MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №
-27
Часть–
2_
Июнь
–
2025
34
HUQUQIY MADANIYATNI SHAKLLANTIRISHDA HUQUQIY
TARBIYANING O’RNI.
Yangiboyev Farhod Rashidovich
O’zbekiston Respublikasi IIV Surxondaryo akademik litseyi huquq fani
o’qituvchisi 93-769-95-89
“
Yangi
O‘zbekistonning asosiy
ustuni – bilim, ta’lim va
tarbiya bo‘ladi!
”
1
.
O’zbekiston
Respublikasi Prezidenti
Shavkat Mirziyoyev
Annotatsiya : Huquqiy madaniyatni muntazam boyitib borish uchun izchil
huquqiy tarbiya ishlarini olib borish lozim. Bu yo’nalishda qo’yidagilar o’ta muhim
ahamiyat kasb etadi: yuksak malakali sud-adliya kadrlarini tayyorlab borish; barcha
o’quv yurtlarida, maktablarda huquq haqidagi bilimlarni o’rgatish-o’rganish,
mazkur fanlardan imtihonlar joriy etish, radio, televidenie, vaqtli matbuotda huquqiy
bilimlarni keng targ’ib va tashviq qilish; aholining, mustaqil ravishda, huquqiy
bilimlarni o’rganish maqsadida qonun hujjatlarini muntazam chop etib borish; sud,
prokuratura, ichki ishlar organlarining ish tajribasini ommalashtirib borish; adliya
va huquqshunoslik fanlarini rivojlantirish, oshkoralikni ta’minlash; boshqa
davlatlarning huquqiy tajribasini o’rganish va ulardan foydalanish; badiiy
1
Sh.Mirziyoyev Saylovoldi dasturidan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №
-27
Часть–
2_
Июнь
–
2025
35
adabiyotda, san’atda huquqiy bilimlarni tarqatish; huquqiy xulqni rag’batlantirish.
Kalit so’zlar: Huquqiy ong, huquqiy madaniyat, ijtimoiy ong, huquq,
kodifikatsiya, normativ huquqiy hujjat.
Huquqiy madaniyat tarixan asta-sekin shakllangan ijtimoiy voqea bo’lib,
hozirgi davrda ilg’or huquqiy davlatlarning va ularning fuqarolarining zaruriy xislati
va taraqqiyot omiliga aylandi. Ilg’or mamlakatlar bu borada sezilarli yutuqlarga
erishdilar va ularning har bir fuqarosi har bir masalada qonunlarga suyanib ish olib
boradi, o’z haq va huquqlari davlat yoki ayrim shaxslar tomonidan bo’zilgan taqdirda,
ularning darajasi va mavqeyidan qat’i nazar, sud orqali adolatli yechimga erishadi.
Mamlakatimizda inson huquqlari va manfaatlarini ta’minlash, ijtimoiy hayotni
demokratlashtirish uchun shart sharoitlar yaratish va huquqiy davlat asoslarini
shakllantirish zaruriyatidan kelib chiqqan holda ushbu “Jamiyatda huquqiy
madaniyatni yuksaltirish” Milliy dastur qabul qilingan.
Aholining huquqiy madaniyatini shakllantirish bo’yicha davlat siyosatini
muvaffaqiyatli amalga oshirish, bir tomondan, jamiyatning har bir a’zosi huquqiy
bilimlarning muayyan darajasini o’zlashtirib olishi uchun zarur bo’lgan shart-sharoit
yaratishni, ikkinchi tomondan - turli ijtimoiy guruhlarning o’ziga xos xususiyatlarini
hisobga olgan holda huquqiy maorifni tabaqalashtirishni nazarda tutadi. Bu masala
uzoq yillar davomida huquqni muhofaza qiluvchi organlar va ayrim davlat
organlarining ishi sifatida qarab kelinib, bunda oila, mahalla va fuqarolik jamiyati
institutlarining ishtiroki etarlicha ta’minlanmagan. Ochig’ini aytganda, targ’ibot
tadbirlarida ko’pincha samarasiz seminar, davra suhbatlari va shu kabi uchrashuvlarni
tashkil etish bilan cheklanib qolinmoqda, targ’ibot jarayonida innovatsion usullardan
etarlicha foydalanilmayotgani ayon bo’lmoqda. Bu esa jamiyatimiz taraqqiyotiga
o’zining salbiy ta’sirini ko’rsatmoqda. Ya’ni qonunlarning ijrosi bir xilda
ta’minlanmayapti, islohotlar bo’yicha qabul qilingan hujjatlar ham o’zining etarli
samarasini bermayapti. Yoshlarning huquqiy tarbiyasiga salbiy ta’sir ko’rsatuvchi
omillarga nisbatan huquqiy immunitetni shakllantirish, har bir shaxsda qonunlarga va
odob-axloq qoidalariga hurmat, milliy qadriyatlarga sadoqat, huquqbuzarliklarga
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №
-27
Часть–
2_
Июнь
–
2025
36
nisbatan murosasizlik hissini uyg’otish ishiga kompleks tarzda yondashilmayapti.
Shulardan kelib chiqib, farmonda jamiyatda huquqiy ong va huquqiy madaniyatni
yuksaltirishning asosiy vazifalari belgilab be
2
rildi. Huquqiy ong huquq to’-risidagi
kishilarning qarashlarini o’rgatar eqan, u o’zining to’zilishiga egadir, ya’ni huquiy
mafkura va huquqiy psixologiyadan iborat. Huquqiy mafkura deganda, jamiyatdagi
turli sinflarning, tabaqa millat va elatlarning huquq to’g’risidagi qarashlari
tushuniladi. Jamiyatda qabo’l qilinadigan davlatning asosiy qonuni Konstitutsiya va
boshqa qonunlar, huquqiy normalar jamiyatdagi millatlar va elatlar manfaati nuqtai
nazaridan qabul qilinadi. Huquqiy psixologiya deb jamiyatdagi har bir kishining
huquq to’-risidagi qarashlari, bilimlari tushuniladi. Jamiyatda huquqiy ongni
rivojlantirishda, huquqiy normalarni qabul qilishda huquqiy mafkura asosiy hal
qiluvchi rol o’ynaydi. Biz jamiyatda huquqiy madaniyatni shakllantirish va
rivojlantirish, mamlakatimizda huquqiy ta’lim va bilimlar targ’ibotini tubdan
yaxshilash, qabul qilingan normativhuquqiy hujjatlarni ijrochilarga etkazish, aholini
qabul qilinayotgan qonunlarning maqsadi, mazmun-mohiyatidan keng xabardor etib
borishga yo’naltirilgan maqsadli chora-tadbirlarni qo’llab-quvvatlaymiz. Zero, faqat
erkin, o’z huquq va majburiyatlarini biladigan, qonun va amaldagi tartib-qoidalarni
hurmat qiladigan fuqaro o’z huquqlaridan to’laligicha foydalana oladi.
Vatanimizning rivojlanishi va islohotlarning muvaffaqiyati ko’p jihatdan
xalqning huquqiy ongi hamda huquqiy madaniyati darajasiga bog’liqdir. Shaxsning
siyosiy faolligi, uning chinakam fuqaroviy munosabati, demokratik islohotlarga
intiluvchanligi belgilangan maqsadlarga tezroq erishishning muhim omilidir. Yuksak
huquqiy madaniyat-demokratik jamiyat poydevori hamda huquqiy tizim etuklikning
ifodasidir. U jamiyatdagi turli xil hayotiy jarayonlarga faol ta’sir ko’rsatuvchi,
fuqarolarning, barcha ijtimoiy guruhlarning jipslashuviga ko’maklashuvchi,
jamiyatning yaxlitligi hamda batartibligini ta’minlovchi va mustahkamlovchi omildir.
Qonunni hurmat qilish huquqiy jamiyatning, siyosiy va huquqiy tizimlar samarali
faoliyat ko’rsatishining asosiy talablaridan biri hisoblanadi.
2
SH. Mirziyoyev O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 9-yanvardagi PF-5618-son
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №
-27
Часть–
2_
Июнь
–
2025
37
2017-2021 yillarda O’zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta
ustuvor yo’nalishi bo’yicha Harakatlar strategiyasida aholining huquqiy ongi va
huquqiy madaniyatini yuksaltirish qonun ustuvorligini ta’minlash va sud-huquq
tizimini yanada isloh qilishning asosiy vazifalaridan biri etib belgilandi. Ayon
bo’lmoqdaki, odamlarimizning huquqiy madaniyati davlat va jamiyat taraqqiyotining
bugungi talablariga to’la javob beradi, deb bo’lmaydi Masalan, hozir amaldagi
O’zbekiston Respublikasi normativ huquqiy hujjatlar loyihalari muhokamasi portali
— www.regulation.gov.uz nomi balki mutaxassislar uchun, ziyolilar uchun
tushunarlidir, ammo oddiy fuqarolar uchun esda qolarli, deyish qiyin. O’zbekiston
aholisining asosiy qismi o’zbek tilida so’zlashishini inobatga olgan holda bu kabi
ommaviy interaktiv portallar o’zbekcha nomlansa, ular barchaga tushunarli bo’ladi,
degan fikrdamiz.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.SH. Mirziyoyev O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 9-yanvardagi
2. Saidkulov N. Huquqiy madaniyat va huquqiy tarbiya asoslari. –Guliston,
Universitet. 2020.
3. Topildiyev V.R. Ta’lim – tarbiya jarayonlarini tashkil etishning qonunchilik
normalari–T., 2016. -144 bet.
4. Oliy ta’lim. Me’yoriy - huquqiy va uslubiy xujjatlar to’plami. “Istiqlol” -T.: 2013.
5.http://www. lex.uz
6.http://www.minjust.uz
7. http://www. norma.uz
