MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
111
ATOQLI O’ZBEK SAN’ATKORLARI VA MUSIQIY JAMOALARI
ABSATOVA MUNISA ABDUSALOM QIZI
Termiz davlat pedagogika instituti Jismoniy madaniyat va san’at fakulteti
Musiqiy ta’lim yo’nalishi 23-01 guruh talabasi
Ilmiy rahbar: M.Xo’jageldiyeva
Musiqa mahorati va madaniyati kafedrasi katta o’qituvchisi
Annotatsiya: Maqolada atoqli o’zbek san’atkorlari shuningdek musiqiy
jamoalarning o’zbek musiqa san’atidagi roli tahlil qilinadi
.
Kalit so’zlar:
O‘zbekiston musiqasi, mustaqillik, maqom, milliy meros,
bastakorlik, ijrochilik, ansambl, orkestr, madaniy taraqqiyot.
Abstract: The article will analyze the role of renowned Uzbek artists as well
as musical ensembles in the development of Uzbek music art
.
Key words:
Uzbek music, independence, maqom, national heritage,
composition, performance, ensemble, orchestra, cultural development.
KIRISH
O‘zbekiston o‘z davlat Mustaqilligiga erishgan kundan boshlab uning musiqa
san’ati rivojida katta o‘zgarishlar ro‘y bera boshladi. Bunda, eng avvalo, buyuk
ajdodlarimizdan bebaho ma’naviy meros qolgan mumtoz musiqa (maqom, ashula,
katta ashula, suvora va b.) asarlarini xalqimiz orasida keng targ‘ib qilish ishlari juda
muhim o‘rin tutmoqda. Albatta, bu kabi ijodiy ishlarni amalga oshirishda atoqli
san’atkor-ijrochilarning xizmatlari beqiyosdir. Jumladan, otaxon san’atkorlardan —
O‘zbekiston xalq artisti Turg‘un Alimatov maqomlarda mujassam ma’naviy
go‘zalliklarni tanbur-u satoda, g‘ijjak-u dutorda badiiy “jonlantirib”, xalqimiz
olqishiga sazovor bo‘lib kelmoqda. O‘zbekiston xalq artistlari G‘anijon Toshmatov,
G‘ulomjon Hojiqulov, Abduhoshim Ismoilov, O‘lmas Rasulov kabi mahoratli
sozandalar ham o‘zlarining betakror g‘ijjak nolalari, o‘ziga xos ijro sayqallari bilan
mumtoz musiqa hamda zamondosh bastakorlarning asarlarini “bezak”lashga
musharraf bo‘ldilar.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
112
Shuningdek, O‘zbekiston xalq hofizlari Orifxon Hotamov, Fattohxon
Mamadaliev, Ochilxon Otaxonov, Muhammadjon Karimov, Quvondiq Iskandarov,
Hasan Rajabiy, Mahmud Tojiboyev, O‘zbekiston xalq artistlari Otajon Xudoyshukur,
Munojot Yo‘lchiyeva va Maryam Sattorovalari maqom ashula yo‘llarini, ohanglarini
yevropa hamda bastakorlar asarlariga go‘zal tarzda ijro etib, yuksaltirishdi.
Ayni paytda yurtimizda musiqa va xalq musiqa ijodiyoti
namoyandalarining, mumtoz maktab ustozi maqomchi olimlarimizning ilmiy, amaliy
ishlari, Xorazm viloyat televideniyesi huzuridagi Hojixon Boltayev nomidagi
“Maqom” ansambli, O‘ztelekompaniyasi huzuridagi “Dutorchilar” ansambli singari
ijodiy jamoalarning ham alohida o‘rni bor.
Shu bilan birga hozirgi davr O‘zbekiston musiqa san’atida asosan
kompozitorlik ijodiyoti asarlarini yangi turda ijro etishga mo‘ljallangan jamoalar
faoliyati ham ko‘zga tashlanadi. Bu borada ayniqsa “Sug‘diyona” xalq cholg‘ulari
kamer orkestri, O‘ztelekompaniyasi kamer orkestri, O‘zbekiston milliy simfonik
orkestri, Doni Zokirov nomidagi xalq cholg‘ulari orkestri va To‘xtasin Jalilov
nomidagi xalq cholg‘ulari orkestrining konsert chiqishlari e’tiborni bo‘Imoqda.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
O‘zbekiston musiqa san’ati asrlar davomida shakllangan chuqur an’analarga
ega. Mustaqillik yillarida bu an’analar ilmiy asosda tiklanib, professional ijrochilik
maktablari rivojlanishiga sabab bo‘ldi. Jumladan, Turg‘un Alimatov, G‘anijon
Toshmatov, G‘ulomjon Hojiqulov, O‘lmas Rasulov kabi atoqli san’atkorlar maqom
san’atini tanbur, dutor, g‘ijjak kabi cholg‘ular orqali jonlantirdilar.
Milliy hofizlik maktabining yetuk namoyandalari – Otajon Xudoyshukur,
Munojot Yo‘lchiyeva, Orifxon Hotamov kabi ijodkorlar maqom, katta ashula va
folklor musiqasini o‘ziga xos ijro uslubida keng ommaga yetkazdilar. Ularning
faoliyati
yosh
avlod
uchun
ibrat
maktabi
vazifasini
bajarmoqda.
Shuningdek, so‘nggi yillarda O‘zbekistonda ko‘plab yangi ijodiy ansambl va
orkestrlar tashkil etildi. “Maqom”, “Dutorchilar”, “Sug‘diyona” xalq cholg‘ulari
ansambli, O‘zbekiston milliy simfonik orkestri, kamer orkestrlar faoliyati musiqiy
ijodiyotda muhim o‘rin tutmoqda. Ushbu jamoalar nafaqat mahalliy, balki xalqaro
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
113
miqyosda
ham
yurtimiz
musiqa
san’atini
namoyon
etmoqda.
Kompozitorlik maktabining rivojlanishi ham mustaqillik davrining muhim
natijalaridan biridir. Yosh bastakorlarning asarlari zamonaviy texnika va an’anaviy
ohanglarni uyg‘unlashtirgan holda, milliy musiqaning yangi yo‘nalishlarini
shakllantirmoqda.
Oʻzbekistonning mustaqilligi tufayli Badiiy havaskorlikda ham
yangi davr boshlandi. Tarixga, maʼnaviy merosga, xalq ijodiyotiga eʼtiborning
kuchayishi oʻz navbatida Badiiy havaskorlik rivojiga ham turtki berdi. Ayniqsa,
milliy bayram, navroʻzning tiklanishi va mamlakat miqyosida oʻtkazilishi natijasida
navroʻz bilan bogʻliq oʻyinlar, tomoshalar, marosimlar tiklandi. Bunda malakali
sanʼatkorlar bilan bir qatorda Badiiy havaskorlik jamoalari, xalq ijodkorlarining
xizmatlari katta boʻldi. Bu davrda estrada havaskorligi taraqqiy topdi. Xalq
oʻyinlarini tiklash va yanada rivojlantirishga qaratilgan bayramlarni oʻtkazish
anʼanaviy tus oldi. Folklor va etnografiya, raqs sanʼati, dorbozlik, qoʻgʻirchoq teatri,
askiya, qiziqchilik va masharabozlik yoʻnalishlaridagi jamoalarning faoliyati izchil
va samarali boʻldi. Bolalarning "Tomosha" nomli oʻziga xos musiqali teatri
maydonga keldi. Ayniqsa, 80-yillarda inqirozga uchray boshlagan Badiiy havaskorlik
teatri qaddini rostlashga kirishdi. 1999-yildan oʻtkazila boshlagan "Nihol" teatr
sanʼati havaskorligi respublika koʻriktanlovi natijalari shundan dalolatdir.
Har yili keng nishonlanadigan Mustaqillik, Navroʻz bayramlarining katta
tomoshalari dasturida Badiiy havaskorlik vakillarining ishtiroki mazkur sanʼat
yoʻnalishini yanada rivojlanishida katta turtki boʻlmoqda. Oʻzbekiston
Respublikasida bir qancha musiqa jamoalari, ashula va raqs ansambllari, drama va
havaskorlik toʻgaraklari mavjud. Bu jamoalarga (eng yirik klublarda), asosan,
professional aktyor, rejissyor, musiqachi, baletmeyster va boshqa rahbarlik qiladi.
Ularning repertuarlari oʻzbek va jahon xalqlari dramaturglarining asarlari, qoʻshiq va
raqslaridan iborat. Musiqa, xor, raqs Badiiy havaskorlik ida erishilgan katta yutuqlar
turli koʻrik va tanlovlar, festivallarda namoyish etib boriladi. Oʻzbekistonda turli
millat vakillarining Badiiy havaskorlik guruhdari (mas, koreys, qozoq, rus va
boshqalar) mavjud. Oʻzbekistondagi professional sanʼat jamoalari (teatrlar, ashula,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
114
raqs ansambllari va boshqalar) oʻz safini koʻp hollarda havaskorlar hisobiga toʻldirib
boradi.
XULOSA
Mustaqillik yillarida O‘zbekiston musiqa san’ati taraqqiyotining sifat
jihatidan yangi bosqichga ko‘tarilgani shubhasiz. Milliy merosning asliyatini
saqlagan holda, zamonaviy musiqiy izlanishlar, ijodkorlar, ansambl va orkestrlarning
faoliyati tufayli xalqimizning madaniy hayoti yuksalmokda. Musiqa nafaqat estetik
tarbiya vositasi, balki jamiyatning ma’naviy yuksalishiga xizmat qilayotgan kuchli
omilga aylandi.Atoqli o’zbek san’atkorlarining musiqiy merosi keng, boy, va
murakkabdir. Aynan xozirgi kungacha sahnalarda ijro etib kelinmoqda.
ADABIYOTLAR
1. Karimov I.A. “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch”. – T.: Ma’naviyat, 2008.
2. “O‘zbekiston musiqa merosi” – O‘zbekiston davlat konservatoriyasi nashri, 2015.
3. Sharipov M. “Maqom san’ati va uning rivojlanish bosqichlari”. – T.: O‘zbekiston
nashriyoti, 2020.4. Alimov, B. (2004). O‘zbekiston xalq musiqa asboblari. Toshkent:
O‘zbekiston
fanlar
akademiyasi
nashriyoti.
5. Askarov, R. (2009). Markaziy Osiyo musiqa madaniyati. Toshkent: Sharq
nashriyoti.
6. Karimov, A. (2011). O‘zbek musiqa san’ati: Tarix va rivojlanish. Toshkent:
O‘qituvchi nashriyoti.
