men uchun eng aziz odam –
onam siymosi bor. Bundagi odamlarning hammasini o’z ko’zim bilan ko’rganman.
Faqat ba’zilarining ismi o’zgardi, xolos. Bu odamlarning qismati ham qaysidir jihati
bilan onamga bog’langan deb aytib o’tgan edi. Oʻtgan asrning sovet mafkurasi
hukmron boʻlgan 70-yillarida Oʻtkir Hoshimov Oʻzbekiston televideniesida „Bahs“
deb nomlangan eshittirishlarni olib bordi. Bu eshittirishlar yozuvchining „Qalbingga
quloq sol“ ¸”Dunyoning ishlari” „Nur borki, soya bor“ kabi asarlarida koʻtarilgan
oʻtkir ijtimoiy muammolar haqidagi bahslarning davomi boʻldi.
Keyinchalik yozuvchi „Ikki eshik orasi“, „Tushda kechgan umrlar“
romanlarida zamondosh-asrdosh odamlar taqdirini¸ 20-asrning eng keskin fojiaviy
hodisalari Ikkinchi jahon urushi hamda mustabid tuzumning jinoyatkorona siyosati
oqibatlari bilan bogʻliq holda tahlil va talqin etishga urindi. Hali Oʻzbekistonda Sovet
mafkurasi hukmron boʻlgan 1990-yilda Oʻtkir Hoshimov oʻzi bosh muharrir boʻlgan
„Sharq yulduzi“jurnalida Qurʼoni karimning ilk oʻzbekcha tarjimasini chop qilishga
jurʼat qildi.
Oʻsha paytdagi Oʻzbekiston rahbariyati zehniyatida ashaddiy ateizm mavjudligi
hisobga olinsa¸ bu haqiqatda jasorat namunasi deya eslanadigan qadam.
Toshkentdagi „Ateizm uyi“ kabi idora vakillari Qurʼon suralarida milliy
kamsitish elementlari bor¸ deya „Sharq yulduzi“ jurnalida Qurʼoni karim tarjimasini
chop qilinishini toʻxtatishga urinishdi. Bu toʻsiqlarga qaramasdan¸ Oʻtkir Hoshimov
bu tarjimani toʻligʻicha jurnalning bir necha sonlarida bosib chiqara oldi. Marhum
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_Май –2025
98
yozuvchi 2001-yili „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni bilan mukofotlangan edi.
Bugungi kunda adibning barcha asarlari va qissalari turli tillarga jarjima qilingan.
Umrining soʻnggi yillarini Oʻtkir Hoshimov oʻzbek hukumatining targʻibot- tashviqot
kampaniyalaridan xoliroqda oʻtkazdi. Oʻzbek prozasida zamonaviy mavzularni
imkon qadar mafkuradan xoli tarzda yorita olgan taniqli yozuvchi Oʻtkir Hoshimov
2013-yil, 24-may kuni, 71 yoshida olamdan oʻtdi.O‘tkir Hoshimov nafaqat yozuvchi,
balki ijtimoiy fikr yetakchisi, jurnalist va senator sifatida ham Vatan ravnaqi uchun
xizmat qilgan. U o‘z asarlarida jamiyatdagi muammolarni ko‘tarib chiqish,
insoniylik, halollik, vijdon va mehr-oqibat kabi ezgu g‘oyalarni targ‘ib qilish orqali
keng jamoatchilik e’tiborini qozongan.
Shu bois, O‘tkir Hoshimov ijodi nafaqat adabiy ahamiyatga ega, balki
ma’naviy-ma’rifiy jihatdan ham bebaho boylik hisoblanadi. Uning asarlari bugungi
kunda ham o‘quvchilarga saboq berishda, yosh avlodni tarbiyalashda muhim vosita
bo‘lib xizmat qilmoqda. Yozuvchi xotirasi va ijodi xalq qalbida abadiy yashaydi.
Xulosa o’rnida shuni aytish mumkinki adibning hayot yo’li juda bir
murakkab davrga to’g’ri keldi shunday bo’lsada u o’zining ichki kechinmalarini
qog’ozga tushara oldi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI:
1. Rasulov A. Ardoqli adib. – T.: „Sharq“, 2001.
2. Karimov H. Oʻtkir Hoshimov. – T.: „Yozuvchi“, 2002.
3. Karimov N. va boshqalar. 20 asr oʻzbek adabiyoti tarixi. –T.: „Oʻqituvchi“, 1999.
